Του Σπύρου Γεωργάτου
Η ανιδιοτέλεια θεωρείται οργανικό στοιχείο της αριστερής παράδοσης. Κι αυτό δεν είναι σχήμα λόγου ή υπερβολή, γιατί χιλιάδες αγωνιστές έδωσαν τα νιάτα τους και την ίδια τους τη ζωή για να εδραιωθούν κάποτε η δημοκρατία και η κοινωνική δικαιοσύνη στον κόσμο.
Πώς εξηγείται άραγε αυτή η «αλτρουιστική» συμπεριφορά, αφού το ένστικτο επιβίωσης είναι τόσο ισχυρό; Το ερώτημα είναι πανάρχαιο, η εξήγηση όμως είναι απλή: όπως λέει ο Ρήγας, «ο σκοπός οπού απ' αρχής κόσμου οι άνθρωποι εσυμμαζώχθησαν από τα δάση την πρώτην φοράν... είναι διά να συμβοηθώνται και να ζώσιν ευτυχισμένοι, και όχι να συναντιτρώγονται...». Με άλλα λόγια, το ατομικό συμφέρον είναι αναπόσπαστο τμήμα του συλλογικού συμφέροντος. Εξάλλου, αν οι «εγωιστικές στρατηγικές» ήταν πιο αποδοτικές, τα φαινόμενα αλτρουισμού και φιλαλληλίας (που περιλαμβάνουν, πρώτα απ' όλα, τη φροντίδα και την ανατροφή των απογόνων μας) θα είχαν εκλείψει στη διαδρομή της εξέλιξης.
Οι νεοφιλελεύθεροι και οι libertarians έχουν βέβαια μία εναλλακτική ερμηνεία για όλα αυτά: ότι η ανιδιοτέλεια και η έγνοια για τους άλλους περιγράφουν ένα πολιτισμικά πρωτόγονο είδος ανθρώπου, η συνείδηση του οποίου είναι καθηλωμένη στις προβαθμίδες της κοινωνικής οργάνωσης, δηλαδή στο στάδιο της «αγέλης», όπου συμφέρει περισσότερο να κυνηγάει κανείς μαζί με μια ομάδα απ' ό,τι να κυνηγάει μόνος του. Το είδος αυτό φθίνει, γι' αυτό φθίνει -λένε- και η Αριστερά ως πολιτικός θεσμός σε παγκόσμια κλίμακα.
Παρ' όλο το άτοπο και το ανιστόρητο του ισχυρισμού, η Αριστερά χρωστάει κι αυτή εξηγήσεις για όσα «παράξενα» συνέβησαν και συμβαίνουν στους κόλπους της: τους διαγωνισμούς, τους στημένους μηχανισμούς που ανεβοκατεβάζουν ηγεσίες, τη διαστρέβλωση και την ποινικοποίηση της άλλης άποψης, το ίδιον όφελος. Όσο και να μας ενοχλεί, αυτά τα φαινόμενα ανταγωνισμού και ακραίας ιδιοτέλειας δεν έχουν μπει στο «χρονοντούλαπο της ιστορίας» και εξακολουθούν να εμφανίζονται -άλλοτε σε πιο ήπια και άλλοτε σε πιο οξυμένη μορφή- κάθε φορά που προκύπτει η ανάγκη επιλογών και κατανομής ρόλων.
Το αναμφισβήτητο γεγονός είναι λοιπόν ότι τα πράγματα με τον λεγόμενο «υποκειμενικό παράγοντα» είναι πιο σύνθετα απ' ό,τι φαίνεται με μια πρώτη ματιά. Το Είδος εξελίσσεται κι ο κόσμος αλλάζει. Αλλά το πώς διαμορφώνεται η κοινωνική συνείδηση και η πολιτική συμπεριφορά είναι terra incognita. Γνωρίζοντας τη γενική κατεύθυνση, αλλά όχι τις λεπτομέρειες, αυτής της διαδικασίας, η Αριστερά αναλαμβάνει εκ των πραγμάτων έναν καινούργιο ρόλο: να λειτουργήσει, όχι μόνο ως καταλύτης πολιτικών αλλαγών, αλλά και ως σχολείο που διδάσκει και επεξηγεί διαρκώς το πώς το «εγώ» συνυπάρχει και συνυφαίνεται με το «εμείς».
Η διαχείριση του προσφυγικού προβλήματος αυτό το καλοκαίρι μάς δίνει ένα καλό παράδειγμα μιας τέτοιας προσέγγισης: χάρη στη συστηματική δουλειά που έγινε από τα κινήματα και τις οργανώσεις τα τελευταία χρόνια, η ελληνική κοινωνία επέδειξε απαράμιλλη αλληλεγγύη στα κύματα προσφύγων από τη Συρία. Αν συνεχίσουμε σε αυτές τις γραμμές, η επόμενη πρόκληση είναι η εξής: να χρησιμοποιήσουμε δημιουργικά τις καλές παραδόσεις μας για να εμπεδωθούν και μέσα στα κόμματα της Αριστεράς οι αρχές του κόσμου που ευαγγελιζόμαστε, δηλαδή ο εμπράγματος σεβασμός της άλλης άποψης, η συντροφικότητα και -γιατί όχι- η αληθινή αγάπη. Η οποία, ως γνωστόν, «ου ζηλοί, ου περπερεύεται, ου ζητεί τα εαυτής...».
* "(η αγάπη) δεν ζηλοφθονεί, δεν κομπάζει, δεν ζητεί το συμφέρον της". Αφιερωμένο στην Τασία Χριστοδουλοπούλου, τη Θεανώ Φωτίου και τον παλιό συμφοιτητή μου Γιάννη Μουζάλα.
