ΤΟΥ ΦΡΑΓΚΙΣΚΟΥ ΚΟΥΤΕΝΤΑΚΗ*
Είναι προφανές ότι μετά την επίτευξη της πρώτης συμφωνίας στο Eurogroup έχει αναπτυχθεί μια ενορχηστρωμένη προπαγάνδα ενάντια στην ελληνική κυβέρνηση που έχει δηλητηριάσει την ευρωπαϊκή κοινή γνώμη. Όσο κι αν η ουσία της αντιπαράθεσης δεν αφορά τις εντυπώσεις, η κοινή γνώμη παίζει σημαντικό ρόλο στη λήψη πολιτικών αποφάσεων και στη διαμόρφωση του οικονομικού κλίματος. Είναι κρίσιμο, λοιπόν, για την ελληνική κυβέρνηση να υπενθυμίσει κάποιες βασικές αλήθειες και να διαλύσει τους διαδεδομένους μύθους για την ελληνική κρίση.
Το πρώτο που πρέπει να ξεκαθαριστεί είναι ότι οι Ευρωπαίοι δεν μας χάρισαν λεφτά, αλλά μας τα δάνεισαν και μάλιστα έντοκα. Μπορεί τα επιτόκια να ήταν σαφώς χαμηλότερα από εκείνα με τα οποία θα μας δάνειζαν οι ιδιωτικές αγορές, παρέμεναν όμως υψηλότερα από εκείνα που δανείζονταν οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες. Με άλλα λόγια, βγάζουν κέρδος. Κανένας Ευρωπαίος φορολογούμενος δεν έχει χάσει ούτε σεντς από τη δανειακή σύμβαση στην Ελλάδα.
Δεύτερον, μόνο ένα μικρό ποσοστό από τα χρήματα των δανείων κατέληξαν στην πληρωμή μισθών και συντάξεων, στην παροχή δημόσιων υπηρεσιών και στην κάλυψη λειτουργικών αναγκών. Ένας απλός τρόπος να υπολογίσουμε αυτό το ποσό είναι να αθροίσουμε τα πρωτογενή ελλείμματα των ετών 2010-2012, δηλαδή τις δημόσιες δαπάνες (πλην τόκων) που υπερέβαιναν τα δημόσια έσοδα. Το άθροισμα που προκύπτει είναι περίπου 25 δισ. ευρώ, δηλαδή λίγο παραπάνω από το 10% του συνολικού πακέτου στήριξης. Το υπόλοιπο 90% πήγε είτε σε αποπληρωμές τοκοχρεολυσίων είτε στην ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών. Με απλά λόγια, αυτό που διασώθηκε επί της ουσίας ήταν το ελληνικό και ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα.
Το τρίτο και σημαντικότερο σημείο είναι πως ο δανεισμός συνοδεύτηκε από ένα πρόγραμμα οικονομικής πολιτικής που μάλλον θα διδάσκεται στα οικονομικά εγχειρίδια του μέλλοντος ως παράδειγμα προς αποφυγή. Η ύφεση που προκάλεσε η λιτότητα και η εσωτερική υποτίμηση ήταν πολύ βαθύτερη από τις προβλέψεις, και αυτό το έχουν παραδεχτεί οι ίδιοι οι οργανισμοί που έκαναν τις προβλέψεις. Τελικά, το χρέος αυξήθηκε δραματικά ως ποσοστό του ΑΕΠ (από 129% το 2009 στο 175% το 2014) και τα επιτόκια δανεισμού από τις αγορές παραμένουν απαγορευτικά. Εν ολίγοις, η χώρα βρίσκεται σε χειρότερη κατάσταση από εκείνη που ήταν όταν μπήκε στο Μνημόνιο. Οι Ευρωπαίοι πρέπει, επιτέλους, να κάνουν την αυτοκριτική τους και να σταματήσουν να επαναλαμβάνουν με δασκαλίστικο ύφος ότι δεν κάναμε αυτά που υποσχεθήκαμε.
Για να είμαστε όμως δίκαιοι, πρέπει κι εμείς με τη σειρά μας να αναγνωρίσουμε τις θεσμικές και πολιτικές μας παθογένειες και να τις αντιμετωπίσουμε με αποφασιστικότητα χωρίς να αποδίδουμε στους δανειστές περισσότερες ευθύνες από όσες τους αναλογούν. Το γεγονός, για παράδειγμα, ότι το μεγαλύτερο βάρος της οικονομικής προσαρμογής έπεσε στις πλάτες των πιο αδύναμων, αφήνοντας στο απυρόβλητο τους οικονομικά ισχυρούς, δεν ήταν ευθύνη των δανειστών αλλά των εγχώριων κυβερνήσεων και εκεί πρέπει να αποδοθεί. Και μην μας διαφεύγει ότι αυτές οι κυβερνήσεις (όπως και όλες οι προηγούμενες των τελευταίων 40 ετών που μας έφεραν σε αυτή την κατάσταση) προέκυψαν με δημοκρατικές εκλογές. Όσο άδικη είναι η άποψη ότι είμαστε ο τεμπέλης και διεφθαρμένος λαός, άλλο τόσο αφελής είναι και η άποψη πως είμαστε ο αγνός και παρθένος λαός που επιβουλεύονται τα ξένα συμφέροντα.
Όπως και να έχει, πριν δυο μήνες κάναμε τη θαρραλέα πολιτική επιλογή να απαλλαγούμε από αυτό το πολιτικό προσωπικό και έχουμε το δημοκρατικό καθήκον να την υπερασπιστούμε απέναντι σε όσους προσπαθούν να την ανατρέψουν, εντός και εκτός της χώρας. Επαφίεται στον καθένα μας να αντιληφθεί ότι η κρίσιμη προϋπόθεση για την επιβίωση της ελληνικής κυβέρνησης είναι η άντληση δημοσίων εσόδων. Όποιος, λοιπόν, αισθάνεται την ανάγκη να στηρίξει την εθνική διαπραγμάτευση, το καλύτερο που έχει να κάνει είναι να πληρώσει τους φόρους του. Και αν ανήκει στους τυχερούς που έχουν ακόμα λεφτά στην τράπεζα, να τα αφήσει εκεί.
* Ο Φραγκίσκος Κουτεντάκης διδάσκει στο Οικονομικό Τμήμα του Πανεπιστημίου Κρήτης
