Η συμβολή του Νίκου Ζαχαριάδη στο κομμουνιστικό κίνημα δεν μπορεί να αξιολογηθεί με αφορισμούς, τονίζει στην "Αυγή" της Κυριακής ο Γιώργος Κοτανίδης. Ο γνωστός Έλληνας ηθοποιός βρέθηκε την περασμένη βδομάδα στο Σουργκούτ και παρακολούθησε τις τιμητικές εκδηλώσεις που διοργάνωσαν οι αρχές της περιοχής, στο πλαίσιο και της προσπάθειας συγγραφής ενός θεατρικού έργου για τον επί 25 έτη επικεφαλής του ΚΚΕ.
Συνέντευξη στον Χρήστο Σίμο
* Ποιο ήταν το κλίμα κατά τη διάρκεια των εκδηλώσεων προς τιμήν του Ν. Ζαχαριάδη στο Σουργκούτ; Τι είπαν οι άνθρωποι που τον είχαν γνωρίσει προσωπικά κατά τη διάρκεια της εξορίας του εκεί;
Το κλίμα στο Σουργκούτ ήταν εξαιρετικό από την πλευρά των αρχών της πόλης που οργάνωσαν την εκδήλωση προς τιμήν του Νίκου Ζαχαριάδη σε συνεργασία με τον Σήφη Ζαχαριάδη. Μίλησαν με θερμά λόγια για τον «Έλληνα ηγέτη και πατριώτη» που έμεινε στην πόλη τους εξόριστος έντεκα χρόνια και άφησε πολύ καλές εντυπώσεις σε όλους όσοι τον γνώρισαν. Μίλησε ο εκπρόσωπος του δασαρχείου όπου δούλευε και όπου τοποθετήθηκε η αναμνηστική πλάκα και είπε ότι ήταν σπουδαίος άνθρωπος. Υπήρχαν και ένας-δύο που είχαν δουλέψει μαζί του και είχαν τις καλύτερες αναμνήσεις. Μίλησε ο αντιδήμαρχος του Σουργκούτ επίσης με θερμά λόγια, ο ποιητής Ντιμίτρι Μισγκούλιν που είπε ότι η προσωπικότητα του Ν.Ζ. είχε μεγάλη ακτινοβολία και η Βέρα Κουζνετσόβα που τον είχε γνωρίσει πολύ μικρή και είπε ότι ήταν ξεχωριστός άνθρωπος και τη γνωριμία μαζί του τη θυμάται σε όλη της τη ζωή. Από ελληνικής πλευράς μίλησε ο Σήφης Ζαχαριάδης που δούλεψε δύο χρόνια για την εκδήλωση και είπε ότι περίμενε σαράντα χρόνια αυτή τη μέρα. Μίλησε επίσης η Αλέκα Παπαρήγα και ανέπτυξε τις σημερινές απόψεις του ΚΚΕ για τον Ν.Ζ.
Το σημαντικό είναι ότι τίμησαν το Ν.Ζ. οι καπιταλιστές, ενώ τον εξόντωσαν αυτοί που -θεωρητικά τουλάχιστον- ήταν σύντροφοί του. Η φιλοξενία τους ήταν εξαιρετική και τα λόγια τους για την Ελλάδα ιδιαίτερα θερμά. Σημειώνω ότι το Σουργκούτ είναι αδελφοποιημένο με την Κατερίνη.
* Τι ήταν αυτό που σας ώθησε να πάτε στο Σουργκούτ; Ετοιμάζετε κάποιο βιβλίο ή θεατρική παράσταση;
Για μένα ο Ζαχαριάδης είναι ένας τραγικός ήρωας. Τον σκότωσε το σοβιετικό καθεστώς, το οποίο υπηρέτησε σε όλη του τη ζωή και έμεινε πιστός σε αυτό ώς το τέλος. Αυτή είναι μια τραγική αντίφαση η οποία με απασχολεί. Εδώ και πολλά χρόνια μελετώ και προβληματίζομαι με την προσωπικότητα του Ν.Ζ. καθώς πιστεύω ότι παρά τις αντιφάσεις του υπήρξε μεγάλη ηγετική πολιτική μορφή. Αυτό που κυρίως με ενδιαφέρει είναι η τραγικότητα των συνθηκών μέσα στις οποίες αυτοκτόνησε. Προσπαθώ λοιπόν -τονίζω ότι προσπαθώ- να γράψω ένα θεατρικό με τις τελευταίες μέρες της ζωής του πριν από την αυτοκτονία. Να αναδείξω την τραγικότητα της ύπαρξής του στην εξορία και όχι μόνον. Ελπίζω να τα καταφέρω γιατί είναι πολύ δύσκολο.
Στην αποστολή αυτή με κάλεσε ο Σήφης Ζαχαριάδης, που έμαθε γι' αυτό που γράφω, και ανταποκρίθηκα. Η εμπειρία του ταξιδιού ήταν μοναδική.
* Από πολλούς μελετητές της ιστορίας του ελληνικού κομμουνιστικού κινήματος, ο Ν. Ζαχαριάδης έχει χαρακτηριστεί ως αμφιλεγόμενη προσωπικότητα. Ποια είναι η άποψη σας;
Μπαίνετε τώρα σε χωράφια καθαρά πολιτικά και το πρώτο που σας απαντώ είναι ότι δεν σκοπεύω να τον δικαιώσω πολιτικά, αλλά να αναδείξω τις αντιφάσεις του. Ναι, είναι αμφιλεγόμενη προσωπικότητα, αλλά είναι ο ηγέτης που γιγάντωσε το κομμουνιστικό κίνημα της Ελλάδας και δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι την εποχή εκείνη το κομμουνιστικό κίνημα ήταν ταυτισμένο με τη Σοβιετική Ένωση και οι ηγέτες των ΚΚ ήταν ταυτισμένη με τον Στάλιν, ακόμη και ο Μωρίς Τορέζ, ακόμη και ο Παλμίρο Τολιάτι.
Ο Ζαχαριάδης είναι ο ηγέτης που έγραψε το εξαιρετικό γράμμα από την απομόνωση του Μεταξά καλώντας τον ελληνικό λαό να πολεμήσει εναντίον του φασισμού. Πάνω στο γράμμα αυτό στηρίχτηκε η δημιουργία και το μεγαλειώδες κίνημα του ΕΑΜ. Και σημειώνω ότι με αυτό το γράμμα ανέτρεψε τη γραμμή της ΕΣΣΔ και της Κομιντέρν.
Για μένα, πέρα από τα λάθη του, ήταν ένας μεγάλος επαναστάτης και αρνήθηκε ώς το τέλος να συμβιβαστεί με την ηγεσία της ΕΣΣΔ, την Κα Γκε Μπέ και την τότε ηγεσία του ΚΚΕ. Έπρεπε να πεθάνει γιατί ήξερε πολλά.
Επειδή οι Έλληνες είμαστε εθισμένοι στο μαύρο-άσπρο, όταν καθαιρέθηκε, τον στιγμάτισαν με το ανάθεμα και του φόρτωσαν όλα τα λάθη που έγιναν στο κίνημα. Κι αυτό τους βόλευε όλους ώστε να μην κάνουν ποτέ αυτοκριτική.
Θα επικαλεστώ τη γνώμη του Νίκου Σβορώνου που βασίζεται και σε προσωπική γνώση: "Η περίπτωση Ζαχαριάδη είναι μια ειδική περίπτωση. Μπορεί να κάνω λάθος, αλλά δεν μου αρέσει η εφαρμογή αυτής της γνωστής έκφρασης 'δρυός πεσούσης, πας ανήρ ξυλεύεται'.
[…] Ομολογώ ότι δεν αισθάνθηκα, ούτε την εποχή εκείνη ούτε ποτέ, κάποια απομάκρυνση από το ΚΚΕ ούτε κάποια αμφιβολία για την προσωπικότητα του Ζαχαριάδη.
Μ' άλλα λόγια, για μένα είναι η μόνη χαρισματική προσωπικότητα που πέρασε από το Κομμουνιστικό Κόμμα της Ελλάδας και συγχρόνως είχα την εντύπωση ότι πρόκειται περί ενός σοβαρού μυαλού, αντιφατικού όμως και αιχμάλωτου […] μιας καθοδήγησης, ή, αν θέλετε, ενός μπλοκαρίσματος θεωρητικού γενικού.
Εντούτοις, δεν είναι λίγες οι φορές που οι επόμενοι στερούν από τους προηγούμενους τις επιλογές που είχαν διαθέσιμες πριν πράξουν ό,τι έπραξαν και επιβάλλουν εκ των υστέρων και αναδρομικά τη διαύγεια του αναπόφευκτου εκεί που υπήρχε η πολυπλοκότητα του ενδεχόμενου και του συγκυριακού".
* Για ποιον λόγο θεωρείτε ότι το ΚΚΕ επέλεξε να αποκαταστήσει τον Ν. Ζαχαριάδη, 55 χρόνια σχεδόν μετά την καθαίρεση του;
Δεν είμαι αρμόδιος να απαντήσω επ' αυτού, ρωτήστε το ΚΚΕ. Προσωπικά δεν είχα ούτε έχω καμιά απολύτως σχέση με το ΚΚΕ. Υποθέτω ότι υπήρχαν και υπάρχουν στο ΚΚΕ άνθρωποι, όπως η Αλέκα Παπαρήγα, που τον πίστευαν και τους βαραίνουν οι τύψεις για τη στάση της τότε ηγεσίας. Θα κάνω όμως και μια ρητορική ερώτηση: γιατί και οι περίφημοι "ανανεωτές", που τον πολέμησαν, δεν έκαναν ποτέ μια προσπάθεια να επανεκτιμήσουν την προσωπικότητα και τον ρόλο του;
Και μια υπόθεση για την ιστορία: Σκεφτείτε τι θα γινόταν αν στη μεταπολίτευση επέστρεφε ο Ζαχαριάδης στην Ελλάδα.
