ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗ*
Η νίκη του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (ΑΚP) στις εκλογές της 1ης Νοεμβρίου δεν εξέπληξε κανέναν. Έκπληξη όμως αποτέλεσε το υψηλό ποσοστό του ΑΚP, το οποίο δίνει την αυτοδυναμία στο κόμμα αυτό και τη δυνατότητα να σχηματίσει μόνο του κυβέρνηση. Οι περισσότερες δημοσκοπήσεις προέβλεπαν, αντίθετα, ότι το ΑΚP θα έχει πολύ μικρή αύξηση και ότι το αποτέλεσμα των εκλογών δεν θα διαφέρει σημαντικά από το αποτέλεσμα του Ιουνίου.
Συγκεκριμένα, το ΑΚP αύξησε το ποσοστό του από 40,87% σε 49,48% και τις έδρες του από 258 σε 317. Με αυτό τον αριθμό εδρών όμως το ΑΚP δεν μπορεί να αλλάξει το σύνταγμα μονομερώς ούτε να θέσει τις προτεινόμενες αλλαγές σε δημοψήφισμα. Μεγάλος χαμένος των εκλογών είναι το ακροδεξιό Κόμμα Εθνικιστικής Δράσης (ΜΗP), που έχασε σχεδόν δύο εκατομμύρια ψήφους και το ποσοστό του έπεσε από 16,29% σε 11,9%. Υπεύθυνος γι' αυτή την πτώση θεωρείται από πολλούς αναλυτές ο ηγέτης του κόμματος Ντεβλέτ Μπαχτσελί, ο οποίος αρνήθηκε κάθε συνεργασία με το ΑΚP κατά τη διάρκεια των διερευνητικών συνομιλιών μετά τις εκλογές του Ιουνίου. Το Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα (CHP), παρά την επιτυχημένη προεκλογική του εκστρατεία, η οποία στόχευε κυρίως σε ζητήματα οικονομίας, είχε πολύ μικρή αύξηση, χαμηλότερη των προσδοκιών της ηγεσίας και της βάσης του. Τέλος, το αριστερό και φιλο-κουρδικό Δημοκρατικό Κόμμα των Λαών (HDP) κατάφερε οριακά να μπει στην Βουλή, χάνοντας όμως σχεδόν ένα εκατομμύριο ψήφους σε σχέση με τις εκλογές του Ιουνίου.
Ένα από τα κεντρικά ερωτήματα που απασχολούν κόμματα και αναλυτές αφορά τις αιτίες αυτής της αλλαγής στο πολιτικό σκηνικό της χώρας σε διάστημα μόλις πέντε μηνών. Μια πρώτη εξήγηση είναι η στρατηγική του φόβου που ακολούθησε το ΑΚP. Η κλιμάκωση των στρατιωτικών επιχειρήσεων στις κουρδικές επαρχίες της Νοτιοανατολικής Τουρκίας και η εκστρατεία σπίλωσης του HDP είχαν αποτέλεσμα πολλοί εθνικιστές ψηφοφόροι του ΜHP να ταυτιστούν με το ΑΚP ψηφίζοντάς το στις εκλογές του Νοεμβρίου. Επιπλέον η κλιμάκωση της βίας στις Κουρδικές επαρχίες από το παράνομο PKK και από το τουρκικό κράτος και οι βομβιστικές επιθέσεις στο Σουρούτς και στην Άγκυρα έφεραν σε πολλούς Τούρκους μνήμες παλαιότερων δεκαετιών, όταν η χώρα ήταν σε καθεστώς καθημερινής αστάθειας και βίας και υπήρχαν συχνές αλλαγές κυβερνήσεων συνασπισμού.
Κατά τη διάρκεια των τελευταίων πέντε μηνών το ΑΚP, υπό την ηγεσία του Νταβούτογλου, μαζί με τον Ερντογάν, έκαναν μια συντονισμένη και επιτυχημένη εκστρατεία μέσω των φιλοκυβερνητικών μέσων ενημέρωσης να παρουσιαστεί ως εγγυητής της σταθερότητας της χώρας. Με άλλα λόγια, το θέμα που κυριάρχησε στην προεκλογική εκστρατεία ήταν το δίπολο σταθερότητα και ασφάλεια ή χάος και αστάθεια. Υπ' αυτές τις συνθήκες τρόμου, και με τον φόβο επιδείνωσης της οικονομικής κατάστασης σε περίπτωση μη σχηματισμού αυτοδύναμης κυβέρνησης, πολλοί Τούρκοι επέλεξαν το ΑΚP ως το μόνο κόμμα που μπορεί να εγγυηθεί την ασφάλεια της χώρας, ενώ οι συνθήκες πόλωσης μείωσαν επίσης το ποσοστό των μικρών κομμάτων. Ειδικότερα στις κουρδικές επαρχίες πολλοί συντηρητικοί ψηφοφόροι μετακινήθηκαν από το HDP στο AKP εκφράζοντας με αυτόν τον τρόπο την ανησυχία τους για τις αιματηρές συγκρούσεις ανάμεσα στο PKK και τις τουρκικές αρχές, καθώς και την αποδοκιμασία τους για το ότι το HDP δεν καταδικάζει με πιο έντονο τρόπο τους Κούρδους αντάρτες.
Τέλος, σχετικά με το μειωμένο ποσοστό του ΗDP, οι βανδαλισμοί των γραφείων του κόμματος σε δεκάδες πόλεις, οι συνεχείς φυλακίσεις μελών του, και η απόφαση της ηγεσίας του να διακόψει την προεκλογική εκστρατεία μετά την τρομοκρατική επίθεση στην Άγκυρα συνέβαλαν επίσης στο να μειωθεί το ποσοστό του.
Βασικά ερωτήματα για το μέλλον είναι το αν οι παρεμβάσεις σε εταιρείες και μέσα ενημέρωσης που συνδέονται με το ισλαμικό κίνημα του Γκιουλέν -που θεωρείται πλέον τρομοκρατική οργάνωση από το τουρκικό κράτος- θα συνεχιστούν και το αν οι δυτικοί σύμμαχοι της Τουρκίας θα αρχίσουν να θέτουν τα ζητήματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων πιο έντονα και ως προτεραιότητα στις σχέσεις τους με την Τουρκία. Μέχρι τώρα, η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη - μέλη της, επιθυμώντας τη συνεργασία της Τουρκίας στο θέμα του προσφυγικού, έχουν αποφύγει να ασκήσουν οποιαδήποτε πίεση.
* Ο Δημήτριος Αναγνωστάκης διδάσκει Διεθνείς Σχέσεις στο πανεπιστήμιο Ορχάν Γκαζή της Προύσας
