Σημαντικές διαρθρωτικές αλλαγές εισάγει η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην πράσινη αρχιτεκτονική της επόμενης Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ) προκαλώντας αμφιβολίες και ανησυχίες στα κράτη-μέλη ως προς την υλοποίησή της, ενώ η χρηματοδότηση παραμένει το βασικό επίδικο και σε αυτή τη διάσταση της ΚΑΠ.
Στο χθεσινό Συμβούλιο Υπουργών Γεωργίας της Ε.Ε. στο Λουξεμβούργο, η συζήτηση επικεντρώθηκε στην σχετική πρόταση της Κομισιόν που εισάγει τις εξής αλλαγές:
-Η κατάργηση της δομής των δύο πυλώνων σημαίνει ότι μόνο μια σειρά κανόνων θα ισχύει για τα πράσινα μέτρα διατρέχοντας όλη την ΚΑΠ.
-Εισάγεται ένα σύστημα Αγροτικής Διαχείρισης (farm stewardship), προκειμένου να αντικατασταθεί το σύστημα αιρεσιμότητας (και τα γνωστά Πρότυπα Καλής Γεωργικής και Περιβαλλοντικής Κατάστασης -GAECs).
-Εισάγεται ένα νέο εργαλείο στήριξης για τη μετάβαση προς πιο ανθεκτικά συστήματα παραγωγής.
-Ενώ ένα ελάχιστο ποσό είναι οριοθετημένο για την εφαρμογή της ΚΑΠ, τα κράτη-μέλη θα μπορούν να επιλέξουν να αφιερώσουν μέρη των μη προβλεπόμενων κονδυλίων στα Εθνικά και Περιφερειακά Σχέδια Εταιρικής Σχέσης στη γεωργία, συμπεριλαμβανομένων των κονδυλίων για πράσινα μέτρα.
-Η πράσινη οριοθέτηση που ισχύει στην τρέχουσα ΚΑΠ καταργείται.
Πάντως, η Επιτροπή προτείνει την εισαγωγή ενός μηχανισμού παρακολούθησης του προϋπολογισμού σχετικά με τη συμβολή των Εθνικών και Περιφερειακών Σχεδίων Εταιρικής Σχέσης στους στόχους της Ε.Ε. για το κλίμα και το περιβάλλον, με στόχο το 43%, και τη δυνατότητα αιτήματος ελάχιστης κατανομής στο Εθνικό και Περιφερειακό Σχέδιο Εταιρικής Σχέσης ενός κράτους μέλους, βάσει της αξιολόγησης της Επιτροπής για την πρόοδό του στην επίτευξη των στόχων της Ε.Ε. για το κλίμα και τη φύση.
Ειδικότερα, τα κράτη μέλη θα κληθούν να συμπεριλάβουν την περιγραφή μιας σειράς προστατευτικών πρακτικών στο Εθνικό και Περιφερειακό Σχέδιο Εταιρικής Σχέσης που πρέπει να εφαρμόσουν οι αγρότες για να λάβουν το πλήρες ποσό στήριξης στο πλαίσιο μιας σειράς παρεμβάσεων. Τα κράτη μέλη μπορούν, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, να θεσπίζουν συγκεκριμένες εξαιρέσεις και παρεκκλίσεις από τις προστατευτικές πρακτικές. Οι γεωργικές εκμεταλλεύσεις που είναι πιστοποιημένες ως βιολογικές θα θεωρείται ότι συμμορφώνονται με ορισμένους από τους στόχους των προστατευτικών πρακτικών. Οι μικρές εκμεταλλεύσεις θα εξαιρούνται επίσης από την Αγροτική Διαχείριση. Επίσης, υπάρχει μια νέα δυνατότητα ισοδυναμίας, που επιτρέπει στους αγρότες που εγγράφονται σε ένα καθεστώς στήριξης «πιο απαιτητικό από μια συγκεκριμένη προστατευτική πρακτική» να θεωρούνται ότι συμμορφώνονται με την εν λόγω προστατευτική πρακτική.
Επιπλέον, η Επιτροπή προτείνει την εισαγωγή ενός νέου τύπου εφάπαξ στήριξης για τη μετάβαση σε πιο ανθεκτική γεωργία. Οι αγρότες θα καταρτίσουν ένα σχέδιο δράσης μετάβασης που θα εγκριθεί από τη διαχειριστική αρχή για να λάβουν χρηματοδότηση (έως 200.000 ευρώ) για την εφαρμογή της μετάβασης προς πιο ανθεκτικά συστήματα παραγωγής, η οποία περιλαμβάνει τη μετατροπή σε βιολογική γεωργία και την εκτατικοποίηση των συστημάτων κτηνοτροφίας. Τα κράτη μέλη θα καταβάλουν τη στήριξη σε δόσεις κατά την περίοδο εφαρμογής του σχεδίου δράσης μετάβασης, με την τελευταία δόση να εξαρτάται από την ολοκλήρωση του σχεδίου.
Παράλληλα, προβλέπεται ότι οι επενδύσεις που συμβάλλουν στην πράσινη μετάβαση θα μπορούσαν να είναι τόσο παραγωγικές όσο και μη παραγωγικές, με το ποσοστό στήριξης για τους αγρότες και τους δασοκαλλιεργητές να περιορίζεται στο 75% και για τους δύο τύπους επενδύσεων, εκτός από τους νέους αγρότες.
Μεταξύ άλλων, προβλέπεται ότι σύμφωνα με το οριοθετημένο ποσό των Εθνικών και Περιφερειακών Σχεδίων Εταιρικής Σχέσης, η Επιτροπή προτείνει ένα ελάχιστο ποσοστό εθνικής συγχρηματοδότησης 30% για τις πληρωμές που καταβάλλονται σε αγρότες ή δασοκτήμονες για μειονεκτήματα που προκύπτουν από ορισμένες υποχρεωτικές απαιτήσεις, γεωργοπεριβαλλοντικές και κλιματικές δράσεις και στήριξη επενδύσεων για αγρότες και δασοκτήμονες. Με βάση το μη οριοθετημένο ποσό, το ελάχιστο ποσοστό εθνικής συνεισφοράς είναι τουλάχιστον 15% για τις λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες, 40% για τις περιφέρειες μετάβασης και 60% για τις ανεπτυγμένες περιφέρειες.
Με το ισχύον σύστημα των δύο πυλώνων, δεν υπάρχει εθνικό ποσοστό συγχρηματοδότησης για τα οικολογικά προγράμματα στο πλαίσιο του Πυλώνα Ι και ένα ελάχιστο ποσοστό εθνικής συγχρηματοδότησης 20% για τα πράσινα μέτρα στον Πυλώνα ΙΙ.
Κατά την τρέχουσα περίοδο, ισχύει για κάθε κράτος μέλος μια πράσινη οριοθέτηση ύψους 25% στον Πυλώνα Ι και 35% στον Πυλώνα ΙΙ. Στην πρόταση της Κομισιόν, δεν υπάρχει ξεχωριστή πράσινη οριοθέτηση για την ΚΑΠ. Το 43% του προϋπολογισμού του Εθνικού και Περιφερειακού Σχεδίου Εταιρικής Σχέσης αναμένεται να διατεθεί σε στόχους για το κλίμα και το περιβάλλον, όμως η Επιτροπή μπορεί να ζητήσει από τα κράτη μέλη να συνεισφέρουν χαμηλότερη ή υψηλότερη ελάχιστη κατανομή σε πράσινα μέτρα, λαμβάνοντας υπόψη την αξιολόγηση της Επιτροπής για την πρόοδο των κρατών μελών στην επίτευξη των κλιματικών στόχων τους για το 2030.
Στο επίκεντρο η χρηματοδότηση
Η χρηματοδότηση και σε αυτό το επίπεδο ήταν ένα από τα κεντρικά ζητήματα που έθιξαν οι υπουργοί Γεωργίας της Ε.Ε.
Ο Έλληνας υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης, Κ. Τσιάρας επισήμανε ότι βασική προϋπόθεση και για την πράσινη αρχιτεκτονική της νέας ΚΑΠ είναι η επαρκής χρηματοδότηση.
Κατά τον υπουργό, η κατάργηση της πράσινης αποκλειστικής διάθεσης και ο οριζόντιος στόχος 43% για περιβάλλον και κλίμα, προσφέρουν μεν ευελιξία, αλλά μπορεί να οδηγήσουν σε απόκλιση φιλοδοξίας και σε μετατόπιση πόρων μακριά από την πρωτογενή παραγωγή. Όπως επισήμανε, η Ελλάδα ζητά κοινά, ελάχιστα, ευρωπαϊκά επίπεδα στήριξης για παρεμβάσεις με υψηλή περιβαλλοντική αξία, με ρητή αναφορά στη μετατροπή και στη διατήρηση της βιολογικής γεωργίας, καθώς και διαφανή μηχανισμό παρακολούθησης δεσμεύσεων, ενώ η Επιτροπή πρέπει να διαθέτει τη δυνατότητα να ζητά ελάχιστες κατανομές, όπου χρειάζεται, ώστε να διασφαλίζεται ισόρροπη εφαρμογή.
Στο ζήτημα της συγχρηματοδότησης σημείωσε ότι η εξίσωση ποσοστών και η κατάργηση της πλήρους ενωσιακής χρηματοδότησης αποδυναμώνουν το κίνητρο για μαζικές πράσινες παρεμβάσεις. Ζήτησε να μην εφαρμόζεται ο εθνικός συντελεστής 30% για τις αγροπεριβαλλοντικές και τις κλιματικές δράσεις, για τη στήριξη μικροκαλλιεργητών και για εργαλεία διαχείρισης κινδύνου, ενώ επισήμανε ότι χρειάζονται σαφείς ευρωπαϊκές κατευθύνσεις για τη διαφοροποιημένη συγχρηματοδότηση, ώστε οι λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες και οι μικρές βιολογικές εκμεταλλεύσεις να μην βρεθούν σε μειονεκτική θέση.
Εξάλλου, νωρίτερα σε σχέση με την ευλογιά που πλέον έχει λάβει ανεξέλεγκτες διαστάσεις για την ελληνική κτηνοτροφία, ο Κ. Τσιάρας ζήτησε «να ενεργοποιηθούν όλοι οι ευρωπαϊκοί μηχανισμοί, κυρίως για να υπάρξει η στήριξη όχι μόνο της κτηνοτροφίας, αλλά και όλων αυτών που εξαρτώνται από τη συγκεκριμένη δραστηριότητα του πρωτογενούς τομέα».
Οι ανησυχίες των «17»
Στο μεταξύ, σε κοινή δήλωση 17 κρατών-μελών (Αυστρία, Βέλγιο, Βουλγαρία, Τσεχία, Ισπανία, Γαλλία, Κροατία, Ουγγαρία, Ιταλία, Λιθουανία, Λουξεμβούργο, Λετονία, Πολωνία, Πορτογαλία, Ρουμανία, Σλοβακία, Εσθονία), με πρωτοβουλία της Αυστρίας, εκφράζεται ανησυχία και διαφωνία ως προς την πρόταση της Κομισιόν ευρύτερα για τη νέα ΚΑΠ και τονίζεται η σημασία μιας ολοκληρωμένης, συνεκτικής και οικονομικά ασφαλούς ΚΑΠ, η οποία θα είναι σε θέση να ανταποκριθεί σε κοινωνικές απαιτήσεις και μελλοντικές προκλήσεις.
Μεταξύ άλλων, αναφέρονται στην προτεινόμενη δομή που κατανέμεται σε διάφορες νομοθετικές προτάσεις (κανονισμός για τα Εθνικά και Περιφερειακά Σχέδια Εταιρικής Σχέσης, κανονισμός για τις επιδόσεις, κανονισμός για τη θέσπιση κοινής οργάνωσης αγοράς κ.λπ.), η οποία οδηγεί σε σημαντικό κατακερματισμό των διατάξεων της ΚΑΠ. Θεωρούν πως απαιτείται ένα επαρκές και αξιόπιστο πλαίσιο χρηματοδότησης, ενόψει των αυξανόμενων προκλήσεων για τη γεωργία – το αυξανόμενο κόστος παραγωγής, η πολύπλοκη γεωπολιτική κατάσταση, οι στόχοι για το κλίμα και τη βιοποικιλότητα.
Σε σχέση με τις ανησυχίες ως προς τη γενική δομή της ΚΑΠ επισημαίνουν ότι χρειάζονται μια δομημένη ανάλυση για το ποια άρθρα από τον κανονισμό για Εθνικά και Περιφερειακά Σχέδια και τον κανονισμό επιδόσεων θα πρέπει να ανατεθούν στην ΚΑΠ ως προς το περιεχόμενο, ιδίως εκείνα που αφορούν άμεσα τα γεωργικά μέτρα και μέσα. Τα άρθρα αυτά θα πρέπει επομένως να αποτελέσουν αντικείμενο διαπραγμάτευσης στο Συμβούλιο AGRIFISH και στα προπαρασκευαστικά του όργανα.
Όπως αναφέρουν, είναι κατανοητό ότι οι κανόνες για τα χρηματοδοτικά μέσα και το πλαίσιο επιδόσεων -καθώς ισχύουν για πολλές πολιτικές της Ε.Ε.- θα πρέπει, επίσης, να συμπεριληφθούν σε ένα πλαίσιο διαπραγμάτευσης που να διασφαλίζει ότι όλα παραμένουν συνεπή και συνεκτικά, συνολικά.
