Στο εξαιρετικά ενδιαφέρον βιβλίο του "Λιτότητα: Η ιστορία μιας επικίνδυνης ιδέας", που κυκλοφόρησε αρχικά το 2013, ο Σκωτσέζος πολιτικός επιστήμονας, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Μπράουν, Μαρκ Μπλάιθ υποστηρίζει ότι η πολιτική της λιτότητας δεν είναι το "φάρμακο" στις κρίσεις, αλλά απειλή για το κράτος και τη δημοκρατία. Ο Μπλάιθ θα είναι την ερχόμενη Πέμπτη στην Αθήνα για να συμμετάσχει στη συζήτηση με τίτλο "Μια νέα συμφωνία για την Ευρώπη", με τον υπουργό Οικονομικών Ευκλείδη Τσακαλώτο, την οποία διοργανώνει το Ίδρυμα Friedrich Ebert, των Γερμανών Σοσιαλδημοκρατών. Μιλώντας στην "Α", ο Μπλάιθ υποστήριξε ότι η μόνη διέξοδος για την Ελλάδα είναι "να μειωθεί το χρέος", καθώς "χωρίς ελάφρυνση του χρέους η οικονομία απλά δεν μπορεί να ανακάμψει".
Συνέντευξη στην Κάκη Μπαλή
* Κ. Μπλάιθ, επιμένετε ότι η λιτότητα είναι μια επικίνδυνη ιδέα. Η Ελλάδα ζει σε λιτότητα εδώ και περισσότερο από έξι χρόνια. Ποια είναι η διέξοδος;
Η διέξοδος είναι να σταματήσει "η επέκταση και η προσποίηση" (extending and pretending), όπως το έθεσε τόσο καλά ο Γιάνης Βαρουφάκης, και να παραδεχτούν όλοι ότι αυτό που έχει αρχίσει από το 2010 δεν είναι παρά μια κρίση του ιδιωτικού τραπεζικού τομέα, ο οποίος έχει διασωθεί από τον Ευρωπαίο φορολογούμενο. Η κατηγορία ότι η Ελλάδα «ξοδεύει υπερβολικά» αποτελεί απλά την πολιτική κάλυψη για ένα τεράστιο πακέτο τραπεζικών διασώσεων.
Όταν έγραφα για την ελληνική κρίση στο περιοδικό "Foreign Affairs" το περασμένο καλοκαίρι, παρέθετα στοιχεία από την ιστοσελίδα Macropolis.gr για το πού ακριβώς κατέληξαν όλα τα χρήματα που δανείστηκε η Ελλάδα το 2010. Εκείνη τη στιγμή, διαφαινόταν ότι περίπου το 60% των δανείων που πέρασε από την Ελλάδα επέστρεψε στις ιδιωτικές τράπεζες που είχαν εκτεθεί σε ελληνικά περιουσιακά στοιχεία. Πρόσφατη έρευνα αποδεικνύει ότι σχεδόν το 95% των μετρητών πήγε κατευθείαν πίσω στις τράπεζες.
Μετά από τρεις γύρους διασώσεων για την Ελλάδα, που στην πράξη ήταν διασώσεις για τις τράπεζες, η συντριπτική πλειονότητα των εν λόγω περιουσιακών στοιχείων είναι στα χέρια του δημόσιου τομέα, όπως ο ESM, το ΔΝΤ, η ΕΚΤ και άλλα ευρωπαϊκά κράτη, μέσω των διμερών δανείων. Αυτό μας ανοίγει ένα παράθυρο ευκαιρίας για να αρχίσουμε σοβαρά να μιλάμε για ελάφρυνση του χρέους για την Ελλάδα, χωρίς την οποία η οικονομία απλά δεν μπορεί να ανακάμψει.
* Υποθέτω ότι έχετε ακολουθήσει τις προσπάθειες της σημερινής ελληνικής κυβέρνησης να επαναδιαπραγματευθεί το πρόγραμμα με τους πιστωτές της. Τι νομίζετε ότι έκαναν σωστά, τι λάθος και τι θα μπορούσαν να έχουν κάνει καλύτερα;
Δυστυχώς, η σημερινή κυβέρνηση πήγε σε μια μάχη οπλισμένη... με ένα μαχαίρι του βουτύρου. Μόλις αποσύρθηκε από το τραπέζι η πτώχευση από τον ΣΥΡΙΖΑ το περασμένο καλοκαίρι, η δυνατότητα για «επαναδιαπραγμάτευση» έπεσε στο μηδέν.
Τα προβλήματα είναι εξ ολοκλήρου πολιτικά. Η Γερμανία, ειδικότερα, έχει επανειλημμένα διαβεβαιώσει τους ψηφοφόρους της ότι δεν συμμετέχουν σε μια «ένωση μεταφοράς πόρων». Αυτό σημαίνει ότι, κάθε δάνειο προς την Ελλάδα πρέπει να επιστραφεί. Τέλος της ιστορίας.
Αλλά, όπως το ΔΝΤ γνωρίζει εδώ και τουλάχιστον έναν χρόνο και κατέστησε σαφές με την τελευταία ανάλυση βιωσιμότητας του χρέους της, η Ελλάδα δεν μπορεί να παλεύει για πρωτογενές πλεόνασμα 3,5% του ΑΕΠ για μια δεκαετία (κανείς δεν μπορεί να το κάνει αυτό) και ταυτόχρονα να αυξήσει τις δημόσιες επενδύσεις ώστε να έχει τέτοιο ρυθμό ανάπτυξης, που θα επιτρέψει να αρχίσει και η υποχώρηση του χρέους. Το χρέος πρέπει να μειωθεί πρώτο.
Επιπλέον, αυτή η «συμφωνία» δημιουργεί ένα δηλητηριώδες πολιτικό κλίμα. Αν οι Έλληνες πολίτες ξυπνήσουν το 2018, γνωρίζοντας ότι για τα επόμενα 25 χρόνια τα πρώτα πέντε ευρώ την ημέρα που θα κερδίζουν θα πηγαίνουν κατευθείαν έξω, για την αποπληρωμή δανείων, που ουσιαστικά έσωσαν τις ξένες τράπεζες, η συμφωνία ποτέ δεν πρόκειται να λειτουργήσει.
Έτσι, δεν έχει τόση σημασία να επικεντρωθεί κανείς σε αυτό που θα μπορούσε να είχε γίνει το περασμένο έτος. Πολύ πιο σημαντικό είναι να σκεφτούμε πού πάμε τώρα.
Η επιμονή του ΔΝΤ να ωθήσει τη Γερμανία να παραδεχτεί την πιθανότητα ελάφρυνσης του ελληνικού χρέους την περασμένη εβδομάδα είναι μια καλή αρχή, αλλά δεν πάει αρκετά μακριά. Ο στόχος για πρωτογενή πλεονάσματα, για παράδειγμα, είναι μια ανοησία που ποτέ δεν θα επιτευχθεί.
* Η κυρίαρχη αφήγηση αυτή τη στιγμή στην Ευρώπη είναι ότι το κοινωνικό κράτος πρόνοιας είναι σπάταλο και ότι αυτό... σκοτώνει την ανταγωνιστικότητα. Γιατί οι πολιτικές ελίτ, ακόμη και οι σοσιαλδημοκράτες το πιστεύουν;
Επειδή οι σοσιαλδημοκράτες ειδικότερα έχουν περάσει τα τελευταία 20 χρόνια μειώνοντας τους φόρους για τις επιχειρήσεις και για τα μεγάλα εισοδήματα. Αυτός είναι και ο πραγματικός λόγος για τον οποίο τα κράτη πρόνοιας έχουν βρεθεί υπό πίεση, όπως με σαφήνεια δείχνει το έργο του Wolfgang Streeck, για παράδειγμα.
Επειδή οι σοσιαλδημοκράτες υποκατέστησαν την υποστήριξη των εργαζομένων για να υποστηρίξουν την «παγκοσμιοποίηση», η οποία ωφελεί το 20% της «κορυφής» σε βάρος του 80% του «πυθμένα», όπως φαίνεται από τη στασιμότητα των μισθών, την ανεργία των νέων και την αύξηση της φτώχειας σε όλη την Ευρώπη.
Η αλληγορία της ανταγωνιστικότητας, όπως το μάντρα των «διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων», δεν έχουν νόημα από μόνα τους. Πώς βοηθά την αύξηση των επενδύσεων και την αύξηση της ανάπτυξης το να διευκολύνονται οι απολύσεις σήμερα, στη μέση μιας ύφεσης; Η καλύτερη ακαδημαϊκή εργασία που έχω διαβάσει για το θέμα αυτό (των Έγκερσον, Γερέρο και Ράφο του 2013) δείχνει ότι τέτοιου τύπου μεταρρυθμίσεις έχουν, στην καλύτερη περίπτωση, μακροπρόθεσμα και αβέβαια αποτελέσματα.
Το πραγματικό ζήτημα είναι πώς οι σοσιαλδημοκράτες της Ευρώπης πέταξαν στο ποτάμι τις αρχές τους και πώς, εξαιτίας των δικών τους πολιτικών, δεν μπορούν πλέον να υποστηρίξουν το κοινωνικό κράτος, στο οποίο στηρίζονται τόσο πολύ άνθρωποι. Αυτό είναι το πραγματικό σκάνδαλο.
* Μπορείτε να αναγνωρίσετε οποιαδήποτε κίνηση υπεράσπισης του κράτους πρόνοιας και των κανονικών εργασιακών σχέσεων;
Ναι. Και δεν πρόκειται πλέον για το κλασικό δίπολο Αριστερά εναντίον Δεξιάς. Πηγαίνετε να δείτε την ιστοσελίδα του γαλλικού Εθνικού Μετώπου. Αγνοήστε τη στάση τους σχετικά με τη μετανάστευση και θα δείτε μια σειρά από οικονομικές πολιτικές που βασίζονται στο να κάνουν ακριβώς αυτό, να υπερασπιστούν το κράτος πρόνοιας. Ακόμα και ο Ντόναλντ Τραμπ προσπερνά από τα αριστερά τη Χίλαρι Κλίντον σε πολλά από αυτά τα θέματα.
Η Αριστερά (Σ.τ.μ.: εννοεί την ευρωπαϊκή Σοσιαλδημοκρατία) δεν έχει το μονοπώλιο στην υπεράσπιση του κράτους πρόνοιας, ειδικά αφού οι δικοί της ηγέτες έπαιξαν τόσο σημαντικό ρόλο στην αποδυνάμωσή του. Η «νέα» Δεξιά διαφέρει από τη «νέα» Αριστερά ως προς το για ποιους υπερασπίζεται το κράτος πρόνοιας. Για το σύνολο των πολιτών ή για «το έθνος» με κάποια στενή ηθική έννοια. Γι αυτό είμαι με το μέρος της «νέας» Αριστεράς σε αυτό το σημείο.
Αλλά η ειρωνεία είναι ότι τα λεγόμενα «άκρα» είναι περισσότερο κοντά στην υπεράσπιση του κοινωνικού κράτους από ό,τι η παραδοσιακή κεντροαριστερά ή η παραδοσιακή Κεντροδεξιά. Εάν τα παραδοσιακά κόμματα δεν το αναγνωρίσουν και δεν προσαρμόσουν την πολιτική τους, είναι καταδικασμένα ως πολιτικά κινήματα.
