Λίγες μέρες απομένουν μέχρι την τακτική σύνοδο κορυφής του Δεκεμβρίου, με τους “27” να προσεύχονται να μην γίνει κάτι που θα τους εμποδίσει να συνεδριάσουν διά ζώσης. Κι αυτό, διότι η σύνοδος είναι κρίσιμη, κυρίως για τα λεφτά, και θα χρειαστεί σκληρό παζάρι και πολλά προσωπικά τετ α τετ για να επιτευχθούν οι απαραίτητοι συμβιβασμοί, κάτι που δεν είναι και τόσο εύκολο... ψηφιακά.
Το σημαντικότερο θέμα στη σύνοδο, την τελευταία της γερμανικής Προεδρίας, είναι ο προϋπολογισμός της επόμενης επταετίας, ο οποίος κολλάει σε ένα ζήτημα αρχής. Μετά και από πίεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου η Ε.Ε. αποφάσισε ότι θα μπορούν να κόβονται κοινοτικοί πόροι από τις χώρες εκείνες που δεν σέβονται τις θεμελιώδεις αρχές του κράτους δικαίου. Αυτό το αρνούνται κατηγορηματικά οι νεοδεξιές κυβερνήσεις της Ουγγαρίας και της Πολωνίας και απειλούν με βέτο, αφού ο προϋπολογισμός απαιτεί ομοφωνία. Με τη σειρά της, η Κομισιόν προειδοποιεί ότι χωρίς συμφωνία για τον προϋπολογισμό δεν μπορεί να ξεκινήσει η υλοποίηση ούτε του ταμείου ανάκαμψης με τα 750 δισ. ευρώ, που θα στηρίξει τις οικονομίες των κρατών - μελών οι οποίες πλήττονται από την πανδημία. Αυτό δεν ισχύει ακριβώς, αλλά είναι ο τρόπος των Βρυξελλών να πιέσουν τη Βαρσοβία και τη Βουδαπέστη. Επίσης, η πίεση θα μπορούσε να αυξηθεί ακόμη περισσότερο εάν οι υπόλοιποι “25” αποφασίσουν να πετάξουν έξω από το ταμείο ανάκαμψης τις δύο χώρες - καθώς αυτό δεν απαιτεί ομοφωνία.
Το θέμα είναι ότι εν μέσω πανδημίας όλες οι χώρες έχουν τεράστια ανάγκη από τα χρήματα του ταμείου ανάκαμψης, ενώ θέλουν και τη σιγουριά μιας συμφωνίας για τον προϋπολογισμό 2021-2028, για να πάρει πάλι μπρος η οικονομία. Άλλωστε, μόνο για το 2021 ο κοινοτικός προϋπολογισμός και το ταμείο ανάκαμψης θα συνεισφέρουν γύρω στα 370 δισ. ευρώ σε επιχορηγήσεις και 133 δισ. ευρώ σε δάνεια, στις προσπάθειες των κρατών - μελών για την αποτελεσματική αντιμετώπιση των επιπτώσεων της πανδημίας στην οικονομία. Χωρίς συμφωνία, ένα μεγάλο μέρος από αυτά τα χρήματα δεν μπορούν να δοθούν.
Οπότε, στις 10 και 11 Δεκεμβρίου, ο καυγάς στη σύνοδο θα είναι για τα λεφτά - και η ενασχόληση με την Τουρκία ένα θέμα δευτερεύον. Με δεδομένο, μάλιστα, ότι η Ε.Ε. περιμένει να δει πώς θα διαμορφωθούν οι σχέσεις της με τον επόμενο Πρόεδρο των ΗΠΑ Τζο Μπάιντεν, μετά το στραπάτσο που προκάλεσε ο Ντόναλντ Τραμπ, είναι εξαιρετικά πιθανό να προσπαθήσει να πετάξει λίγο πιο πέρα το τενεκεδάκι των αποφάσεων για τις ευρωτουρκικές σχέσεις. Άλλωστε, τα περισσότερα κράτη - μέλη δεν βιάζονται να τρίξουν τα δόντια στην Άγκυρα, όπως θα ήθελαν οι κυβερνήσεις στην Ελλάδα και την Κύπρο. Κάποια, μάλιστα, δεν είναι καν πεισμένα ότι χρειάζεται να το κάνουν, αν και το υπουργείο Εξωτερικών στην Αθήνα ξοδεύει ατελείωτες ανθρωποώρες για να τα πείσει. Ο Νίκος Δένδιας επαναλαμβάνει παντού ότι οι τελευταίες κινήσεις καλής θέλησης της Τουρκίας -να μαζέψει το “Oruc Reis” από την περιοχή κάτω από το Καστελλόριζο και να καλεί την Ελλάδα σε διάλογο- είναι προσχηματικές, ότι ο Ερντογάν προσπαθεί με τον τρόπο αυτό να ξεπεράσει και τον σκόπελο αυτής της συνόδου, για να επιστρέψει αμέσως μετά στις πρότερες προκλήσεις. Και καλεί τους εταίρους να δώσουν μια “ευρωπαϊκή απάντηση” στην Άγκυρα και να απαιτήσουν από την Τουρκία “συνέπεια”, π.χ. μια δίμηνη αποχή από κάθε είδους προκλήσεις.
Για την ώρα, πάντως, όλα είναι ανοιχτά, με πιο πιθανό το να εκφράσει η Ε.Ε. το... τέλος της υπομονής της με την Τουρκία, μαζί με την αλληλεγγύη της στην Ελλάδα και την Κύπρο. Αυτό φάνηκε και από τη δήλωση του οικοδεσπότη του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Σαρλ Μισέλ, την Παρασκευή, ότι “για την Τουρκία πιστεύω ότι το παιχνίδι της γάτας και του ποντικού πρέπει να τελειώσει”. Το τι σημαίνει πρακτικά “το τέλος της υπομονής” της η Ε.Ε. θα το εξηγήσει σε μια επόμενη σύνοδο...
Προστατεύοντας μια ανύπαρκτη στρατηγική
Εδώ και ένα χρόνο, από τότε που η Τουρκία έκανε την έκπληξη με το τουρκολιβυκό σύμφωνο, ζούμε και στα ελληνοτουρκικά την ημέρα της μαρμότας, με την ένταση στις διμερείς σχέσεις να κλιμακώνεται πολύ, να αποκλιμακώνεται λίγο και πάλι απ’ την αρχή.
Εδώ και μια βδομάδα είμαστε πάλι στη φάση της αποκλιμάκωσης, καθώς η Τουρκία προσπαθεί να πείσει τους “27” πριν από τη σύνοδο κορυφής ότι αυτή είναι που επιθυμεί τον διάλογο, σε αντίθεση με τις “μαξιμαλιστικές απαιτήσεις της Ελλάδας”. Την ίδια στιγμή η Αθήνα προσπαθεί να πείσει τους εταίρους για την τουρκική αναξιοπιστία ελπίζοντας ότι η Ε.Ε. θα πιέσει την Άγκυρα να μαζευτεί -με τον υπουργό Εξωτερικών Νίκο Δένδια να επαναλαμβάνει ότι “οι όψιμες κινήσεις της Τουρκίας για δήθεν αποκλιμάκωση δεν είναι πειστικές”.
Το μόνο διαφορετικό από την προηγούμενη σύνοδο κορυφής, οπότε η Τουρκία είχε κάνει και πάλι κινήσεις αποκλιμάκωσης με πολύ σύντομη ημερομηνία λήξεως, είναι ο τόνος του Δένδια. Με συνέντευξή του στο Politico την περασμένη Κυριακή πέταξε το γάντι στην προεδρεύουσα Γερμανία εκφράζοντας την ελπίδα ότι δεν θα αφεθεί να την κοροϊδέψει και πάλι η Άγκυρα και ζητώντας να μην της πουλήσει τα υπεσχημένα υποβρύχια.
Αυτό το γάντι, όμως, δεν σκοπεύει να το σηκώσει κανείς στο Βερολίνο. Ίσως γι’ αυτό ένα μέρος του συστήματος Μαξίμου καταγγέλλει τον Δένδια ότι έκανε αυτή την κίνηση χωρίς προσυνεννόηση με τον Μητσοτάκη. Κάποιος πρέπει να χρεωθεί την όποια αποτυχία στη σύνοδο και θα ήταν μια λύση να φανεί ότι ήταν ο ανόητα ανυποχώρητος υπουργός Εξωτερικών αυτός που ναρκοθέτησε τη στρατηγική του Μητσοτάκη για την επίλυση των ελληνοτουρκικών προβλημάτων.
Αυτό θα ήταν πειστικό εάν είχε πράγματι στρατηγική στα ελληνοτουρκικά ο Μητσοτάκης, όπως θέλουν να πιστεύουν οι φιλελεύθεροι θαυμαστές του. Ωστόσο δύο δείγματα γραφής έχει δώσει έως τώρα στην εξωτερική πολιτική ο πρωθυπουργός.
Το πρώτο είναι ότι προσπαθεί να πλασάρει εαυτόν ως προβλέψιμο σύμμαχο, που αποφεύγει να χαλάσει τις καρδιές των εταίρων του φοβούμενος μήπως τον χαρακτηρίσουν λαϊκιστή.
Και το δεύτερο ότι είναι εξαιρετικά... ευέλικτος, σήμερα δεμένος στο άρμα των Γερμανών, αύριο ευθυγραμμισμένος με τους Γάλλους και μεθαύριο απόλυτα προσηλωμένος στους Αμερικανούς. Το μόνο πρόβλημα είναι ότι αυτοί οι τρεις έχουν και αποκλίνουσες απόψεις και διαφορετικά συμφέροντα στην ανατολική Μεσόγειο.
Μένει, λοιπόν, να δούμε στην επικείμενη σύνοδο τι ακριβώς θα ζητήσει ο Μητσοτάκης από τους εταίρους να επιβάλουν στην Τουρκία. Κι αν αυτό θα έχει ευεργετικά αποτελέσματα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, εάν θα φέρει πιο κοντά την ειρήνη και τη συνεργασία, που πρέπει να είναι το ζητούμενο για την Ελλάδα.
