ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΑΡ. ΦΙΛΗ*
Με πρόσφατη απόφαση, που εκδόθηκε προ εξαμήνου, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) καταδίκασε την Ελλάδα για εξευτελιστική μεταχείριση κρατουμένων.
Η υπόθεση αφορούσε δύο προσφυγές αλλοδαπών, μιας Ινδονήσιας γυναίκας και ενός Γεωργιανού άνδρα που συνελήφθησαν σαν παράνομοι μετανάστες και κρατήθηκαν για να απελαθούν στα κρατητήρια της Αστυνομικής Υποδιεύθυνσης Αλλοδαπών Θεσσαλονίκης και του Αστυνομικού Τμήματος Κορδελιού Θεσσαλονίκης καθώς και στην Υποδιεύθυνση Αλλοδαπών Αττικής στην οδό Πέτρου Ράλλη.
Η πρώτη προσφεύγουσα κρατήθηκε έξι μήνες και αφέθηκε ελεύθερη, δεδομένου ότι παρήλθε η προβλεπόμενη από τον νόμο εξάμηνη προθεσμία κράτησης, και ο δεύτερος τέσσερις μήνες και αφέθηκε ελεύθερος μετά από απόφαση του Διοικητικού Πρωτοδικείου που διέταξε την άρση της κράτησής του.
Η κράτησή τους αφορά κατά περίπτωση στο χρονικό διάστημα από τέλος 2009 μέχρι τέλος 2010.
Όπως αναφέρουν στις προσφυγές τους και έγινε δεκτό από το ΕΔΔΑ, ο αέρας ήταν υγρός και ανέδιδε δυσοσμία, δεν υπήρχε χώρος για να περπατήσουν και να ασκηθούν, δεν είχαν καμία ψυχαγωγική δραστηριότητα, οι χώροι ήταν ανθυγιεινοί, τα ντους και οι τουαλέτες ανεπαρκείς.
Ο καθένας είχε δικαίωμα αποκλειστικά σε ένα ποσό που κυμαινόταν μεταξύ 5,87 ευρώ έως 5,95 ευρώ την ημέρα, για να παραγγείλουν γεύμα, το οποίο εισήγετο απ' έξω.
Το ΕΔΔΑ στην απόφασή του αναφέρει κατ' αρχήν ότι το άρθρο 3 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου «καθιερώνει μια από τις θεμελιωδέστερες αξίες των δημοκρατικών κοινωνιών. Απαγορεύει απολύτως τα βασανιστήρια και την απάνθρωπη τιμωρία ή μεταχείριση, ανεξαρτήτως των περιστατικών και των ενεργειών του θύματος».
Υπενθυμίζει επίσης προηγούμενες αποφάσεις του σύμφωνα με τις οποίες «μια μεταχείριση είναι εξευτελιστική εκ του ότι από την ίδια της τη φύση ενέπνευσε στα θύματά της αισθήματα φόβου, αγωνίας και κατωτερότητας, τέτοια ώστε να τα ταπεινώνει και να τα εξευτελίζει».
Μνημονεύει τις εκθέσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κατά των Βασανιστηρίων - CPT, της Διεθνούς Αμνηστίας και της ΜΚΟ Human Rights Watch που επανειλημμένα επισκέφθηκαν τα εν λόγω κέντρα κράτησης από το 2008 έως το 2010 και αναφέρουν αναλυτικά τις απαράδεκτες συνθήκες κράτησης σε σχέση με την προσωπική υγιεινή των κρατουμένων (μικρές ποσότητες σαπουνιού, όχι τακτικά χαρτί υγείας, απαγόρευση ξυραφιών ξυρίσματος, κ.λπ.), την ανεπάρκεια διατροφής τους και την παραβίαση της ιδιωτικής τους ζωής, διαπιστώσεις που υιοθετεί και η απόφαση.
Αναφέρει επίσης και την έκθεση της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους πρόσφυγες για την επιδείνωση των συνθηκών κράτησης στην Πέτρου Ράλλη μετά την έναρξη ισχύος το 2009 του νέου νόμου για την κράτηση των παράνομων μεταναστών.
Η δικαστική απόφαση επισημαίνει ότι, όπως και η κυβέρνηση αναγνωρίζει, η πρώτη προσφεύγουσα υποχρεωνόταν να μοιράζεται στην Πέτρου Ράλλη το κελί της, επιφανείας 12 τ.μ., με πέντε άλλους κρατούμενους, και συνεπώς να διαθέτει προσωπικό χώρο μικρότερο των 3 τ.μ., γεγονός που από μόνο του δικαιολογεί τη διαπίστωση της παραβίασης του άρθρου 3 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης.
Το αυτό δέχθηκε παραβίαση του άρθρου 3 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης και ως προς τον δεύτερο κρατούμενο λόγω της έλλειψης ψυχαγωγικών δραστηριοτήτων και της ανεπαρκούς και κατάλληλης διατροφής του.
Καταδίκασε δε την Ελλάδα σε χρηματική ικανοποίηση 8.000 ευρώ για κάθε έναν από τους προσφεύγοντες.
Η απόφαση είναι σημαντική γιατί, πέραν των παραβιάσεων σε σχέση με τις συνθήκες υγιεινής, σωματικής άσκησης και ψυχαγωγίας, παραπέρα αναφέρεται και στην παραβίαση της Σύμβασης με το χορηγούμενο πολύ μικρό ποσό ημερήσιας διατροφής, το οποίο αντιστοιχούσε σε αγορά δύο σάντουιτς και ενός μπουκαλιού νερού για όλο το 24ωρο και τη συνακόλουθη ανεπάρκεια και ακαταλληλότητα της διατροφής.
Βεβαίως, το ποσό που επιδικάστηκε κατά τη συνήθη πρακτική του ΕΔΔΑ στις περιπτώσεις αυτές είναι πολύ μικρό σε σχέση με την πολύμηνη ταλαιπωρία που υπέστησαν οι κρατούμενοι.
Ούτε φαίνεται ουσιωδώς να έχουν αλλάξει οι συνθήκες κράτησης από το 2011 μέχρι σήμερα.
Εκδηλώνεται κάποια αδιαφορία της ελληνικής Πολιτείας σε σχέση με τις καταδίκες της για τις συνθήκες κράτησης από το ΕΔΔΑ.
Θα έπρεπε το ΕΔΔΑ να επιδικάζει πολλαπλασίως μεγαλύτερα ποσά ως μέσο πίεσης για την εξασφάλιση αποδεκτών ανθρώπινων συνθηκών κράτησης μέσα στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού πολιτισμού, όπως κάνει μόνο όμως στις περιπτώσεις στέρησης ή προσβολής της ιδιοκτησίας.
Όμως, και έτσι, ασκείται μια δικαιοπολιτική καθώς και ηθικής φύσεως πίεση για τη μερική βελτίωση των συνθηκών κράτησης.
* Ο Δημήτρης Φίλης είναι πρ. μέλος του Δ.Σ. του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών
