Στη συζήτηση περί πασοκοποίησης διακρίνονται τρεις βασικές κατευθύνσεις. Εκείνη που αναφέρεται στο ΠΑΣΟΚ μέσα από το αναλυτικό σχήμα του λαϊκισμού, όπως ειδικότερα αποτυπώθηκε από τον Άγγελο Ελεφάντη1, με αξιώσεις μάλιστα περίπου υποχρεωτικής αποδοχής των συμπερασμάτων στα οποία καταλήγει ο αρθρογράφος2. Έχουμε στο παρελθόν αναφερθεί επιγραμματικά στη διαφωνία μας σε θεωρητικό επίπεδο για το συγκεκριμένο αναλυτικό σχήμα3 και δεν θα επεκταθούμε. Εκείνο που έχει ίσως περισσότερη σημασία δεν είναι τόσο οι κατά τη γνώμη μας θεωρητικές αδυναμίες του αναλυτικού σχήματος όσο οι πολιτικές συνέπειες της εν λόγω ανάλυσης. Το συγκεκριμένο αναλυτικό σχήμα αποδείχθηκε ότι είχε σχέση υφιστάμενη, άλλως ηγεμονεύθηκε και ενσωματώθηκε πλήρως στη γενικότερη νεοφιλελεύθερη ή σοσιαλφιλελεύθερη θεωρία και πράξη. Ο αντιλαϊκιστικός λόγος με τα ειδικότερα χαρακτηριστικά, τις ιδεολογικές και οργανωτικές πρακτικές και μορφοποιήσεις του, αποτέλεσε τακτικό σύμμαχο της μητσοτακικής Δεξιάς, μέρος της εκσυγχρονιστικής θεώρησης, οργανικό τμήμα της καθημερινής προπαγάνδας του μνημονιακού μπλοκ. Οι επόμενες κατευθύνσεις εστιάζουν στα πρόσωπα. Η μία γραμμή (πρακτικά η άποψη της πλειοψηφίας) είναι όλα τα στελέχη του ΠΑΣΟΚ να ενταχθούν στον ΣΥΡΙΖΑ, εννοείται εφόσον έρθουν σε ρήξη με τις μνημονιακές πολιτικές. Πρόκειται για ταυτολογία. Σ' αυτήν την κατεύθυνση κινείται και η απόφαση της Κ.Ε. (21-22/6/2014). Ειδικά για τους βουλευτές η γραμμή αυτή υλοποιείται στο πλαίσιο της συγκέντρωσης των 121 βουλευτών για το μπλοκάρισμα της προεδρικής εκλογής. Η θέση αυτή, εκτός όλων των άλλων, δίνει την εντύπωση στο ζήτημα των βουλευτών του στοιχείου της συναλλαγής και της ανταμοιβής λ.χ. με μια θέση στα ψηφοδέλτια του ΣΥΡΙΖΑ, «λησμονώντας» διαδρομές και ευθύνες. Η άλλη γραμμή (πρακτικά η άποψη της Αριστερής Πλατφόρμας) λέει κανένα στέλεχος του ΠΑΣΟΚ στον ΣΥΡΙΖΑ. Και οι δύο γραμμές είναι κατά τη γνώμη μας λανθασμένες καθώς εστιάζουν στα πρόσωπα. Το ζήτημα όμως της πασοκοποίησης είναι κυρίως πρόβλημα διαδικασίας. Έχει αντικειμενική βάση.
Πρόκειται για τη συγκεκριμένη μορφοποίηση μιας αντικειμενικής τάσης του (καπιταλιστικού) κράτους, ενός αντικειμενικού προτσές δηλαδή, που οδηγεί στη συστημική ενσωμάτωση ενός αριστερού κόμματος που εξαγγέλλει την ανατροπή, μέσα από την κρατικοποίησή του. Η τάση αυτή, η κίνηση, πήρε τη συγκεκριμένη μορφή της πασοκοποίησης, γιατί το ΠΑΣΟΚ ήταν το κόμμα που κυριάρχησε την περίοδο 1977-2010 στην πολιτική ζωή της χώρας. Αφορά την κυρίαρχη τάση κρατικοποίησης-αστικοποίησης ενός σοσιαλιστικού κόμματος ήδη από τη δεκαετία του '804, που στις χωροχρονικές συνθήκες του ελληνικού κοινωνικού σχηματισμού αποτέλεσε στην εξέλιξή του τον φορέα εσωτερίκευσης των συγκεκριμένων σχέσεων ιμπεριαλιστικής εξάρτησης. Και με αυτή την έννοια έχει μεγάλη σημασία να αποτιμηθεί και να ερμηνευθεί η «πασοκική εμπειρία», πώς δηλαδή ένα αριστερό κόμμα (εφόσον υπερβούμε την ταύτιση Αριστεράς και κομμουνιστικής παράδοσης με όρους αποκλειστικότητας) μέσα από την κυβερνητική διαδρομή, την ενσωμάτωσή του στο κράτος, τη μεταβολή του από κοινωνικό κόμμα σοσιαλιστικής αλλαγής σε κοινωνικό στρώμα που αναπαράγεται μέσω του κράτους, διαβρώνεται από διεθνείς και εγχώριους παράγοντες, χάνει διαρκώς την αυτονομία του, η εξέλιξή του ελέγχεται σε πολύ μεγάλο βαθμό από εξωκομματικές δυνάμεις και τελικά μεταμορφώνεται στο ακριβώς αντίθετό του. Ήταν δε τέτοια η διάβρωση του ΠΑΣΟΚ στο οργανωμένο και στελεχικό του επίπεδο, που απέναντι στο Μνημόνιο που διέλυσε το ΠΑΣΟΚ και τσάκισε τις κοινωνικές τάξεις που το στήριζαν, δηλαδή στη μεγαλύτερη αντικειμενικά κρίση του την περίοδο 2010-2011, υπήρξαν ελάχιστες αντιστάσεις, τόσο σε κεντρικό επίπεδο όσο και στο επίπεδο των συλλογικών αποχωρήσεων στην οργανωμένη βάση: τέσσερις βουλευτές, τρία μέλη του Ε.Σ. του κόμματος, δύο μέλη του Ε.Σ. Νεολαίας, ένα κεντρικό συνδικαλιστικό στέλεχος, οι συλλογικότητες Νέος Αγωνιστής και Κοινωνική Αριστερά. Βέβαια υπήρχαν και ατομικές αποχωρήσεις οργανωμένων μελών. Ασφαλώς στη διαδρομή των 40 ετών πολλοί είχαν ήδη αποχωρήσει συγκρουόμενοι σε διάφορες φάσεις της εσωκομματικής πάλης ή είχαν αποστασιοποιηθεί. Οι περισσότεροι όμως ενσωματώθηκαν μέσα από την ένταξή τους στο κράτος και σε διάφορους μηχανισμούς εξουσίας.
Στην παρούσα φάση της τελευταίας διετίας, το μνημονιακό κράτος των θεσμικών δανειστών ασκεί καθημερινά πίεση ενσωμάτωσης στον ΣΥΡΙΖΑ. Οι συζητήσεις περί Κεντροαριστεράς, κυβερνήσεων συνεργασίας, οι μετατοπίσεις στο ζήτημα του χρέους κ.λπ. είναι εκδηλώσεις της κίνησης ενσωμάτωσης. Είναι θεματολογία που διαμορφώνουν τα ΜΜΕ της κεφαλαιοκρατίας, με στόχο να εντάξουν τον ΣΥΡΙΖΑ στη δική τους μνημονιακή στρατηγική. Τείνει να διαμορφωθεί μια σχέση υφιστάμενη και όχι (σχετικής) αυτονομίας. Οι εντάξεις μνημονιακών στελεχών, βουλευτών ΠΑΣΟΚ ή ΔΗΜ.ΑΡ. που ξαφνικά απεγκλωβίζονται μετά τέσσαρα έτη μνημονιακής καταστροφής και «διαπραγματεύονται» την ένταξή τους στην Αριστερά της ανατροπής, θ' αποτελέσουν υποκειμενικούς φορείς εσωτερίκευσης της στρατηγικής του μνημονιακού κράτους. Ο ΣΥΡΙΖΑ δεν χρειάζεται μετεγγραφές και προσχωρήσεις ακυρωμένων πολιτικών στελεχών. Χρειάζεται βάθεμα και οργάνωση της αντιμνημονιακής του πάλης, που θα στηρίξει την κυβέρνηση της Αριστεράς στον ανηλεή πόλεμο των δανειστών, στη γραμμή ενότητας του εθνικού με το κοινωνικό, σε αντιιμπεριαλιστική – σοσιαλιστική κατεύθυνση, με αυτοδύναμη προοπτική. Με το μνημονιακό καθεστώς εσωτερίκευσης της ιμπεριαλιστικής εξάρτησης, εκποίησης της χώρας και κοινωνικής εξαθλίωσης των εργαζομένων, δεν υπάρχει περιθώριο συνύπαρξης. Επί ποινή ακυρότητας...
* Ο Βασίλης Ασημακόπουλος είναι μέλος της Ο.Μ. ΣΥΡΙΖΑ Δικηγόρων και Σ.Ε. Νέου Αγωνιστή-Δίκτυο Αριστερών Σοσιαλιστών. Το πλήρες κείμενο είναι αναρτημένο στο www.neosagonistis.org
1 Ελεφάντης Α. - Καβουριάρης Μ., "ΠΑΣΟΚ: Λαϊκισμός ή σοσιαλισμός", περ. Πολίτης, 10ος/1977, Ελεφάντης Α., Στον αστερισμό του λαϊκισμού, εκδ. Ο Πολίτης, 1991.
2 Λάσκος Χ., "Ο Ανδρέας Παπανδρέου και η ριζοσπαστική Αριστερά", Εφημερίδα των Συντακτών, 5-7-2014. Ειδικά για τον Ανδρέα Παπανδρέου η αντιμετώπισή του με αφορισμούς, συνωμοσιολογίες και δαιμονισμούς εκ μέρους των αντιπάλων του ή με υπερβατικές προσεγγίσεις εκ μέρους των οπαδών του, περισσότερο σύγχυση επιφέρει, παρά διαφωτίζει. Ο Α.Π. έχει μια ιστορική διαδρομή, προϊόν της εποχής που έδρασε, με ιδεολογική και πολιτική συνεισφορά στην ελληνική Αριστερά με θετικά και αρνητικά σημεία. Θα ήταν ωφέλιμο να ανοίξει μια σχετική συζήτηση. Το κόμμα που ίδρυσε πάντως αρνήθηκε συστηματικά να την κάνει. Και αυτό δεν είναι τυχαίο.
3 "Με αφορμή τις ιταλικές εκλογές", Αυγή της Κυριακής, 10-3-2013.
4 Στην αφετηρία μάλιστα της κυβερνητικής διαδρομής του ΠΑΣΟΚ η συγκεκριμένη τάση επιχειρήθηκε να θεωρητικοποιηθεί από την κομματική γραφειοκρατία μέσα από το σχήμα: Η κυβέρνηση εκφράζει το πολιτικά εφικτό και το κόμμα-κίνημα εκφράζει το κοινωνικά αναγκαίο και το ιδεολογικά επιθυμητό. Βλ. "Απόφαση 9ης Συνόδου Κ.Ε. ΠΑΣΟΚ", Εξόρμηση της Κυριακής, 28-3-1982. Για μια κριτική της γραμμής αυτής από την οπτική της «πασοκικής πάλης», βλ. Τζουβάνος Δ., "Εφικτά και αναγκαία", περ. Φυλλάδιο για το σοσιαλιστικό κίνημα, τχ. 3ο/1982.
