ΤΟΥ ΦΡΑΓΚΙΣΚΟΥ ΚΟΥΤΕΝΤΑΚΗ*
Φαίνεται κάπως παράδοξο αλλά η υπηρεσιακή κυβέρνηση κλήθηκε να παγώσει ένα μέτρο που προτάθηκε από την εκλεγμένη κυβέρνηση και ψηφίστηκε από τους περισσότερους βουλευτές του ελληνικού κοινοβουλίου. Πρόκειται για την ένταξη των ιδιωτικών σχολείων στον ΦΠΑ 23%. Προσωπικά, δεν θυμάμαι στα τελευταία χρόνια κανένα άλλο μέτρο που να έχει σηκώσει τόσες πολλές αντιδράσεις παρ' ότι αφορά τόσο λίγους ανθρώπους.
Για την ιστορία του πράγματος, το μέτρο αποφασίστηκε στη διαδικασία των διαπραγματεύσεων στο Χίλτον ως ισοδύναμο για τη μείωση του ΦΠΑ στο επεξεργασμένο και βοδινό κρέας από το 23% στο 13% (υπενθυμίζω ότι τα φροντιστήρια είχαν ήδη ενταχθεί στον ΦΠΑ από τον Ιούλιο). Το σκεπτικό ήταν ότι κρέας αγοράζει όλος ο κόσμος, ενώ στα ιδιωτικά σχολεία πηγαίνει μια μικρή μειοψηφία και κυρίως οι πλουσιότεροι. Ήταν συνεπώς μια επιλογή που μετέφερε το φορολογικό βάρος από το σύνολο του πληθυσμού στους πλουσιότερους από αυτούς. Κατά την ταπεινή μου γνώμη, ήταν υπόδειγμα αναδιανομής μέσω φορολογίας που πρέπει να εφαρμόζει ευλαβικά μια αριστερή κυβέρνηση.
Ας δούμε όμως κάποια στοιχεία για να καταλάβουμε πόσους αφορά: Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, κατά το σχολικό έτος 2014-15 φοιτούσαν 1.281.032 μαθητές στις δύο πρώτες βαθμίδες της εκπαίδευσης. Από αυτούς, οι 1.213.711 πήγαιναν σε δημόσια σχολεία και μόλις οι 67.321 σε ιδιωτικά. Πρόκειται δηλαδή για το 5% των μαθητών. Είναι ακόμα αυτονόητο ότι σε αυτό το ποσοστό υπερεκπροσωπούνται τα παιδιά των πιο ευκατάστατων οικογενειών. Βέβαια, υπάρχουν και γονείς της μεσαίας τάξης που, είτε από επιλογή είτε από ανάγκη, στέλνουν τα παιδιά τους σε ιδιωτικά σχολεία, όμως η συντριπτική τους πλειοψηφία παραμένει στη δημόσια εκπαίδευση. Φυσικά ούτε λόγος να γίνεται για τους φτωχούς γονείς. Πρόκειται συνεπώς για μέτρο που επιβαρύνει κατά κύριο λόγο τα υψηλά εισοδήματα, πολύ λιγότερο τα μεσαία και καθόλου τα χαμηλά.
Πέρα από τα παραπάνω, ειπώθηκε ότι με την επιβολή του ΦΠΑ θα αυξηθεί η τιμή και κατά συνέπεια θα περιοριστεί η δραστηριότητα των ιδιωτικών σχολείων. Κάποια από αυτά θα αναγκαστούν να κλείσουν ή τουλάχιστον να μειώσουν το προσωπικό οδηγώντας στην ανεργία τους εκπαιδευτικούς (στα ιδιωτικά σχολεία εργάζονται 8.305 εκπαιδευτικοί σε σύνολο 137.000). Πράγματι, αυτό είναι πιθανό, όμως ο ίδιος ακριβώς κίνδυνος υπάρχει για τα περισσότερα μέτρα. Για παράδειγμα, η αύξηση του ΦΠΑ στα ξενοδοχεία θα μειώσει τη ζήτηση, άρα και την απασχόληση των ξενοδοχοϋπαλλήλων - που είναι και πολλοί περισσότεροι. Όσο κι αν δεν μας αρέσει να το λέμε, κάθε περιοριστικό δημοσιονομικό μέτρο είναι εξ ορισμού υφεσιακό. Από τη στιγμή που το κράτος αφαιρεί εισόδημα από την πραγματική οικονομία, η επίπτωση στην οικονομική δραστηριότητα και την απασχόληση δεν μπορεί παρά να είναι αρνητική.
Τέλος, κάποιοι είπαν ότι το μέτρο αντιβαίνει στην ευρωπαϊκή νομοθεσία και απείλησαν ότι θα προσφύγουν στη Δικαιοσύνη. Πρόκειται φυσικά για ηθελημένη παραπληροφόρηση αφού η ευρωπαϊκή νομοθεσία επιτρέπει την εξαίρεση της ιδιωτικής εκπαίδευσης από τον ΦΠΑ αλλά σε καμία περίπτωση δεν απαγορεύει την ένταξή της. Πράγματι, καμία χώρα της Ε.Ε. δεν έχει ΦΠΑ στην ιδιωτική εκπαίδευση αλλά και καμία χώρα της Ε.Ε. δεν αντιμετωπίζει τις ακραίες οικονομικές συνθήκες της Ελλάδας.
Πώς γίνεται λοιπόν και ένα φορολογικό μέτρο που αφορά μια μικρή μειοψηφία, δεν είναι περισσότερο υφεσιακό από τα υπόλοιπα και δεν παραβιάζει καμιά νομοθεσία, να γίνεται μείζον πολιτικό θέμα; Η εξήγηση είναι προφανής: Η ανακατανομή του βάρους της δημοσιονομικής προσαρμογής δεν είναι καθόλου εύκολη υπόθεση. Τα υψηλά εισοδήματα είναι πάντα έτοιμα να σηκώσουν την «αντιμνημονιακή» σημαία εάν αντιληφθούν ότι πλήττονται τα συμφέροντά τους και διαθέτουν πολλά μέσα πίεσης για να τα υπερασπιστούν. Η Αριστερά πρέπει να κατανοήσει ότι τέτοιες προσπάθειες χρειάζονται σθεναρή υπεράσπιση, ακόμα κι αν έχουν επικοινωνιακό κόστος. Διαφορετικά, κινδυνεύει να χάσει το παιχνίδι πριν καν αρχίσει.
* Ο Φραγκίσκος Κουτεντάκης διδάσκει στο Οικονομικό Τμήμα του Πανεπιστημίου Κρήτης
