Ποιος κερδίζει στα δικαστήρια όταν μια εταιρεία μηνύει για διαφυγόντα κέρδη ένα κράτος επειδή είχε το… θράσος να αλλάξει πολιτική; Η μέχρι τώρα εμπειρία δείχνει ότι η εταιρεία έχει τις περισσότερες πιθανότητες - απλώς συχνά δεν έχει τη νομική βάση να προσφύγει στα δικαστήρια.
Εάν όμως υπογραφεί το περιβόητο ΤΤΙΡ, η συμφωνία για τη ζώνη ελεύθερων συναλλαγών Ε.Ε.- ΗΠΑ, αυτές οι μηνύσεις θα γίνουν ψωμοτύρι, υποστηρίζει μια έρευνα με τίτλο Profiting from Crisis - How corporations and lawyers are scavenging profits from Europe's crisis (σ.σ.: Κερδίζοντας από την κρίση - πώς οι εταιρείες και οι δικηγόροι βγάζουν κέρδη από την κρίση της Ευρώπης), που δόθηκε χθες στη δημοσιότητα από τα ινστιτούτα Corporate Europe Observatory (CEO) και The Transnational Institute (TNI).
Με αφορμή την έναρξη ενός νέου γύρου συνομιλιών στις Βρυξέλλες για το ΤΤΙΡ, οι συντάκτες της έρευνας παρουσίασαν μια σειρά από παραδείγματα για τις μηνύσεις που τρέχουν τώρα στην κλυδωνιζόμενη από την κρίση Νότια Ευρώπη, χάρη σε ανάλογες διμερείς συμφωνίες - και κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για ένα κύμα προσφυγών σε αδιαφανή «δικαστήρια διαιτησίας», εάν οι «28» αποφασίσουν με το ΤΤΙΡ να παράσχουν στους ξένους επενδυτές ειδικά δικαιώματα.
Η περίπτωση της Postova Bank και η ελληνική κρίση
Ένα ξεκάθαρο παράδειγμα είναι αυτό της τράπεζας Postova Bank με έδρα τη Σλοβακία. Η τράπεζα έσπευσε να αγοράσει ελληνικά ομόλογα το 2010, αγνοώντας την κρίση, στην οποία είχε ήδη βυθιστεί η Ελλάδα, γοητευμένη από τις εξαιρετικά υψηλές αποδόσεις ως αντιστάθμισμα του υψηλού ρίσκου. Όταν δυο χρόνια αργότερα έγινε το PSI, τα ελληνικά ομόλογα έχασαν πάνω από το 50% της ονομαστικής αξίας τους. Η συντριπτική πλειονότητα των ιδιωτών επενδυτών αποδέχτηκε το «κούρεμα», η Postova ανήκει σ' αυτό το 10% που δεν υπέγραψε. Και βασισμένη σε μια διμερή συμφωνία περί επενδύσεων, έσπευσε να μηνύσει το ελληνικό κράτος στο δικαστήριο διαιτησίας της Παγκόσμιας Τράπεζας, το οποίο συνεδριάζει πάντοτε μακριά από τους προβολείς της δημοσιότητας.
Συνήθως οι διμερείς συμφωνίες στόχο έχουν να προστατεύουν τον ξένο επενδυτή από αυθαίρετες απαλλοτριώσεις, όχι να τον προστατεύουν από τις λάθος επιλογές τους κι από τις διεθνείς κρίσεις. Όμως για την Postova η ελληνική κρίση ήταν αδιάφορη. Και περιμένει να δικαιωθεί, ενώ τον λογαριασμό θα τον πληρώσουν οι καθημαγμένοι Έλληνες πολίτες.
Όπως πλήρωσαν τον Μάιο του 2012 436 εκατομμύρια ευρώ σε επενδυτές που απείλησαν με μηνύσεις, καθώς η κυβέρνηση φοβήθηκε τις μηνύσεις. Από αυτά τα χρήματα, σχεδόν το 90% πήγε στα ταμεία του κερδοσκοπικού κεφαλαίου Dart Management με έδρα τα νησιά Κέιμαν, σύμφωνα με δημοσίευμα τότε των New York Times.
Ανάλογα παραδείγματα υπάρχουν πολλά, με πιο πρόσφατο τις μηνύσεις γερμανικών και βρετανικών τραπεζών που επένδυσαν στα φωτοβολταϊκά της Ισπανίας και είδαν τα κέρδη τους να μειώνονται μόλις η ισπανική κυβέρνηση αποφάσισε να μειώσει τις επιδοτήσεις.
«Ήδη σήμερα οι κερδοσκόποι μεταξύ των επενδυτών εκμεταλλεύονται υφιστάμενες συμφωνίες για να λεηλατήσουν τα κρατικά ταμεία των χωρών της κρίσης», υποστηρίζει στη γερμανική ZEIT, η Πία Έμπερχαρντ, εμπειρογνώμονας για θέματα εμπορίου της CEO. «Εάν μέσω του ΤΤΙΡ η Ε.Ε. προσφέρει σε όλες τις εταιρείες αυτά τα υπερβολικά δικαιώματα, τότε πάσχει από ‘πολιτική παράνοια'». Και η συνάδελφός της Σεσίλια Ολιβέ από το ΤΝΙ προσθέτει ότι είναι «άρρωστο» να υποστηρίζει η Κομισιόν τα προνομιακά δικαιώματα των επενδυτών «σε μια εποχή που κλέβει από τους πολίτες της Ευρώπης στοιχειώδη κοινωνικά δικαιώματα».
Η κριτική στο ΤΤΙΡ δεν είναι καινούργια, πλην όμως τα στοιχεία της έρευνας «Κερδίζοντας από την κρίση» είναι εκρηκτικά: Ήδη από τώρα επενδυτές μηνύουν κλυδωνιζόμενες ευρωπαϊκές χώρες για διαφυγόντα κέρδη, εξαιτίας των μέτρων που λαμβάνονται για την αντιμετώπιση της κρίσης, πολλά από τα οποία δεν τα αποφασίζουν καν οι χώρες αυτές, αλλά τους επιβάλλονται από τις τρόικες. Σύμφωνα με την έρευνα, οι αποζημιώσεις που ήδη έχουν ζητηθεί είναι 1,7 δισεκατομμύρια ευρώ - και έπεται συνέχεια.
Ρεπορτάζ: Κάκη Μπαλή
