Εν μέσω νέας διεθνούς ενεργειακής κρίσης και στη σκιά των σκανδάλων που βυθίζουν στην ανυποληψία την κυβέρνηση Μητσοτάκη, συζητείται σήμερα (Δευτέρα 6.4.26) στην Ολομέλεια το σχέδιο νόμου του υπουργείου Οικονομίας και Οικονομικών υπό τον τίτλο «Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο, Ταμείο Εκσυγχρονισμού και άλλες διατάξεις».
Με το οποίο συστήνεται Συντονιστική Αρχή και Ειδική Επιτροπή Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου –με Διοικητή τριετούς θητείας και λειτουργία έως το 2032- που θα διαχειριστεί τους πόρους του Ταμείου.
Πρόκειται για ακόμα ένα νομοσχέδιο - «σκούπα», με άσχετες ρυθμίσεις. Η προσθήκη πλήθους ετερογενών διατάξεων (ΑΠΔΕ, ΤΑΑ, υγεία, ενέργεια, δημόσια τάξη) αλλοιώνει τον χαρακτήρα του νομοσχεδίου και περιορίζει τη διαφάνεια και την ουσιαστική κοινοβουλευτική επεξεργασία.
Η πολιτική ηγεσία του υπουργείου κάνει σημαία τα 5,3 δισεκατομμύρια ευρώ για την περίοδο 2026-2032 (και το 1,5 εκατ. Ευρώ για νοικοκυριά και 70.000 επιχειρήσεις ώστε «να ανταπεξέλθουν στο κόστος της ενεργειακής μετάβασης»).
Ωστόσο, ακόμα και τώρα, παρά την κατακραυγή για τη συντονισμένη, άνωθεν, λεηλασία του ΟΠΕΚΕΠΕ επί Μητσοτάκη, η κυβέρνηση δεν ξεφεύγει από τις παλαιοκομματικές της συνήθειες.
Και εξηγούμαστε:
Βασικό σημείο κριτικής από την προοδευτική αντιπολίτευση είναι η υπερσυγκέντρωση εξουσιών σε κεντρικό διοικητικό μηχανισμό (Άρθρα 3, 5, 16). Καθώς, η Ειδική Υπηρεσία και η Συντονιστική Αρχή συγκεντρώνουν αρμοδιότητες σχεδιασμού, αξιολόγησης και αναθεώρησης, ενώ οι εξουσιοδοτικές διατάξεις ενισχύουν περαιτέρω τον ρόλο Υπουργού και Διοικητή. Ενώ, απουσιάζουν εκκωφαντικά μηχανισμοί κοινωνικού και κοινοβουλευτικού ελέγχου.
Παράλληλα, το σχέδιο νόμου χαρακτηρίζεται από:
- Πολιτικοποίηση της διοίκησης και έλλειψη εγγυήσεων ανεξαρτησίας (Άρθρα 9, 10):
Ο Διοικητής διορίζεται και παύεται χωρίς θεσμικά αντίβαρα, ενώ προβλέπονται bonus χωρίς σαφή κριτήρια κοινωνικού αποτελέσματος. Η ύπαρξη μετακλητών συνεργατών ενισχύει τον κίνδυνο κομματικής επιρροής στη διαχείριση πόρων.
- Κίνδυνο πελατειακής στελέχωσης και διοικητικής δυσλειτουργίας (Άρθρο 11):
Οι αποσπάσεις προσωπικού εξαρτώνται από πολιτικές αποφάσεις και φορείς προέλευσης, δημιουργώντας τόσο περιθώρια πελατειακών τοποθετήσεων όσο και πρακτικό κίνδυνο καθυστερήσεων στη στελέχωση της υπηρεσίας. Παράλληλα, δεν διασφαλίζεται επαρκώς εξειδικευμένο τεχνικό δυναμικό.
- Αδιαφάνεια σε δαπάνες και αναθέσεις – παρεκκλίσεις από κανονικές διαδικασίες (Άρθρο 12):
Προβλέπονται μισθώσεις και συμβάσεις με παρεκκλίσεις από το ισχύον πλαίσιο, χωρίς επαρκή αιτιολόγηση και εγγυήσεις διαφάνειας. Δημιουργείται έτσι πεδίο για απευθείας αναθέσεις και περιορισμένο έλεγχο τεχνικής βοήθειας.
- Εστίαση σε απορρόφηση και συμμόρφωση αντί για κοινωνικό αποτέλεσμα (Άρθρο 5)
Το σύστημα δίνει προτεραιότητα στην ταχύτητα υλοποίησης και στην επίτευξη οροσήμων, χωρίς σαφή σύνδεση με μείωση ανισοτήτων ή ενεργειακής φτώχειας. Η πρόβλεψη «με την επιφύλαξη διαθεσιμότητας χρηματοδότησης» αποδυναμώνει την έννοια κοινωνικών παροχών.
- Παράκαμψη ελέγχων μέσω fast-track και ενίσχυση ρόλου συμβούλων (Άρθρο 21):
Εισάγονται επιταχυνόμενες διαδικασίες υλοποίησης έργων και αυξημένη εξάρτηση από εξωτερικούς συμβούλους, χωρίς σαφή όρια κόστους και ελέγχου, με κίνδυνο υποκατάστασης της δημόσιας διοίκησης.
- Ενίσχυση ρόλου ΕΕΣΥΠ και έμμεση διεύρυνση ιδιωτικοποιήσεων (Άρθρο 20)
Επεκτείνεται ο ρόλος φορέα που λειτουργεί εκτός άμεσου δημοκρατικού ελέγχου, με δυνατότητες αξιοποίησης δημόσιας περιουσίας και συμμετοχής σε έργα.
Απουσιάζει η κοινωνική στόχευση
Παρότι η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι κάνει ένα «αναγκαίο βήμα προετοιμασίας της χώρας», για να αξιοποιήσει σωστά νέους και πολύ σημαντικούς ευρωπαϊκούς πόρους και για «να στηρίξει όσους έχουν, πραγματικά, μεγαλύτερη ανάγκη», σύμφωνα με την κριτική που ασκεί ο ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, το σχέδιο νόμου χαρακτηρίζεται από την απουσία σαφούς κοινωνικής στόχευσης και προτεραιοποίησης των ευάλωτων ομάδων (Άρθρα 1, 3, 5)
Ναι μεν η κυβέρνηση διακηρύσσει έναν κοινωνικό σκοπό, αλλά, στην ουσία, δεν θεσπίζει δεσμευτικά κριτήρια για ενεργειακά φτωχά νοικοκυριά, ΑμεΑ, πολύτεκνους ή περιφερειακές περιοχές. Ενώ, η κατανομή πόρων παραμένει γενική και τεχνοκρατική, χωρίς ρητή αναδιανεμητική στόχευση.
Την ίδια ώρα, είναι εντελώς ανεπαρκής η κοινωνική διάσταση στη μεταλιγνιτική μετάβαση καθώς, στο άρθρο 24 δίνεται έμφαση σε επενδύσεις χωρίς σαφείς εγγυήσεις για θέσεις εργασίας και στήριξη τοπικών κοινωνιών που πλήττονται από την απολιγνιτοποίηση.
Επίσης, ελλοχεύει ο κίνδυνος άνισης κατανομής χρηματοδότησης μέσω Αναπτυξιακής Τράπεζας διότι με το σχέδιο νόμου δεν διασφαλίζεται επαρκής στόχευση σε πολύ μικρές επιχειρήσεις και νοικοκυριά, με πιθανή ενίσχυση μεγαλύτερων επενδυτικών σχημάτων.
Και ενώ αδιαφορεί για τις ευάλωτες ομάδες, μέσω του άρθρου 22, η κυβέρνηση «χαλαρώνει τον δημοσιονομικό και διοικητικό έλεγχο σε δημόσιες επενδύσεις. Η αυξημένη ευελιξία στη διαχείριση πόρων του ΑΠΔΕ δημιουργεί περιθώρια αδιαφανούς ανακατανομής και αποδυνάμωσης ελέγχων.
Ενώ, συνεχίζεται το συγκεντρωτικό μοντέλο στο Ταμείο Ανάκαμψης (Άρθρο 23). Δηλαδή, διατηρείται ο κεντρικός έλεγχος χωρίς ουσιαστική συμμετοχή περιφερειακών και κοινωνικών φορέων, παρά τις δυσκολίες υλοποίησης και τις απεντάξεις έργων.
Και όλα αυτά, με φόντο το κραυγαλέο έλλειμμα διαφάνειας και λογοδοσίας (Άρθρα 14, 15), καθώς δεν προβλέπεται επαρκής κοινοβουλευτική ενημέρωση και δημόσια πρόσβαση σε δεδομένα υλοποίησης, περιορίζοντας τη δυνατότητα ελέγχου των αποτελεσμάτων.
Πού είναι το Κοινωνικό Κλιματικό Σχέδιο;
Μείζον ζήτημα είναι ότι, την ώρα που ψηφίζεται το εν λόγω σχέδιο νόμου, η κυβέρνηση δεν έχει διατυπώσει κανένα σαφές σχέδιο για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης. Όπως τόνισε κατά την έναρξη της συζήτησης στην Ολομέλεια (6.4.26) ο ειδικός αγορητής του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, Νίκος Παππάς, δεν έχει διεξαχθεί ουσιαστική διαβούλευση, ούτε επαρκής ενημέρωση για τα επιστημονικά εργαλεία χρησιμοποιήθηκαν
Μάλιστα, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή καταλογίζει στην κυβέρνηση:
- ανεπαρκή διαβούλευση και περιορισμένο χρόνο συμμετοχής
- έλλειψη τεκμηρίωσης των επιλογών πολιτικής
- ασάφεια ως προς τη στόχευση και τους δικαιούχους
- απουσία ποσοτικοποιημένων στόχων και αποτελεσμάτων.
Είναι χαρακτηριστικό ότι το «σχέδιο» της κυβέρνησης ανέβηκε μόλις για δύο εβδομάδες στη Διαβούλευση το περασμένο καλοκαίρι.
Μάζεψε σχόλια δεκάδων φορέων που σχετίζονται με την ενέργεια, τις ευάλωτες ομάδες και την ενεργειακή φτώχεια και τις περιβαλλοντικές οργανώσεις. Και η κυβέρνηση τους «επιβράβευσε» με τον αποκλεισμό τους από την ακρόαση των φορέων προχθές στην αρμόδια Επιτροπή της Βουλής!
Και από τότε μέχρι σήμερα:
- δεν έχει παρουσιαστεί τελικό σχέδιο
- δεν έχει κατατεθεί σαφής εκδοχή του το Κοινωνικού Κλιματικού Σχεδίου προς δημόσιο έλεγχο
- δεν έχει υποβληθεί στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Ο Ν. Παππάς ζήτησε σαφή ενημέρωση για την πορεία του εν λόγω σχεδίου, έστω και στην τωρινή του μορφή. «Και αν αποδειχθεί ότι η διαβούλευση ήταν προσχηματική για το σχέδιο όπως και για το νομοσχέδιο που συζητάμε σήμερα, θα προβούμε στις απαραίτητες ενέργειες, όπως απαιτούν οι Ευρωπαϊκοί θεσμοί», ανέφερε χαρακτηριστικά.
