Με νωπές ακόμα τις τραγικές εικόνες της φυσικής και υλικής καταστροφής των πρόσφατων πυρκαγιών, που δυστυχώς βρίσκονται ακόμα σε εξέλιξη, δεν μπορώ παρά να ανατρέξω στην ισχυρή σχέση διαχείρισης και προστασίας των δασικών οικοσυστημάτων της χώρας. Στον όρο «δασικών» δεν περιλαμβάνω μόνο τα τυπικά υψηλά δάση κωνοφόρων, δρυών, οξιάς, αλλά και τις λοιπές δασικές εκτάσεις (θαμνολίβαδα, ποολίβαδα, φρυγανολίβαδα κ.ά.). Αυτή η αναδρομή σχετίζεται άμεσα με το πιο αδικημένο τμήμα της αντιμετώπισης των δασικών πυρκαγιών: την πρόληψη.
Πολλές φορές στον κοινό λόγο αναφερόμαστε σε ένα διακριτό, δυϊκό σύστημα συμπεριφοράς προς το δασικό περιβάλλον και των στοιχείων του -τη διαχείριση και την προστασία. Για παράδειγμα μιλάμε για μέτρα προστασίας του αισθητικού δάσους του Υμηττού ή των πελεκάνων της Μικρής Πρέσπας ή των σπάνιων μανιταριών της Πίνδου ή των ενδημικών δασών της κεφαλληνιακής ελάτης, τις περισσότερες φορές έξω από το πλαίσιο της διαχείρισης των πληθυσμών και κυρίως του φυσικού τους περιβάλλοντος -αυτού που ονομάζουμε ενδιαίτημα.
Αυτή η εστίαση και η μονομερής αντιμετώπιση των αξιακών στοιχείων του περιβάλλοντος με την αγχώδη έμφαση στην προστασία τους, ως κάτι διαφορετικό από τη διαχείρισή τους, είναι επιστημονικά μη λελογισμένη. Εξειδικευμένα μέτρα προστασίας ασφαλώς και μπορούν να εφαρμοστούν, ειδικά σε στοιχεία που είναι σε κρίσιμη κατάσταση και απαιτούν εκτάκτως άμεσες επεμβάσεις, αλλά σε όλες τις άλλες περιπτώσεις η προστασία θα πρέπει να γίνεται μέσω της διαχείρισης.
Οι αρχές διαχείρισης του δημόσιου δασικού περιβάλλοντος, και γενικότερα του φυσικού περιβάλλοντος, που εφαρμόζει η Δασική Υπηρεσία της χώρας, είναι απλές, λογικές και κινούνται στην επωφέλεια του ισοζυγίου κόστους / οφέλους. Οι αρχές αυτές είναι της αειφορίας (των καρπώσεων ή των οικοσυστημάτων), της φυσικής αναγέννησης, των πολλαπλών σκοπών και της προστασίας.
Ειδικότερα η αρχή της προστασίας εφαρμόζεται από τη Δασική Υπηρεσία σε όλα τα σχέδια διαχείρισης των δασών, των βοσκοτόπων, των υγρών λιβαδιών, των υδάτινων συλλογών, των πληθυσμών φυτών και ζώων.
Η προστασία πρέπει να είναι αναπόσπαστο στοιχείο των διαχειριστικών σχεδίων. Με άλλα λόγια η Δασική Υπηρεσία έχει την επιστημονική γνώση να γνωρίζει την κατάσταση των προστατευτέων αντικειμένων και να εντάσσει την προστασία τους σε ένα ευρύτερο πλαίσιο διαχείρισης των ενδιαιτημάτων, αλλά και του δασικού περιβάλλοντος. Αυτό γιατί τα δασικά οικοσυστήματα στην Ελλάδα (αλλά τελικά και παντού στον κόσμο) είναι πια πολύτιμα και θα πρέπει η διαχείρισή τους να υπακούει στη λογική της προστασίας τους.
Με την εφαρμογή των διαχειριστικών σχεδίων από τη Δασική Υπηρεσία προσδιορίζονται με ολιστικό και συνθετικό τρόπο τα συγκεκριμένα μέτρα διαχείρισης τα οποία θα συμβάλουν στην προστασία του αισθητικού δάσους του Υμηττού (π.χ. με την εφαρμογή σχεδίου κλαδεύσεων ώστε να διασφαλίζουμε την ευρωστία και ευζωία των δένδρων), των πελεκάνων της Μικρής Πρέσπας (π.χ. με τη διαχείριση των καλαμιώνων, που αποτελούν χώρο αναπαραγωγής τους), των σπάνιων μανιταριών της Πίνδου (π.χ. με τη διασφάλιση των ευνοϊκών συνθηκών από τις υπερκείμενες κόμες των δένδρων ή του εδαφικού υποστρώματος) και των ενδημικών δασών της κεφαλληνιακής ελάτης (με την πρόνοια και τον έλεγχο απομάκρυνσης των υπολειμμάτων των υλοτομιών).
Άρα, για τη καλύτερη προστασία των δασών και δασικών οικοσυστημάτων μας, που στην πλειονότητά τους είναι δημόσια, και την πρόληψη πυρκαγιών απαιτείται η ορθολογική και απρόσκοπτη διαχείρισή τους, βάσει του διαχειριστικού σχεδίου που εκπονεί ανά τακτά διαστήματα η Δασική Υπηρεσία, στο οποίο η προστασία αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο.
Για την ορθή εφαρμογή των διαχειριστικών σχεδίων απαιτείται διεπιστημονική ενίσχυση των δασικών υπηρεσιών σε ανθρώπινους πόρους (δασολόγους, δασοπόνους, βιολόγους, νομικούς, οικονομολόγους, δασεργάτες, διοικητικούς), υποδομές και κυρίως οικονομικούς πόρους, ώστε να εκτελούνται στην εντέλεια οι προϋπολογισμοί τους και να επιτελείται ο συνταγματικά προσδιορισμένος ρόλος τους. Αλλιώς ας επενδύσουμε μόνο στην καταστολή με τη δαπανηρή αγορά κατασβεστικών μέσων με μάλλον χαμηλά αποτελέσματα.
Τα καμένα 700.000 στρέμματα, οι εκατοντάδες καμένες υποδομές και περιουσίες των τελευταίων ημερών, και μάλιστα σε ήπιες ανεμολογικές συνθήκες, το μαρτυρούν...
* Ο Μιχάλης Βραχνάκης είναι καθηγητής στο Τμήμα Δασολογίας, Επιστημών Ξύλου και Σχεδιασμού του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας
