Στην Ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου μίλησε το πρωί της Τετάρτης πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, στην ετήσια «Κατάσταση της ΕΕ το 2023». Όπως είθισται ακολούθησε συζήτηση με τους επικεφαλής των πολιτικών ομάδων.
Η φον ντερ Λάιεν παρουσίασε τις βασικές προτεραιότητες και τις κύριες πρωτοβουλίες της Κομισιόν για το επόμενο έτος, στην τελευταία αντίστοιχη ομιλία της πριν από τις ευρωπαϊκές εκλογές του 2024.
Ανοίγει πόλεμος με την Κίνα για τα ηλεκτρικά οχήματα
«Στον τομέα των ηλεκτρικών οχημάτων, μία καίρια βιομηχανία για την καθαρή οικονομία, με τεράστιες προοπτικές στην Ευρώπη, οι παγκόσμιες αγορές έχουν πλημμυρίσει με φτηνότερα κινεζικά ηλεκτρικά αυτοκίνητα. Οι τιμές παραμένουν τεχνητά χαμηλές από τις τεράστιες κρατικές επιδοτήσεις. Αυτό στρεβλώνει την αγορά μας. Όσο δεν δεχόμαστε αυτή την στρέβλωση στο εσωτερικό της αγοράς μας, τόσο δεν την δεχόμαστε και από το εξωτερικό. Ανακοινώνω λοιπόν σήμερα ότι η Κομισιόν ξεκινά μία έρευνα κατά των επιδοτήσεων στα ηλεκτρικά οχήματα που προέρχονται από την Κίνα», είπε η φον ντερ Λάιεν στην αρχή της ομιλίας της, με την οποία φαίνεται να στοχοποιεί πλέον το Πεκίνο προκειμένου να υποστηριχθεί η παραπαίουσα αυτοκινητοβιομηχανία της Γερμανίας και άλλων ευρωπαϊκών χωρών. Όπως τόνισε λίγο νωρίτερα, η Ευρώπη στην προσπάθειά της να προχωρήσει στην πράσινη μετάβαση και την εγκατάλειψη του άνθρακα έκανε τα προηγούμενα χρόνια μία εντυπωσιακή προσπάθεια στον κλάδο των φωτοβολταϊκών. Ωστόσο, η «εισβολή» πολύ φτηνότερων προϊόντων από την Κίνα οδήγησε σε κατάρρευση τον ευρωπαϊκό κλάδο και σε πάρα πολλές χρεοκοπίες με απώλεια αμέτρητων θέσεων εργασίας.
Φέρνει νέο κύμα ανεμογεννητριών
Η πρόεδρος της Κομισιόν μίλησε για νέο «ευρωπαϊκό πακέτο αιολικής ενέργειας» που θα παρέχει καλύτερες ροές χρηματοδότησης και ταχύτερες αδειοδοτήσεις. Και σε αυτή την περίπτωση, ο ανταγωνισμός από την Κίνα είναι μεταξύ των παραγόντων που πιέζουν τις ευρωπαϊκές βιομηχανίες του κλάδου. Το πλέον προβληματικό σημείο φαίνεται να είναι η αναφορά σε συνεργασία με τα κράτη μέλη για ταχύτερη έγκριση έργων, την ώρα που οι αντιδράσεις για το κόστος στο περιβάλλον εντείνονται.
Κλειδί οι σπάνιες γαίες για τον πόλεμο των μικροεπεξεργαστών
Αντίστοιχες αναφορές για την Κίνα περιείχε η αναφορά της φον ντερ Λάιεν στον κλάδο των μικροεπεξεργαστών, όπου το Πεκίνο επέβαλε περιορισμούς εξαγωγών στα κρίσιμα για την κατασκευή τους Γάλλιο και Γερμάνιο. Οι περιορισμοί επιβλήθηκαν μετά την απόφαση της Ολλανδίας να επιβάλει ελέγχους στις εξαγωγές συστημάτων εκτύπωσης μικροεπεξεργαστών. Η φον ντερ Λάιεν σε αυτή την περίπτωση φάνηκε πιο διαλλακτική, επαναλαμβάνοντας την φράση της περί μείωσης του κινδύνου και όχι απεμπλοκής από τις εμπορικές σχέσεις με την Κίνα. Έκανε λόγο για ανάγκη να ενταθεί η προσπάθεια διαφοροποίησης στις πηγές προμήθειας και της εξασφάλισης των αναγκαίων πρώτων υλών επειγόντων, μεταξύ άλλων επειδή συνδέονται με την πράσινη μετάβαση και την ψηφιακή ψηφιακή μετάβαση. Υποστήριξε ότι υπάρχουν άλλες χώρες εκτός της Κίνας (χωρίς να την κατονομάσει) σε Αφρική και Λατινική Αμερική που «θέλουν να αναπτύξουν τοπικές βιομηχανίες για επεξεργασία και διύλιση, αντί να στέλνουν απλώς τους πόρους τους στο εξωτερικό».
Μην βλέπετε μόνο ανατολικά, κοιτάξτε και την Αφρική
Σε μία πολύ ενδιαφέρουσα αναφορά της στην παγκόσμια γεωπολιτική σκακιέρα, η φον ντερ Λάιεν κάλεσε όλους να μην αποσπώνται από τον πόλεμο στην Ουκρανία και την σύγκρουση της Δύσης με τη Μόσχα, αλλά να δώσουν ιδιαίτερη σημασία στις εξελίξεις στην αφρικανική ήπειρο. Κάλεσε την ΕΕ να δείξει την ίδια ενότητα και σε αυτή την περίπτωση, προσδιορίζοντας ειδικά την ζώνη του Σαχέλ (τις χώρες νότια της Σαχάρας) που είναι «από τις φτωχότερες, αλλά και ταχύτερα αναπτυσσόμενες δημογραφικά». Τα συνεχή πραξικοπήματα των τελευταίων ετών «θα κάνουν την περιοχή πιο ασταθή για τα επόμενα χρόνια ... Η Ρωσία επηρεάζει και επωφελείται από το χάος. Και η περιοχή έχει γίνει γόνιμο έδαφος για την άνοδο της τρομοκρατίας». Η ΕΕ κατά την ίδια πρέπει «να επικεντρωθεί στη συνεργασία με νόμιμες κυβερνήσεις και περιφερειακούς οργανισμούς ... πρέπει να αναπτύξουμε μια αμοιβαία επωφελή εταιρική σχέση που θα επικεντρώνεται σε κοινά ζητήματα για την Ευρώπη και την Αφρική». Προανήγγειλε παράλληλα ότι στην επόμενη Σύνοδο Κορυφής ΕΕ-Αφρικανικής Ένωσης μαζί με τον επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Ζοζέπ Μπορέλ θα προωθήσουν «μια νέα στρατηγική προσέγγιση».
Ενισχύσεις στη βιομηχανία για μετάβαση σε καθαρές τεχνολογίες
Η φον ντερ Λάιεν έστειλε μήνυμα στους βιομηχάνους για διαδικασίες διαλόγου ανά κλάδο και «βιομηχανικό οικοσύστημα» προκειμένου η πράσινη μετάβαση να υποστηριχθεί οικονομικά με τον πλέον αποτελεσματικό τρόπο. «Ξεκινώντας από αυτόν τον μήνα, θα πραγματοποιήσουμε μια σειρά από Διαλόγους Καθαρής Μετάβασης με τη βιομηχανία ... Βασικός στόχος θα είναι η υποστήριξη κάθε κλάδου στην οικοδόμηση του επιχειρηματικού του μοντέλου για την απαλλαγή από τις εκπομπές άνθρακα ... πιστεύουμε ότι αυτή η μετάβαση είναι απαραίτητη για τη μελλοντική μας ανταγωνιστικότητα στην Ευρώπη».
«Διατροφική επάρκεια σε αρμονία με τη Φύση»
Σε μία κάπως παράδοξη σύνδεση, η αναφορά της στην ανάγκη προστασίας των μοναδικών οικοσυστημάτων και της βιοποικιλότητας στην ΕΕ ακολουθήθηκε από την προβολή του ρόλου που παίζουν οι αγρότες στην ΕΕ όσον αφορά την διατροφική επάρκεια. «Πρέπει να εξασφαλίσουμε ότι η διατροφική ασφάλεια είναι σε αρμονία με την Φύση», όπως είπε η προερχόμενη από το ΕΛΚ φον ντερ Λάιεν. Σημειώνεται ότι το ΕΛΚ προσπαθεί να περιορίσει τις απώλειές τους προς ακροδεξιά και εθνικιστικά κόμματα στις επόμενες ευρωεκλογές και η πρόεδρος της Κομισιόν φαίνεται να προβάλλει τον εαυτό της ως «ρυθμιστή» μεταξύ των κανόνων προστασίας και αποκατάστασης του περιβάλλοντος και των συμφερόντων των αγροτών σε δύσκολες διεθνείς συνθήκες. «Δεν είναι πάντα εύκολη η διατροφική επάρκεια που μας παρέχουν οι αγρότες, με τις συνέπειες της ρωσικής επίθεσης στην Ουκρανία, την κλιματική αλλαγή, την ξηρασία, τις δασικές πυρκαγιές και τις πλημμύρες, τις νέες δεσμεύσεις που τους επιβάλλονται και την επίπτωση στο εισόδημά τους». Γι' αυτό ζήτησε περισσότερο διάλογο και λιγότερη πόλωση, ανακοινώνοντας «στρατηγικό διάλογο για το μέλλον της γεωργίας στην ΕΕ». Είναι χαρακτηριστικό ότι σε αυτές της τις αναφορές, χειροκροτήθηκε δύο φορές από την αίθουσα.
Αναφορές στο περιβάλλον χωρίς σημαντικές προτάσεις
Η φον ντερ Λάιεν απέφυγε αντίθετα να θέσει σαφείς φιλόφοξους στόχους για το 2024 όσον αφορά το περιβάλλον, αν και κάποιοι ήλπιζαν ότι θα έθετε νέο στόχο περιορισμού των εκπομπών άνθρακα ως το 2040, κάτι που θα πρέπει να θεσμοθετηθεί εντός του πρώτου εξαμήνου του επόμενου έτους. Αντίθετα, υπήρξαν αναφορές στις καταστροφικές πυρκαγιές και τις πλημμύρες, στην Ελλάδα, την Ισπανία και αλλού, καθώς και η αναφορά σε «πλανήτη που βράζει» μετά το θερμότερο καταγεγραμμένο καλοκαίρι φέτος.
Στην Ευρώπη η ακρίβεια στην ενέργεια αντιμετωπίστηκε
Πριν ένα χρόνο η τιμή για φυσικό αέριο ήταν 300 ευρώ ανά μεγαβατώρα, τώρα είναι γύρω στα 35, είπε εξάλλου η φον ντερ Λάιεν, καθώς η αναδιάρθρωση του κλάδου απέτρεψε τα χειρότερα μετά την χρησιμοποίηση της ενέργειας ως όπλο. «Πολλοί σκέφτηκαν ότι δεν θα είχαμε αρκετή ενέργεια για να βγάλουμε το χειμώνα. Αλλά τα καταφέραμε γιατί μείναμε ενωμένοι, ενοποιώντας ζήτηση και πώληση ενέργειας» σε ένα νέο σχήμα με πολλές ευρωπαϊκές ενεργειακές βιομηχανίες. Τώρα, «πρέπει να δούμε πώς θα αναπαράγουμε επιτυχώς το ίδιο μοντέλο και σε άλλους κλάδους, όπως οι πρώτες ύλες ή το καθαρό υδρογόνο», παρά τις φωνές της αγοράς για παρεμβατισμό των Βρυξελλών στις αγορές.
Νέα πλατφόρμα για τεχνητή νοημοσύνη και quantum computing
Στον τομέα της Τεχνητής Νοημοσύνης η πρόεδρος της Κομισιόν ζήτησε να υπάρξει ταχεία συμφωνία στο σχέδιο των Βρυξελλών για υποστήριξη επιχειρήσεων και επενδύσεων στον κλάδο, όπως και στις τεχνολογίες quantum computing, με μία πλατφόρμα Στρατηγικών Τεχνολογιών για την Ευρώπη (Strategic Technologies for Europe Platform - STEP) και κονδύλια 10 δισ. ευρώ. Αυτά έρχονται σε αντικατάσταση περυσινής πρότασης της ίδιας για δημιουργία σχετικού Ταμείου.
Συνέχιση της διεύρυνσης της ΕΕ με ή χωρίς αλλαγή της Συνθήκης
Η φον ντερ Λάιεν εκτίμησε ότι η Ένωση μπορεί να προχωρήσει την διεύρυνσή της χωρίς απαραίτητη αλλαγή στην θεμελιώδη της Συνθήκη. «Θα υποστηρίζω πάντα αυτό το Σώμα — και όλους εκείνους που θέλουν να μεταρρυθμίσουν την Ευρωπαϊκή Ένωση για να λειτουργήσει καλύτερα για τους πολίτες ... αυτό σημαίνει ότι θα συμπεριληφθεί μέσω μιας ευρωπαϊκής σύμβασης και αλλαγής συνθήκης εάν και όπου χρειάζεται ... Αλλά δεν μπορούμε -και δεν πρέπει- να περιμένουμε την αλλαγή της Συνθήκης για να προχωρήσει η διεύρυνση».
Συνέχιση της διεύρυνσης με πάνω από 30 χώρες μέλη
Όπως εκτίμησε, η ΕΕ πρέπει να διευρυνθεί ώστε να έχει τουλάχιστον 30 χώρες μέλη, κάτι που θα είναι «καταλύτης προόδου», αναφέροντας την Ουκρανία, την Μολδαβία και την Σερβία. «Αποδείξαμε ότι μπορούμε να είμαστε μία γεωπολιτική Ένωση, ότι μπορούμε να κινηθούμε γρήγορα όταν είμαστε μαζί. Πιστεύω ότι η Ομάδα Ευρώπη δουλεύει και με πάνω από 30 μέλη». Σημείωσε πάντως ότι η εισδοχή στην ΕΕ γίνεται βάσει αρχών και ότι η Κομισιόν πάντα θα υπεραμύνεται αυτού του κανόνα.
...και του χρόνου ευρωεκλογές
Ξεκινώντας, η πρόεδρος της Κομισιόν θύμισε ότι σε 300 ημέρες περίπου πρόκειται να γίνουν οι επόμενες ευρωεκλογές και σε αυτές θα ψηφίσουν για πρώτη φορά νέοι που γεννήθηκαν το 2008, χρονιά που εξερράγη η οικονομική κρίση. Τα δικά τους ενδιαφέροντα και αγωνίες, για τον πόλεμο δίπλα στα σύνορα της ΕΕ, την καταστροφική κλιματική αλλαγή, την άφιξη της τεχνητής νοημοσύνης και την ανάγκη για ικανοποιητικές και ασφαλείς δουλειές, είναι μεταξύ των όσων πρέπει να ακούσει το πολιτικό δυναμικό στην Ένωση.
Περιέγραψε τα επιτεύγματα της τελευταίας τετραετίας, από την πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση, ως την συγκρότηση μίας γεωπολιτικής Ένωσης, όπως έδειξε ο πόλεμος στην Ουκρανία και η στιβαρή αντίθεση στην εισβολή της Ουκρανίας, αλλά και η αντιπαράθεση με την Κίνα για τις πρακτικές της. Τέθηκαν επίσης τα θεμέλια για μία Ένωση Υγείας, με τον εμβολιασμό του πληθυσμού της ΕΕ.
Τα πρώτα έντονα χειροκροτήματα ακούστηκαν όταν αναφέρθηκε σε νέες νομοθετικές και θεσμικές παρεμβάσεις που θα θωρακίσουν το δικαίωμα των γυναικών να ξέρουν οι ίδιες και όλοι ότι «όχι σημαίνει όχι».
Εξάλλου, η πρόεδρος της Κομισιόν υποστήριξε εκ νέου την ένταξη Βουλγαρίας και Ρουμανίας στην ζώνη χωρών του Σένγκεν για μετακίνηση πολιτών χωρίς ανάγκη visa, «χωρίς περαιτέρω καθυστέρηση», κατά τα φαινόμενα στέλνοντας μήνυμα στην Αυστρία που είχε θέσει βέτο σε αντίστοιχη προσπάθεια τον περασμένο Δεκέμβριο.
