Του Θανάση Βακαλιού
Ο προβληματισμός που ακολουθεί αναφέρεται στις διαφορές που υπάρχουν στον χώρο της Αριστεράς ως προς τη διαλεκτική αυτού του δίπολου.
Η σχέση τού μπορώ και του θέλω (του δυνατού και του επιθυμητού) είναι στη βάση της αντίληψης κάθε σοβαρού πολιτικού οργανισμού, κάθε κόμματος, που θέλει να παρέμβει στις πολιτικές εξελίξεις, στο κοινωνικό-πολιτικό γίγνεσθαι. Ο τρόπος που αντιλαμβάνεται αυτή τη σχέση και κυρίως το ταξικό περιεχόμενο που δίνει σ' αυτήν καθορίζει τη δυναμική και τα όρια της διαλεκτικής της. Αυτό αφορά και τα αστικά κόμματα. Ωστόσο, υπάρχει μια ειδοποιός διαφορά ανάμεσα στην αντίληψη της Αριστεράς για τη διαλεκτική τού μπορώ και του θέλω και την αντίληψη των αστικών κομμάτων. Η παρέμβαση της Αριστεράς δεν συνίσταται στην εξασφάλιση της «ομαλής» αποδοτικής λειτουργίας του συστήματος, αλλά στην ανατροπή του. Αυτός είναι ο στρατηγικός σκοπός, το ιστορικό θέλω της Αριστεράς.
Η μετατροπή αυτού του στρατηγικού σκοπού σε πολιτική πράξη βρίσκεται σε συνάρτηση με την εκάστοτε ιστορική πραγματικότητα και με τον εκάστοτε συσχετισμό των πολιτικών δυνάμεων, που καθορίζει και τη δυναμική της. Έτσι, αναφερόμενοι στο παρόν δεν μπορούμε να αγνοήσουμε το γεγονός ότι η δυναμική αυτού του συσχετισμού είναι περιορισμένη στα όρια του πολιτικού μπορώ που αμφισβητεί το θέλω το οποίο έχει μέσα του το στοιχείο της υπέρβασης του καπιταλιστικού συστήματος. Με άλλα λόγια, δεν ευνοεί την πολιτική εφαρμογή του στρατηγικού στόχου της Αριστεράς. Λείπει, σ' αυτή τη φάση της ιστορίας το πολιτικό υποκείμενο που θα αναλάβει να κάνει πράξη αυτή τη στρατηγική.
Όμως, ένα πολιτικό κόμμα οφείλει να κάνει πολιτική. Δεν μπορεί να περιμένει στην άκρη της ιστορίας την «ωρίμανση» του ιστορικού υποκειμένου της ανατροπής. Αυτή η άποψη ευνοεί τη λογική της παρέμβασης στις κοινωνικές εξελίξεις με τους όρους της ιστορικής επικαιρότητας - ενισχυμένη με το επιχείρημα ότι μόνο έτσι μπορεί να είναι πολιτικά λειτουργική. Ο αντίλογος σ' αυτή την άποψη εστιάζει στο γεγονός ότι τα όρια και οι όροι πολιτικής λειτουργίας της Αριστεράς είναι τα όρια και οι όροι του αστικού κοινωνικο-οικονομικού και πολιτικού συστήματος. Ο εγκλωβισμός της σ' αυτά τα όρια καθιστά αδύνατη την άσκηση πολιτικής με τους συγκρουσιακούς όρους της ταξικής πάλης. Αυτό την υποχρεώνει να εστιάσει την πολιτική της παρέμβαση στις ανάγκες και τις απαιτήσεις της ιστορικής στιγμής (η αρχή και ο κανόνας της επικαιρότητας και του εφικτού στην πολιτική) αποσχετίζοντάς την από τις ανάγκες και τις απαιτήσεις του ιστορικού χρόνου, δηλαδή από την ιστορική δυναμική την οποία οφείλει να εκφράζει το θέλω της Αριστεράς. Το κάνει αυτό με τον κίνδυνο διολίσθησης στην αστική αντίληψη ταύτισης ιστορικής στιγμής και ιστορικού χρόνου, δηλαδή εγκατάλειψης της δυνατότητας επεξεργασίας και εφαρμογής της ιστορικής διαλεκτικής - μαζί με τον κίνδυνο επικυριαρχίας της άποψης: λογικό είναι ό,τι είναι πραγματικό.
Η αδυναμία επεξεργασίας και εφαρμογής της ιστορικής διαλεκτικής μπορεί να συμβεί και στην περίπτωση που στη σκέψη της Αριστεράς αυτονομείται ο στρατηγικός σκοπός που (σε συνθήκες ιστορικά απρόσφορες) λειτουργεί ως άμεσος οδηγός στη διαμόρφωση της πολιτικής, με αποτέλεσμα η έμφαση στον ιστορικό χρόνο (στην ιστορική προοπτική) να καταργεί τις ιδιαιτερότητες και τις δυνατότητες της ιστορικής στιγμής. Αυτό συμβαίνει όταν το κόμμα χάνει την ικανότητα να συλλάβει το επίκαιρο και το εφικτό.**
Η ιστορική εμπειρία διδάσκει ότι η Αριστερά λειτουργεί αποτελεσματικά όταν στη σκέψη της η ιστορική και η πολιτική θεώρηση της πραγματικότητας λειτουργούν ως οργανικές συνιστώσες της πολιτικής φιλοσοφίας της. Αυτό την προφυλάσσει από τον κίνδυνο λειτουργίας της, έστω και περιστασιακά, ως δύναμης της συντήρησης ή ως πολιτικής δύναμης του ιστορικού περιθωρίου, που στην πράξη είναι ένα και το αυτό.
Η Αριστερά δεν μπορεί να έχει σχέση με τον συντηρητισμό. Το θεωρητικό υπόβαθρο αλλά και η πολιτική φιλοσοφία της είναι οριζόντια και κάθετα το αντίπαλο δέος του συντηρητισμού. Βέβαια, η διαλεκτική της δεν αρνείται τα πάντα αφού στη μήτρα της λειτουργεί ο νόμος, η αρχή της άρνησης της άρνησης. Στο πνεύμα αυτό η Αριστερά οφείλει να εκφράζει τις ανάγκες της κοινωνικής προόδου της συγκεκριμένης κοινωνίας και της ανθρωπότητας συνολικά. Η παρέμβαση της Αριστεράς στο κοινωνικό-ιστορικό γίγνεσθαι έχει να κάνει με την ικανότητά της να αναδείξει τη δυναμική αυτής της διαλεκτικής και να την κάνει πολιτική πράξη. Αυτό είναι το καθολικό ζητούμενο για την Αριστερά του 21ου αιώνα.
* Το κείμενο αυτό είναι μέρος ευρύτερης μελέτης του θέματος. Άρχισε να γράφεται τον Οκτώβρη του 2014.
** Αναλυτικά για το θέμα αυτό βλ. άρθρο μου με τον τίτλο Για την επικαιρότητα του κομμουνισμού, στο ιστολόγιό μου thanasisvakalios.blogspot.gr.
