Του Δημήτρη Γιατζόγλου
Όσοι αντιλαμβανόμαστε και αισθανόμαστε τη σχέση με το εγχείρημα του ΣΥΡΙΖΑ ως μια συλλογική εγγύηση της προσωπικής μας ταυτότητας, θα θέλαμε το κόμμα να αποτελεί την καρδιά της προσπάθειας για την υλοποίηση του πολιτικού μας σχεδίου. Δεν συμβαίνει, μέχρι σήμερα τουλάχιστον. Αιχμή του δόρατος είναι σήμερα η κυβέρνηση. Το κόμμα θεάται, σχολιάζει, αξιολογεί, σε μια κατάσταση αμήχανης αναμονής. Η διαφορά φάσης είναι ορατή, με συνέπεια η σχέση αποδοχής και εμπιστοσύνης της κοινωνίας προς την κυβέρνηση να μην προκύπτει από την ενεργητική διαμεσολάβηση του κόμματος, στον βαθμό που θα έπρεπε.
Είναι η συγκυρία που προσδιορίζει τις προτεραιότητες και τα όρια των δυνατοτήτων: Το πλέγμα των προβλημάτων και των μετώπων που προκύπτουν από την αδιάλλακτη επιλογή των αντιπάλων να ακυρώσουν την πολιτική ασυνέχεια του εκλογικού αποτελέσματος και να αποκαταστήσουν τη δική τους «κανονικότητα», ο εξουθενωτικός ρυθμός των εξελίξεων που δεν επιτρέπει να κεφαλαιοποιηθούν οι τακτικές κινήσεις και να μετατραπούν σε συλλογικά κεκτημένα, με συνέπεια να παράγεται μια αίσθηση διαρκούς ρευστότητας, όσα απειλούν με κατάρρευση την ιστορική επιλογή να εκφραστεί το αίτημα της εξόδου από την κρίση -προς όφελος των λαϊκών τάξεων- με μια τομή στο επίπεδο της πολιτικής εξουσίας. Όλα δηλαδή αυτά που αναδεικνύουν αυτή τη στιγμή ως κεντρικό πολιτικό διακύβευμα τη σταθεροποίηση της νέας κυβέρνησης.
Με αυτό το κεντρικό ζήτημα πρέπει να συναρθρωθεί ο προβληματισμός για τον νέο ρόλο του κόμματος, ώστε οι αυτονόητες, γενικότερες αναζητήσεις να αποκτήσουν περισσότερο πρακτικό χαρακτήρα, και τα ευρύτερα θεωρητικά και ιδεολογικά ερωτήματα ένα συγκεκριμένο περιεχόμενο.
Αρκετά από τα ερωτήματα έχουν ήδη τεθεί, με τη μορφή κινδύνων που μας απειλούν. Όπως το πρόβλημα της «κρατικοποίησης» του κόμματος, του «κυβερνητισμού», της απώλειας της προγραμματικής και πολιτικής του αυτονομίας, της άμβλυνσης του ριζοσπαστισμού του. Τα ερωτήματα δεν είναι ανυπόστατα. Η ιστορική εμπειρία υπήρξε πικρή, σε πολλές περιπτώσεις. Και «το έδαφος μεταξύ κριτικής συμπολίτευσης και προωθητικής αντιπολίτευσης»1 στο οποίο θα σταθεί το κόμμα, πρέπει να οριοθετηθεί, αλλά χωρίς δογματικές ακαμψίες.
Χρειάζεται αναμφίβολα να συζητήσουμε τα ερωτήματα. Αλλά προφανώς το κόμμα δεν θα περιμένει τις πλήρεις και οριστικές απαντήσεις, προκειμένου να δράσει συλλογικά, ακόμα κι αν ένα μέρος του αποφασίσει να μείνει στα μετόπισθεν. Η υπόμνηση των ερωτημάτων και η αναγκαία επεξεργασία του θεωρητικού υπόβαθρου των απαντήσεων θα διαμορφώσει περισσότερο ένα πλαίσιο ελέγχου και λιγότερο έναν πλήρη οδηγό που να παρέχει βεβαιότητες ως προς το «τι να κάνουμε», σ' αυτές τις κρίσιμες, πρώτες στιγμές.
Πώς θα περάσουμε από την αδρανή και αμυντική υπενθύμιση τού «τι δεν πρέπει να κάνουμε» στην ενεργητική στάση τού «αρχίζουμε να δοκιμάζουμε και να κάνουμε» πράγματα που απαιτούνται, ώστε το κόμμα να αντιστοιχηθεί με το περιεχόμενο του πολιτικού αγώνα που διεξάγεται σήμερα σε όλα τα επίπεδα; Στρατοπεδεύοντας εκτός των τειχών του κράτους και της διακυβέρνησης και διεκδικώντας τον ρόλο τής «από τα έξω» κριτικής του συνείδησης; Επειδή πράγματι «η ευόδωση του εγχειρήματός μας εξαρτάται καθοριστικά από την απόρριψη της ανάθεσης»,2 θα αποδεχθούμε τον εντός του κόμματος διαχωρισμό ανάμεσα σ' αυτούς που συμμετέχουν στη διακυβέρνηση και σε αυτούς που απέχουν, περιφρουρώντας την πολιτική καθαρότητα, αναπαράγοντας έτσι τη λογική και τις πρακτικές της ανάθεσης;
Οι κίνδυνοι που επισημαίνονται, τα ερωτήματα που συνωστίζονται, οι απαντήσεις που αναζητούνται, πρέπει να υπερβούν το όριο του ακαδημαϊσμού και της αφαιρετικής διαπραγμάτευσης. Να τοποθετηθούν στο κρίσιμο πολιτικό πεδίο της αποσαφήνισης και της δοκιμασίας τους. Και αυτό είναι σήμερα το πεδίο της διακυβέρνησης. Η σταθεροποίηση και η επιτυχία του εγχειρήματος της διακυβέρνησης δεν είναι μόνο το ζήτημα που θα κρίνει καθοριστικά την ήττα της λιτότητας και τη δημοκρατική ανασυγκρότηση της κοινωνίας. Θα κρίνει και την υπόθεση της ηγεμονίας της Αριστεράς - για πολλά χρόνια. Ο ΣΥΡΙΖΑ, ως οργανωμένη δύναμη και ως ευρύτερος δημόσιος χώρος, είναι υποχρεωμένος να εμπλακεί άμεσα και με πολλές δυνάμεις στο εγχείρημα της διακυβέρνησης. Αυτή είναι σήμερα η αναγκαστική οδός για τον νέο του ρόλο.
Ας προλάβουμε τις δικαιολογημένες ενστάσεις. Εμπλοκή δεν σημαίνει κατάληψη θέσεων σε θεσμούς και μηχανισμούς, μέσα από μια μαζική μετακόμιση στελεχών και μελών. Δεν σημαίνει ότι η πολιτική πρακτική απορροφάται και εξαντλείται στο επίπεδο του κράτους της εξουσίας, της κυβέρνησης. Σημαίνει διεύρυνση και εμπλουτισμό των προγραμματικών θέσεων με νέα ζητήματα , «ενίσχυση του (εκ)παιδευτικού ρόλου του κόμματος»2 προτάσεις και παρεμβάσεις με αντιγραφειοκρατικό - δημοκρατικό - αντιιεραρχικό περιεχόμενο, εισαγωγή στην οργανωτική συγκρότηση ομόκεντρων δομών που αξιοποιούν ευρύτερες δυνάμεις. Και πάνω απ' όλα, σημαίνει προσπάθεια ενεργητικής εμπλοκής της κοινωνίας στο εγχείρημα. Απαιτεί επομένως μια ανανεωμένη και βαθύτερη σχέση μαζί της.
Μια εκ νέου συνάντηση με την κοινωνία αυτή τη στιγμή περνάει υποχρεωτικά από την υπεράσπιση της κυβέρνησης και της διαπραγματευτικής στρατηγικής της. Δεν πας με την αυταρέσκεια μιας de facto πρωτοπορίας που είναι και θα είναι εσαεί «ένα βήμα μπροστά και αριστερά σε σχέση με την κυβέρνηση» και την κοινωνική πλειοψηφία που την στηρίζει. Πας για «μια προωθητική συνάντηση, ως ίσος προς ίσον, που δεν προκαλεί [στους πολίτες] ένα αίσθημα κατωτερότητας ότι κάποιος άλλος σκέφτεται αριστερότερα... και θα αποτρέψει την μετάλλαξη της ρεαλιστικής διάθεσης σε ηττοπάθεια».3 Πας για να ενεργοποίησεις τους ανθρώπους και όχι να τους καθηλώσεις στην αποθάρρυνση. Για να συνδιαμορφώσεις μαζί τους μια πολιτική στάση αγωνιστικής αλληλεγγύης.
Τα προβλήματα που επισημαίνονται ως υπαρκτοί κίνδυνοι δεν πρέπει να υποτιμηθούν. Ο κρατισμός, ο κυβερνητισμός, η αυτονομία των πολιτικών υποκειμένων, αναδεικνύονται ως αντικείμενα θεωρητικού προβληματισμού κάθε φορά που η Αριστερά καλείται να κυβερνήσει. Κάθε φορά δηλαδή που καλείται να ασκήσει πολιτική διά της πράξης και όχι διά της εκφώνησης και μάλιστα στα πιο δύσκολα και απαιτητικά πεδία - του κράτους και της πολιτικής εξουσίας. Η επίλυσή τους δεν γίνεται άπαξ. Επιλύονται διαρκώς και επιστρέφουν διαρκώς, μέσα από διαφορετικές μορφές του δομικού τους περιεχομένου. Αυτό που δεν επιτρέπεται να συμβαίνει, είναι να λειτουργούν ως καθηλωτικά διλήμματα πολιτικού αναχωρητισμού και αναδίπλωσης. Η διαρκής επαγρύπνηση και εναντίωση στον κυβερνητισμό δεν πρέπει σήμερα να αποτρέψει την προσπάθεια να αποκτήσει το κόμμα κουλτούρα διακυβέρνησης και να μπολιάσει μ' αυτήν τις ταξικές και κοινωνικές δυνάμεις αναφοράς του. Η αποτροπή της κρατικοποίησης του κόμματος δεν θα επιτευχθεί επιστρέφοντας στην αντίληψη που βλέπει τη σχέση κράτους - κόμματος - κοινωνίας ως σχέση εξωτερικότητας.
Το εγχείρημα της διακυβέρνησης δεν είναι η εκ προοιμίου οδός της απωλείας του ριζοσπαστισμού. Είναι το πεδίο της επιβεβαίωσής του, μέσα από ένα συνεκτικό μεταρρυθμιστικό σχέδιο, το πεδίο δοκιμασίας του στοιχήματος για το νέο ρόλο του κόμματος. Η τελευταία σύνοδος της Κ.Ε., ως αφετηρία μετάβασης του κόμματος σε μια νέα φάση, δεν ήταν ιδιαίτερα ενθαρρυντική. Το ρήγμα που καταγράφηκε, σχεδόν στα όρια μιας στρατηγικής ασυμφωνίας, αν μεταφερθεί στο σύνολο του κόμματος ως εγκάρσιος διχασμός και πολύ περισσότερο στο κοινωνικό σώμα θα υπονομεύσει την εμπιστοσύνη όχι μόνο προς την κυβέρνηση, αλλά συνολικά προς το πολιτικό υποκείμενο. Μεγάλα ζητήματα που αφορούν τη συγκυρία δεν συζητήθηκαν. Το ζήτημα μιας νέας προωθητικής ενότητας και μιας κομματικής ανασυγκρότησης, που θα αφήσει πίσω της την εξαντλημένη πια λειτουργία του κόμματος ως σύστημα παγιωμένων βαρωνειών, είναι σε εκκρεμότητα. Και ο κίνδυνος να υποβαθμιστεί το κόμμα σε τυπικό ακόλουθο και σχολιαστή κρίσιμων πολιτικών μαχών είναι υπαρκτός.
Αναφορές:
1 Δημοσθένης Παπαδάτος, «Το κόμμα μέσα και ενάντια στο κράτος»
2 Λάσκος, Μπένος, Σαμανίδης, «Το κόμμα και τα μάτια μας»
3 Χ. Γεωργούλας, «Όταν το 70% κρίνει θετικά τη νέα συμφωνία»
