ΡΕΠΟΡΤΑΖ: ΦΟΙΒΟΣ ΚΛΑΥΔΙΑΝΟΣ
Να ξεπεραστεί η χρόνια ανεπάρκεια, σχεδόν, κάθε πτυχής του Ελληνικού Δημοσίου (υπουργεία, εφορίες, Τοπική Αυτοδιοίκηση) σε λειτουργικά και ασφαλή ψηφιακά συστήματα στοχεύει η κυβέρνηση, η οποία από τις πρώτες μέρες που ανέλαβε, τον Ιανουάριο ξεκίνησε τη χαρτογράφηση την κατάστασης στον τομέα αυτό. Τα συμπεράσματα αυτής της καταγραφής μόνο ενθαρρυντικά δεν ήταν, καθώς οι ελλείψεις και οι παθογένειες που εντοπίστηκαν είναι τεράστιες, στέκονται εμπόδιο σε όλες τις προσπάθειες ανάταξης της κρατικής μηχανής και συνεπάγονται τεράστιο γραφειοκρατικό και οικονομικό κόστος.
Προκειμένου να καλυφθούν τα τεράστια κενά, η κυβέρνηση έχει αποφασίσει τη δημιουργία νέας Γενικής Γραμματείας Ψηφιακής Πολιτικής (ΓΓΨΠ), υπαγόμενης απευθείας στον πρωθυπουργό, κατά το πρότυπο των περισσότερων χωρών της Ευρώπης όπου διαθέτουν κεντρικό φορέα για τον γενικό σχεδιασμό του τομέα πληροφορικής. Μάλιστα, η νέα ΓΓΨΠ θα έχει μεταβατικό χαρακτήρα και πιθανότατα να μετεξελιχθεί σε υπουργείο έπειτα από ένα εξάμηνο.
"Φιλοδοξούμε σε δύο χρόνια να υπάρχει τελείως διαφορετικό τοπίο στα ψηφιακά συστήματα του Ελληνικού Δημοσίου" εξηγούν στελέχη της κυβέρνησης στην "Αυγή". Επισημαίνουν, επιπλέον, ότι το κόστος για αυτή τη μείζονα αλλαγή θα είναι πολύ μικρό, διότι θα γίνει αξιοποίηση και αναμόρφωση πολλών υφιστάμενων δομών, αλλά και επειδή θα αντληθούν πόροι από το νέο ΕΣΠΑ της περιόδου 2014-2020, το οποίο προβλέπει τεράστιους πόρους για τα πληροφοριακά συστήματα. Εξάλλου, το πρόβλημα έως τώρα δεν ήταν τόσο η έλλειψη πόρων, αλλά η απουσία κεντρικού σχεδιασμού, σημείωνουν. Χαρακτηριστικό είναι ότι τα τελευταία χρόνια υπολογίζονται ότι έχουν δαπανηθεί στον τομέα περίπου 7 δισ.
Ο σχεδιασμός αυτός προβλέπονταν στο προεκλογικό πρόγραμμα του ΣΥΡΙΖΑ, αλλά αποτελούσε και πάγιο αίτημα της Κομισιόν, που έβλεπε την κατάσταση στην Ελλάδα να ξεφεύγει χωρίς τα εκάστοτε όργανα που συγκροτήθηκαν για να την ελέγξουν να αποδίδουν. Επιπλέον, η πρωτοβουλία για την ίδρυση της ΓΓΨΠ εντάχθηκε στη λίστα με τα προαπαιτούμενα της πρώτης αξιολόγησης, καθώς και οι θεσμοί συμφωνούν ότι είναι πολύ σημαντική η δημιουργία ενός πολύ ισχυρού κεντρικού φορέα που θα διαρθρώνεται μέσα σε όλο τον τομέα πληροφορικής του Δημοσίου.
"Παραλάβαμε ιδιαίτερα προβληματική κατάσταση"
Κατ' αρχάς, θα πρέπει να τονιστεί ότι το θέμα των πληροφοριακών συστημάτων του Δημοσίου δεν αφορά μόνο τις τρέχουσες τεχνολογικές αναβαθμίσεις που γίνονται σε οποιαδήποτε χώρα, αλλά συστήματα που θα έπρεπε να έχουν εγκατασταθεί και να λειτουργούν εδώ και πολλά χρόνια, ακόμα και από τη δεκαετία του '90 ή και νωρίτερα. Οι ευθύνες των προηγούμενων κυβερνήσεων είναι τεράστιες, όχι μόνο γιατί ελάχιστα βήματα έχουν γίνει, αλλά και επειδή λίγα συστήματα είναι λειτουργικά, ασφαλή ή έχουν τη δυνατότητα να επικοινωνούν μεταξύ τους.
Ανώτερα κυβερνητικά στελέχη επισήμαναν στην «Αυγή» ότι η κατάσταση στον τομέα είναι ιδιαιτέρως προβληματική. Παράλληλα, παρουσίασαν την προσπάθεια που έχει γίνει προκειμένου να ταξινομηθούν τα προβλήματα και παράλληλα να αρχίσουν να αντιμετωπίζονται εντασσόμενα σε έναν ευρύτερο σχεδιασμό.
Για την καλύτερη κατανόηση του ζητήματος, μας έδωσαν μερικά παραδείγματα προβλημάτων, χωρίζοντάς τα σε δύο κατηγορίες: α) Συστήματα που δεν υπάρχουν καθόλου, β) συστήματα που υπάρχουν, αλλά δεν είναι επαρκή ή ασφαλή. Εξηγούν δε ότι πολλά άλλα παραδείγματα δεν μπορούν να αναφερθούν για λόγους ασφαλείας (προκειμένου να μη στοχοποιηθούν από επιθέσεις).
Πολλά... απλά δεν υπάρχουν
Μια πολύ βασική έλλειψη που έχει να αντιμετωπίσει το ελληνικό κράτος είναι η πλήρης ανυπαρξία ενός μηχανισμού καταχώρησης και διαχείρισης όλων των κρατικών internet domain (ονομάτων χώρων, όπως χρησιμοποιούνται στα sites) και των διευθύνσεων ηλεκτρονικού ταχυδρομείου (e-mail) που τον έλεγχό του θα έχει το Δημόσιο. Έως τώρα το Δημόσιο έχει εκχωρήσει τη διαχείριση τους στους εκατοντάδες ιδιώτες που λειτουργούν στην Ελλάδα, με προφανές πρόβλημα ασφάλειας των δεδομένων του Δημοσίου που συνεπάγεται αυτό. Επιπλέον, το να έχει ο κάθε φορέας του Δημοσίου τον δικό του καταχωρητή δημιουργεί επιπλέον ζητήματα λειτουργικότητας. Στόχος είναι όλα αυτά να μπουν κάτω από την ομπρέλα μιας νέας Εθνικής Αρχής Καταχώρησης Ονομάτων Χώρου.
Επίσης, το Δημόσιο δεν έχει πολύ βασικές εφαρμογές για τομείς που αφορούν όλους τους κλάδους του όπως η ηλεκτρονική διαχείριση εγγράφων και στοιχείων (καταχώριση και διακίνηση), όπως απαιτείται σε όλες τις δημόσιες υπηρεσίες (π.χ. τα ληξιαρχεία, τα δημοτολόγια κ.λπ.). Το αποτέλεσμα είναι η γνωστή ταλαιπωρία που υφίστανται οι πολίτες κάνοντας τους «κούριερ», μεταφέροντας έγγραφα από τη μια υπηρεσία στην άλλη. Πολλές φορές, η μια υπηρεσία δεν γνωρίζει τις προδιαγραφές που ζητά η άλλη και παρουσιάζονται προβλήματα με διαφορές στον τρόπο που έχει καταχωρηθεί ένα πρόσωπο (φυσικό ή νομικό) από υπηρεσία σε υπηρεσία. Αυτά είναι προβλήματα που θα πρέπει να ξεπεραστούν προκειμένου να γίνει πράξη η "αυτεπάγγελτη αναζήτηση πληροφοριών" στο Δημόσιο, η οποία θα απαλλάξει πολίτες και κρατικούς υπαλλήλους από τεράστια γραφειοκρατική τριβή.
Πολλά θα πρέπει να διορθωθούν
Παράλληλα, η κυβέρνηση προσπαθεί να εκσυγχρονίσει και κυρίως να καταστήσει λειτουργικές εφαρμογές που υφίστανται ήδη, αλλά παρουσιάζουν τεράστια προβλήματα.
Για παράδειγμα, από τις δεκάδες εφαρμογές που δημιουργήθηκαν υπό την ομπρέλα του opengov, πάρα πολλές εκκαθαρίστηκαν (παρέμειναν περίπου 20). Αυτή ήταν η εισήγηση που έκανε η πλειονότητα των φορέων που τις χρησιμοποιούσαν όταν ανέλαβε η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ - ΑΝ.ΕΛΛ. - Οικολόγων και τους ζήτησε να τις αξιολογήσουν. Οι περισσότερες από αυτές δεν είχαν συντηρηθεί για περίπου πέντε χρόνια, ενώ μερικές δεν είχαν ποτέ τεθεί καν σε λειτουργία.
Ίσως το μεγαλύτερο πρόβλημα που αντιμετωπίζουν τα πληροφοριακά συστήματα του Δημοσίου είναι ότι τα εκάστοτε έργα δεν εντάσσονταν σε έναν γενικότερο σχεδιασμό, αλλά αναθέτονταν σε ιδιώτες με σκοπό να καλύψουν μερικά πολύ βασικά κενά σε ειδικές κατηγορίες. Έτσι, τεράστιος όγκου εξοπλισμού (π.χ. σέρβερ) δεσμεύεται σε συγκεκριμένα έργα, ενώ θα μπορούσε να έχει ευρύτερη χρήση. Αντίστοιχα, εφαρμογές που θα μπορούσαν να σχεδιαστούν για πολλαπλή χρήση σε διάφορες υπηρεσίες (code reuse) παρέμεναν σε έναν μόνο φορέα του Δημοσίου και ξαναγοράζονταν το ίδιο (παραπλήσιο) προϊόν -ξανά και ξανά- για άλλους φορείς.
Το τελευταίο σχετίζεται και με τη γραφειοκρατική αντιμετώπιση των Βρυξελλών πάνω στο ζήτημα, που δεν επιτρέπει εξοπλισμός που έχει χρηματοδοτήσει σε ένα έργο να χρησιμοποιείται σε άλλο (τα περισσότερα έργα πληροφορικής είναι χρηματοδοτημένα από κοινοτικά κονδύλια εξάλλου).
Επίσης, η κατάτμηση του σχεδιασμού οδήγησε στο να γίνουν πολλές μικρές ανεξάρτητες παραγγελίες λογισμικού και εξοπλισμού, με αποτέλεσμα να χαθεί η δυνατότητα εκτπώσεων από μαζικές παραγγελίες και να εκτιναχθεί το κόστος, αλλά και οι διάφορες εφαρμογές να μην είναι συμβατές μεταξύ τους (έλλειψη διαλειτουργικότητας).
Επιπλέον, η απουσία κεντρικού φορέα διαχείρισης είχε οδηγήσει στο να παραδίδονται έργα χωρίς να υπάρχει επαρκής τεκμηρίωση του «Πηγαίου Κώδικα» (source code) και οι διάφορες κρατικές υπηρεσίες να αδυνατούν να τις υποστηρίξουν.
Τέλος, δεν υπήρχε επαρκές νομικό πλαίσιο για τις διαδικασίες παράδοσης - παραλαβής - αποδοχής και δεν ήταν λίγες οι φορές που έργα καθυστέρησαν τόσο πολύ να ολοκληρωθούν (έως και πέντε χρόνια), ώστε όταν αυτό έγινε, είχαν ξεπεραστεί για τεχνολογικούς ή άλλους λόγους. Τέτοιες περιπτώσεις ήταν τα έργα που προετοιμάστηκαν για την Τοπική Αυτοδιοίκηση, τα οποία ήταν άχρηστα όταν παραδόθηκαν επειδή καταργήθηκε ο "Καποδίστριας" και δημιουργήθηκαν οι καλλικρατικοί δήμοι.
Βεβαίως, δεν λείπουν παραδείγματα υπερκοστολόγησης έργων, με εφαρμογές που κόστισαν 40 εκατ., ενώ η πραγματική τους αξία δεν ξεπερνούσε το 1 εκατ.
Κεντρικός σχεδιασμός σε οκτώ άξονες
Σύμφωνα με το "ψηφιακό επιτελείο" της κυβέρνησης, το σχέδιο για να ξεπεραστούν όλα αυτά θα αναλάβει εν συνεχεία η νέα ΓΓΨΠ θα υλοποιηθεί σε οκτώ παράλληλους άξονες:
1) Εντοπισμός αναγκών.
2) Εκπόνηση κεντρικού σχεδιασμού ("Εθνικό Στρατηγικό Σχέδιο για την Ψηφιακή Πολιτική").
3) Καθορισμός ενιαίων κανόνων υλοποίησης, κοινών προτύπων, προώθηση ασφαλείας συστημάτων.
4) Αποθετήριο μελετών, συστημάτων και λογισμικού (προκειμένου το κράτος να γνωρίζει τα περιουσιακά στοιχεία του στον τομέα και να τα επαναχρησιμοποιεί).
5) Αξιοποίηση υφιστάμενων συστημάτων (και όσων παραμένουν ανενεργά).
6) Παρακολούθηση ευρωπαϊκών και διεθνών εξελίξεων με τη συμμετοχή στους αντίστοιχους φορείς.
7) Συμμετοχή της ΓΓΠΨ στα όργανα για την αξιοποίηση των προγραμμάτων ΕΣΠΑ 2014-2020.
8) Συντονισμός όλων των παραπάνω για το σύνολο του δημόσιου τομέα μέσω της νέας ΓΓΨΠ.
Προκειμένου να αντιμετωπιστούν τα τρέχοντα προβλήματα (το προβληματικό της κατάστασης αποτελεί τον κανόνα, όχι την εξαίρεση), η κυβέρνηση σχεδιάζει οριζόντιες εφαρμογές με δυνατότητα χρήσης από πολλούς φορείς του Δημοσίου για να καλυφθούν μαζικά τα κενά.
Θα πρέπει να σημειωθεί ότι κρίσιμες εφαρμογές ήδη αναβαθμίστηκαν και πέρασαν υπό τον άμεσο έλεγχο του Δημοσίου (ορισμένες βρισκόταν σε χέρια ιδιωτών που δεν είχαν καν συμβατική σχέση με το Δημόσιο).
Ως πολύ θετική αξιολογείται η συνεργασία με τους διάφορους φορείς του Δημοσίου που δραστηριοποιούνται στον τομέα (όπως η Γενική Γραμματεία Πληροφοριακών Συστημάτων του υπουργείου Οικονομικών, η ΗΔΙΚΑ, η Κοινωνία της Πληροφορίας Α.Ε.), καθώς έχουν εκφράσει τη διάθεση για συνεισφορά στην κεντρική προσπάθεια της κυβέρνησης.
