Του Μενέλαου Γκίβαλου*
Σύμφωνα με την κλασική γκραμσιανή ανάλυση, ένας κοινωνικός και πολιτικός θεσμός, ένας παραδοσιακός κομματικός σχηματισμός αποδυναμώνεται και καταρρέει όταν παράγεται ενδογενώς μια νέα δυναμική, ένας νέος "πυρήνας" αρχών, ιδεών και στρατηγικών που αντικαθιστά τον παραδοσιακό, καταρρέοντα "πυρήνα"... Αυτή είναι η πορεία εξέλιξης των πολιτικών κομμάτων και των πολιτικών συστημάτων.
Στην περίπτωση, όμως, όπου δεν αναδύεται το "νέο", ο παραδοσιακός κομματικός σχηματισμός αυτοδιαλύεται και επιχειρεί να επιβιώσει μέσα από την "ανακύκλωση" των πολιτικών και κοινωνικών ερειπίων του... Αυτή την εικόνα, σ' ένα πρώτο επίπεδο, εμφανίζουν σήμερα η Ν.Δ. και το ΠΑΣΟΚ, ως οι αυθεντικοί πολιτικοί και κομματικοί διαχειριστές μιας καταστροφικής πενταετίας.
Σ' ένα δευτερογενές όμως επίπεδο ανάλυσης θα διαπιστώσουμε ότι τα δύο αυτά κόμματα όχι μόνο δεν μετασχηματίστηκαν προκειμένου να υπερβούν την καθήλωση και την έκπτωσή τους, αλλά, τουναντίον, οδηγήθηκαν στην πλήρη άλωση και ενσωμάτωσή τους στο νεοφιλελεύθερο πρότυπο. Υιοθέτησαν πλήρως τον "σκληρό πυρήνα" των νεοφιλελεύθερων αντιλήψεων και επιλογών και τον υπηρέτησαν με φανατισμό, καθορίζοντας ως αντίπαλο τον "εχθρό λαό". Το ΠΑΣΟΚ οδηγήθηκε σε πλήρη κοινωνική και πολιτική περιθωριοποίηση, ενώ η Ν.Δ. μετατρέπεται σήμερα σε "περιφερειακό πόλο" του πολιτικού συστήματος, τιθέμενη "αυτοβούλως" εκτός του κεντρικού πεδίου λήψης αποφάσεων και παρεμβάσεων.
Η αποκοπή από το κοινωνικό περιβάλλον επιρροής, με μείζονος σημασίας γεγονός την απώλεια της στήριξης της μεσαίας τάξης (τμήματα της οποίας κυριολεκτικά κατέρρευσαν) οδηγεί σήμερα τη Ν.Δ. σε μια ιδιότυπη πολιτική και κοινωνική απομόνωση, σ' ένα είδος "πολιτικού αυτισμού". Η (όποια) ηγεσία της επικοινωνεί σήμερα μόνο με τον κομματικό "ενδοκόσμο", ο οποίος φθίνει και αποσυγκροτείται καθημερινά.
Η "απόσυρση" της Ν.Δ. αποτελεί, συνακόλουθα, ιστορική δομικού τύπου εξέλιξη και δεν έχει ως θεμελιώδη αιτία τις εσωκομματικές εκλογές. Αντίστροφα, η κρίση ηγεσίας αποτελεί έκφραση της ιστορικής αυτής κρίσης.
Η διαπλοκή στον ρόλο της αντιπολίτευσης
Γι' αυτό και τον επίσημο ρόλο του κομματικού εκπροσώπου της διαπλοκής και των συστημικών συμφερόντων έχει αναλάβει την περίοδο αυτή το -εναπομείναν- ΠΑΣΟΚ. Η επιχείρηση "πλήρης ρήξη με τον ΣΥΡΙΖΑ και την κυβέρνηση" συνδέεται ευθέως με την εμμονή στην πρόταση της ηγεσίας του ΠΑΣΟΚ για τη συγκρότηση κυβέρνησης "οικουμενικού" χαρακτήρα...
Τι σημαίνει στην πράξη κυβέρνηση "εθνικής σωτηρίας" ή "οικουμενικού" χαρακτήρα;
Σημαίνει στην ουσία προώθηση της δεύτερης φάσης του σχεδίου της "αριστερής παρένθεσης", την είσοδο "από το παράθυρο" της Ν.Δ. και του ΠΑΣΟΚ στην κυβερνητική εξουσία, χωρίς όμως άμεση ευθύνη στη λήψη αποφάσεων. Το άμεσο πολιτικό κόστος των αποφάσεων θα ανήκει, στην περίπτωση αυτή, στους υπουργούς τεχνοκράτες, αφού ο "ιδεότυπος" μιας τέτοιας κυβέρνησης αποτελεί η, αλήστου μνήμης, κυβέρνηση του Λ. Παπαδήμου...
Είναι φανερό ότι η δομή της διαπλοκής και τα μεγάλα οικονομικά συμφέροντα οδηγούνται ταχύτατα στην "τελική αναμέτρηση" σε πολιτικό επίπεδο με την κυβέρνηση και σε κοινωνικό επίπεδο με την ισχυρή κοινωνική - ταξική πλειοψηφία. Ποια είναι όμως η θεμελιώδης διαφορά από την προηγούμενη πενταετία; Σήμερα τα συμφέροντα αυτά δεν διαθέτουν μια αξιόλογη πολιτική - κομματική εκπροσώπηση, αφού τόσο το ΠΑΣΟΚ όσο και η Ν.Δ. απονομιμοποιήθηκαν πλήρως πολιτικά, ιδεολογικά και κοινωνικά.
Γι' αυτό και η δομή των διαπλεκόμενων συμφερόντων καλύπτει το "κενό" των κομμάτων της σημερινής αντιπολίτευσης, αναλαμβάνοντας η ίδια στην πράξη τον δικό τους ρόλο... Η δομή αυτή -εκδότες, μεταπράττες, επιχειρηματίες- δεν ασκεί απλώς τον επιτελικό ρόλο στον οποίο "διέπρεπε" στην πενταετία, αλλά καθορίζει και τις τρέχουσες επιλογές και στάσεις των "προθύμων" τους -Ν.Δ., ΠΑΣΟΚ, Ποτάμι-, όπως κατάδηλα αποδείχθηκε στη σύσκεψη των αρχηγών υπό τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας...
Η "δεύτερη πράξη" της επιχείρησης
Η περίοδος που ξεκινά από την ήττα του πραξικοπήματος και του απηνούς εκβιασμού, της 12ης προς τη 13η Ιουλίου, μέχρι σήμερα αποτέλεσε τη δεύτερη φάση της επιχείρησης "αριστερή παρένθεση". Η ιστορικής σημασίας νίκη της 25ης Σεπτεμβρίου, η αντοχή που επέδειξε η κυβέρνηση στη διαχείριση κρίσιμων θεμάτων στη διαπραγμάτευση χωρίς να υποστεί σημαντικό πολιτικό και κοινωνικό "κόστος" επισφραγίστηκαν και τυπικά με την ψήφιση του προϋπολογισμού, που αποκτά και συμβολική και ουσιαστική πολιτική σημασία.
Το σενάριο της κατάρρευσης της κυβέρνησης ή της ενσωμάτωσης και της πολιτικής και κοινωνικής "ακύρωσής" της μέσω "οικουμενικών" σχημάτων έχει οδηγηθεί σε πλήρη αποτυχία. Όπως ταυτόχρονα έχει εγκαταλειφθεί οριστικά το έτερο σενάριο, αυτό της παλινόρθωσης της συμμαχίας των "υποτελών - εντολοδόχων", της Ν.Δ., του ΠΑΣΟΚ και του Ποταμιού, που αποτέλεσε την πολιτική και κομματική εκπροσώπηση της γερμανικής ελίτ και της χρηματοπιστωτικής ολιγαρχίας για ολόκληρη πενταετία.
Υπονόμευση και εκβιασμοί
Η εγχώρια πολιτικοοικονομική διαπλοκή και ο "σκληρός πυρήνας" υπό τον Β. Σόιμπλε είναι τώρα "υποχρεωμένοι" να "ζήσουν" με τον Αλ. Τσίπρα και την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ - ΑΝ.ΕΛΛ...
Η δεύτερη φάση της επιχείρησης "αριστερή παρένθεση" οδηγήθηκε κι αυτή σε αποτυχία.
Γι' αυτό και αμέσως μετά την ψήφιση του προϋπολογισμού εμφανίστηκε το "τρίτο κύμα" η "τρίτη πράξη" της επιχείρησης "αριστερή παρένθεση" με τα δημοσιεύματα της "Die Welt", με την επίσημη επανεμφάνιση του ιδίου του Β. Σόιμπλε -που έσπευσε να "επιπλήξει" τον Αλ. Τσίπρα για τις απόψεις του για τον ρόλο του ΔΝΤ- και με απειλητικές και εκβιαστικές δηλώσεις των "θεσμικών αχυράνθρωπων" του Β. Σόιμπλε...
Οι έμμεσες απειλές περί Grexit, η μετάθεση της αξιολόγησης για το καλοκαίρι του 2016, η εδώ και καιρό εκδηλωθείσα διάθεση της γερμανικής ηγεσίας να αποφύγει κάθε ουσιαστική συζήτηση για την αντιμετώπιση του χρέους συνθέτουν τον "καμβά" πάνω στον οποίο εξελίσσεται η νέα -εξάμηνη και αυτή- φάση της επιχείρησης "αριστερή παρένθεση"...
Όμως ούτε οι εξελίξεις έχουν γραμμικό χαρακτήρα, ούτε τα γεγονότα -πολιτικά, οικονομικά, κοινωνικά- επαναλαμβάνονται με κυκλικό τρόπο, όπως ισχυρίζεται η εργαλειακή αντίληψη που υπηρετεί το σύστημα. Ο Ιανουάριος του 2016 δεν είναι απλή προέκταση του Ιανουαρίου του 2015 ούτε στην Ελλάδα, ούτε, πολύ περισσότερο, στην Ευρώπη.
Η Ευρώπη σήμερα διέρχεται μια μείζονα, ιστορικής σημασίας, κρίση. Δεν διαθέτει ούτε τα πολιτικά ούτε τα πνευματικά "εφόδια" για να αντιμετωπίσει κρίσιμα προβλήματα, όπως το προσφυγικό ή η τρομοκρατία. Η απηνής λιτότητα, ο ρατσισμός, τα νεοφασιστικά φαινόμενα, οι εντάσεις και οι εχθρότητες μεταξύ των λαών αποκαλύπτουν την έκταση και το βάθος της κρίσης.
Σ' αυτό το σύνθετο και διατρεχόμενο από έντονες αντιφάσεις πεδίο, η ελληνική κυβέρνηση, και ο πρωθυπουργός επιδιώκουν να διευρύνουν το μέτωπο των πολιτικών και κοινωνικών συμμαχιών της χώρας, αναδεικνύουν με συντονισμένες κινήσεις τον σημαντικό γεωστρατηγικό ρόλο της πατρίδας μας, διαμορφώνουν όρους εσωτερικής σταθερότητας για ένα ελπιδοφόρο αύριο.
Το "παιχνίδι", συνεπώς, είναι "πολυπαραγοντικό"... Σ' αυτή την πολυπλοκότητα η "φράξια" Σόιμπλε συνιστά μεν έναν ισχυρό πόλο επιρροής, αλλά όχι και τον μοναδικό...
Γι' αυτό και η τρίτη φάση της επιχείρησης "αριστερή παρένθεση" θα έχει την τύχη των προηγούμενων... Άλλωστε, όπως μας διδάσκει ο Ηράκλειτος, "δις εις τον αυτόν ποταμόν ουκ αν εμβαίης"... Πολύ περισσότερο τρις...
* Ο Μενέλαος Γκίβαλος είναι αναπληρωτής καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης του Πανεπιστημίου Αθηνών
