Του Τάσου Τρίκκα
Μια κυβέρνηση της Αριστεράς -ή με κορμό την Αριστερά- δεν ταυτίζεται με την πραγματική εξουσία της Αριστεράς. Όσο ευρεία κι αν είναι η εκλογική πλειοψηφία που την ανέδειξε. Η εξουσία προϋποθέτει ριζική αλλαγή συσχετισμών των κοινωνικών και πολιτικών δυνάμεων. Αυτό δεν έχει συμβεί στη χώρα μας. Ακόμη τουλάχιστον. Η οικονομική ασφυξία που προσπαθούν να επιβάλουν οι δανειστές, η επιμονή τους να συνεχιστεί η πολιτική της λιτότητας, τα σχέδια διάβρωσης και ανατροπής της κυβέρνησης, που αφήνουν να "διαρρεύσουν" τα ποικίλα κέντρα ισχύος του εσωτερικού και του εξωτερικού, αντανακλούν αυτό το πραγματικό γεγονός. Γι' αυτό ακριβώς είναι τόσο επικίνδυνα. Αλλά υπάρχει και η αισιόδοξη πλευρά: Η αντίρροπη κοινωνική και πολιτική δυναμική, που έφερε τον ΣΥΡΙΖΑ στην κυβέρνηση και που επιδρά με αποφασιστικό τρόπο στην πραγματικότητα. Που μπορεί να μεταβάλει τους σημερινούς συσχετισμούς και να χαλάσει τα σχέδια που εξυφαίνονται -και εφαρμόζονται- από το αντίπαλο στρατόπεδο. Εφόσον βέβαια ενταχθεί σε ένα συνεκτικό, αποτελεσματικό πολιτικό σχέδιο, που θα την αξιοποιήσει. Και για να αξιοποιηθεί η δυναμική αυτή, πρέπει να διατηρηθεί πάση θυσία και να ενισχυθεί. Να μην αφεθεί να εξασθενίσει, είτε στο όνομα του "ρεαλισμού", είτε εξαιτίας οποιασδήποτε "κόπωσης". Είναι η μόνη εγγύηση, με την πίεση την αλκή και το σφρίγος των λαϊκών μαζών, από τις οποίες πηγάζει, ότι θα τηρηθούν οι "κόκκινες γραμμές". Είναι η αληθινή δυναμική της ελπίδας. Μια δυναμική προωθητική, που εκφράζεται στην καθημερινότητα του δημόσιου και κοινωνικού βίου, αλλά δεν εγκυστώνεται σε αυτήν. Τείνει να υπερβεί τον ορίζοντα του πολιτικού και κοινωνικού συστήματος. Χρειάζεται μια καθαρή ματιά για να το αναγνωρίσουμε. Χωρίς αφροσύνη, χωρίς νηπιώδη αφέλεια, χωρίς άκαιρη σπουδή αλλά και χωρίς μίζερη διάθεση και στείρα, αθεμελίωτη κριτική, να κατανοήσουμε εις βάθος αυτό που συμβαίνει.
Η ψυχρή διάγνωση των γεγονότων που έφεραν τον ΣΥΡΙΖΑ στην κυβέρνηση οδηγεί σ' αυτή τη διαπίστωση. Αυτό που ζήσαμε -που ζούμε- είναι η βαθιά διεθνής οικονομική κρίση, που την ακολούθησε η σεισμική εσωτερική πολιτική κρίση. Κρίση που αγγίζει τα όρια της ηγεμονίας των κυρίαρχων τάξεων και της συνακόλουθης κοινωνικής συναίνεσης με τη σκληρή αμφισβήτηση της πολιτικής της λιτότητας. Κρίση που διέρρηξε τις σχέσεις συνοχής και πολιτικής εκπροσώπησης σημαντικών τμημάτων της κοινωνίας, όπως η μεσαία αστική τάξη και τα εκτεταμένα μικροαστικά στρώματα. Που έριξε στον Καιάδα μακρόβιους πολιτικούς σχηματισμούς που αποτελούσαν τους πυλώνες του συστήματος. Το βάθος και την έκταση της αλλαγής, που προκαλεί τόση έκπληξη στον ευρωπαϊκό μας περίγυρο, ίσως να μην τα έχουμε συνειδητοποιήσει εντελώς. Αλλά το ζήτημα της συνέχειας της πορείας που άρχισε στη χώρα μας ασφαλώς μας απασχολεί - χωρίς ανυπομονησία, χωρίς βιαστικές προθέσεις που δεν στηρίζονται στερεά στην ωριμότητα των συνθηκών. Υπόρρητο ή όχι, το πρόταγμα του κοινωνικού μετασχηματισμού είναι παρόν.
Η συνέχεια της πορείας δεν μπορεί να κατευθύνεται μόνο στην αντιμετώπιση του χρέους και στις αναγκαίες διαπραγματεύσεις με τα θεσμικά όργανα του χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου, στην απόρριψη της λιτότητας και τη διαχείριση της διακυβέρνησης. Χρειάζεται ένα ριζοσπαστικό πρόγραμμα μέτρων εναντίον της εξαθλίωσης των λαϊκών στρωμάτων, ρήξεις του φαύλου κύκλου που συγκροτεί το συνεχές λιτότητα - ύφεση - ανεργία. Η ανακούφιση με τα μέτρα αυτά, συνοδευόμενη από τον έλεγχο των τραπεζών, την αύξηση του κατώτατου μισθού, την ανάκτηση μέρους των συντάξεων που έχουν περικοπεί, την απαγόρευση των απολύσεων, την επαναφορά των συλλογικών συμβάσεων δεν έχει μόνο "ανθρωπιστικό" χαρακτήρα. Αυτό είναι το αληθινό νόημα του προγράμματος της Θεσσαλονίκης. Πρόκειται για μέτρα που φέρνουν μια ανάσα, και που αλλάζουν, ανεπαίσθητα και βαθμιαία έστω, τον συσχετισμό δυνάμεων και σηματοδοτούν την κατεύθυνση του κοινωνικού μετασχηματισμού. Γι' αυτό είναι τόσο σημαντική η ανάγκη της συστηματικής εφαρμογής μιας αναδιανεμητικής πολιτικής. "Να πληρώσουν οι πλούσιοι για την κρίση": Δεν είναι απλό σύνθημα, αλλά πολιτικό και ιδεολογικό πρόταγμα, στο οποίο πρέπει να επικεντρώσει την προσοχή του ο ΣΥΡΙΖΑ ως κόμμα της Αριστεράς το οποίο αποτελεί τον κορμό της σημερινής κυβέρνησης.
Και τώρα τι λοιπόν; Η κατάσταση είναι ιδιόμορφη. Ίσως να μας βοηθήσει ο Aντόνιο Γκράμσι -δεν πρόκειται για παραδοξολογία: Να προχωρήσουμε δηλαδή από κει που βρισκόμαστε. Να μετατρέψουμε τον κυβερνητικό συνασπισμό, την εκλογική σύμπραξη (που δεν εκφράζεται μόνο στην κυβέρνηση αλλά και στο ίδιο το κόμμα του ΣΥΡΙΖΑ, όπως έχει σήμερα) σε ιστορικό συνασπισμό. Να θυμίσουμε το περιεχόμενο της έννοιας, όπως την ορίζει ο ίδιος ο Γκράμσι: "Ένας ιστορικός συνασπισμός αφορά σε μια ιστορική συμφωνία ('συναλληλία') ανάμεσα σε υλικές δυνάμεις και ιδεολογίες ή, με πιο πλατιά έννοια, σε μια συμμαχία διαφορετικών ταξικών δυνάμεων πολιτικά οργανωμένων γύρω από ένα σύνολο ηγεμονικών ιδεών που έχουν δώσει στρατηγική κατεύθυνση και συνοχή στα συστατικά του στοιχεία".
Οι περισσότεροι έχουμε κρατήσει από την έννοια του ιστορικού συνασπισμού τη σύζευξη βάσης και εποικοδομήματος, της υλικής βάσης της παραγωγής και της ιδεολογίας, κουλτούρας, κοινωνικών και πολιτικών πρακτικών. Αυτό διαστέλλει τον ιστορικό συνασπισμό από τον πολιτικό συνασπισμό - εκλογικό, ενιαίο ή λαϊκό μέτωπο ή ό,τι ανάλογο. Αλλά η μεγαλοφυής σκέψη του Γκράμσι πηγαίνει πέρα από αυτή τη σύζευξη. Ουσιαστικά προτείνει τη χάραξη μιας στρατηγικής που βρίσκεται σε ιδιάζουσα αντιστοιχία με την κατάσταση της δικής μας Αριστεράς. Η στρατηγική αυτή αναφέρεται σε μια φάση της διαδικασίας όπου ένα καινούργιο κόμμα (όπως ο ΣΥΡΙΖΑ της υπέρβασης των χαμηλών ποσοστών της Ριζοσπαστικής Αριστεράς) βαδίζει στον δρόμο της κατάκτησης της ηγεμονίας. Για να το επιτύχουν αυτό η κοινωνική τάξη και το πολιτικό κόμμα που είναι στην κυβέρνηση, πρέπει να οργανώσουν άλλες κοινωνικές τάξεις και πολιτικά κόμματα. "Να πάμε σε όλες τις τάξεις" τονίζει ο συγγραφέας του "Τι να κάνουμε" και δεν είχε ασφαλώς στον νου του κανένα πολυσυλλεκτικό κόμμα τύπου ΠΑΣΟΚ. Τα κόμματα και οι κοινωνικές δυνάμεις που θα πάρουν μέρος στην ευρύτερη πολιτική, κοινωνικοοικονομική συμμαχία - συμπαράταξη - συσπείρωση, θα αποτελέσουν μια οργανική ενότητα - τον ιστορικό συνασπισμό. Ιδιαίτερος εδώ θα είναι ο ρόλος των διανοούμενων, που θα συμβάλουν με την ιδεολογική τους δουλειά και πειθώ στη σύμπηξη του ιστορικού συνασπισμού. Η κατάκτηση της ηγεμονίας και ο συνακόλουθος κοινωνικός μετασχηματισμός αποτελούν την συνέχεια. Πρόκειται για τη στρατηγική κοινωνικού μετασχηματισμού χωρίς στάδια, σε μια ενιαία διαδικασία, όπου η κοινωνική βάση δεν ξεχωρίζει μηχανικά από το ιδεολογικό και πολιτικό εποικοδόμημα. Όπου η βάση δεν εκκρίνει την ιδεολογία και δεν αποκτά γραμμική πολιτική εκπροσώπηση και όπου το εποικοδόμημα έχει διαδραστική σχέση με τη βάση. Με διαλεκτική ένταση ανάμεσά τους, αυτά συγκροτούν τον ιστορικό συνασπισμό που κατακτά την ηγεμονία και προχωρεί στον κοινωνικό μετασχηματισμό.
Αυτή θα είναι η δική μας απάντηση στο ερώτημα ποια στρατηγική πρέπει να ακολουθήσουμε.
