Σε ένα ακόμη πλήγμα σε βάρος του πρωτογενούς τομέα και των αγροτών της Ε.Ε., μετά και τη επερχόμενη συρρίκνωση της επόμενης ΚΑΠ, μπορεί να εξελιχθούν οι εμπορικές συμφωνίες που προωθεί η Κομισιόν με τις χώρες της Mercosur (Βραζιλία, Αργεντινή, Παραγουάη και Ουρουγουάη) αλλά και με το Μεξικό, καθώς αναμένεται να εισρεύσουν στην ευρωπαϊκή αγορά αγροτικά προϊόντα που παράγονται στην Λατινική Αμερική.
Χθες η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπέβαλε τις προτάσεις της στο Συμβούλιο για την υπογραφή και τη σύναψη της συμφωνίας εταιρικής σχέσης Ε.Ε.-Mercosur (EMPA) και της εκσυγχρονισμένης συνολικής συμφωνίας Ε.Ε.-Μεξικού (MGA). Χαρακτηρίζει τις συμφωνίες ως ορόσημα που αποτελούν κρίσιμο μέρος της στρατηγικής της Ε.Ε. για τη διαφοροποίηση των εμπορικών της σχέσεων και την ενίσχυση των οικονομικών και πολιτικών δεσμών με ομοϊδεάτες εταίρους σε ολόκληρο τον κόσμο.
Πρόκειται για μια συμφωνία με έντονα πολιτικές διαστάσεις καθώς συγχρόνως αποτελεί και μια αντίδραση-απάντηση στους υψηλούς δασμούς του Τραμπ, με την Κομισιόν να επικεντρώνεται κυρίως στα οφέλη από τις εξαγωγές ευρωπαϊκών προϊόντων προς τις συγκεκριμένες χώρες, αν και το επίδικο αφορά τις εισαγωγές αγροτικών προϊόντων.
Θυμίζουμε ότι οι διαπραγματεύσεις με τις χώρες της Mercosur είχαν ξεκινήσει αρχικά το 1999, μετά από αναστολή των διαπραγματεύσεων συνεχίστηκαν το 2010, νέα ώθηση δόθηκε το 2016, το 2019 έγιναν νέες προσφορές για τις μειώσεις των δασμών και τον Δεκέμβριο 2024 οι Ε.Ε.-Mercosur κατέληξαν σε πολιτική συμφωνία για περαιτέρω βελτίωση της εμπορικής συμφωνίας και αντιμετώπιση των ανησυχιών σχετικά με τη βιώσιμη ανάπτυξη.
Διχασμένη η Ε.Ε.
Ωστόσο η επίδραση των συμφωνιών αυτών στην αγροτική παραγωγή της Ευρώπης αποτελεί ένα σημείο που διχάζει κράτη-μέλη, ευρωβουλευτές και εκπροσώπους του πρωτογενούς τομέα.
Η Γαλλία, η Πολωνία και η Ιρλανδία είχαν προηγουμένως αντιταχθεί στις συμφωνίες λόγω ανησυχιών ότι θα έβλαπταν την παραγωγή αγροτικών προϊόντων, ιδίως στους τομείς του βοείου κρέατος, των πουλερικών και της ζάχαρης -αν και πλέον φαίνεται πως υποχωρούν προς την τελική συμφωνία.
Επιχειρώντας να κάμψει τις αντιδράσεις και τις ανησυχίες που εκφράστηκαν, η Επιτροπή δεσμεύτηκε να παρουσιάσει έναν πρόσθετο κανονισμό που θα περιγράφει τα μέτρα διασφάλισης που θα εφαρμοστούν σε περίπτωση που οι εισαγωγές γεωργικών προϊόντων διατροφής από τις χώρες της Mercosur, βλάψουν τις αγορές της Ε.Ε., κάτι που σημαίνει ότι παρά τις περί του αντιθέτου διαβεβαιώσεις, παραμένει ένα σοβαρό ενδεχόμενο να πληγούν οι ευρωπαίοι παραγωγοί.
Στο μεταξύ, ήδη 40 ευρωβουλευτές με επιστολή τους στην πρόεδρο της Κομισιόν, Ου. Φον ντερ Λάιεν έχουν εκφράσει τη σθεναρή αντίθεσή τους απέναντι στις συμφωνίες «που υπονομεύουν τους ευρωπαίους αγρότες και την αρχή της επισιτιστικής κυριαρχίας», κάνοντας λόγο για αδιαφανείς διαπραγματεύσεις, χωρίς τις κατάλληλες διαβουλεύσεις με όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη. Μάλιστα επεσήμαναν ότι «η εισροή φθηνών αγαθών που παράγονται με ασθενέστερα πρότυπα θέτει σε κίνδυνο τόσο τους τοπικούς παραγωγούς όσο και την ποιότητα των τροφίμων που διατίθενται στους ευρωπαίους καταναλωτές».
Έντονη είναι και η αντίδραση των αγροτικών συνδικάτων, με την Copa-Cogeca που εκπροσωπεί τους ευρωπαίους αγρότες και τους αγροτικούς συνεταιρισμούς να σημειώνει ότι η συμφωνία E.E.-Mercosur βαθαίνει περαιτέρω το χάσμα μεταξύ των γεωργικών κοινοτήτων και της Κομισιόν η οποία εκμεταλλεύεται αυτό που θεωρεί «ευνοϊκό χρονοδιάγραμμα».
Η προοπτική υποβολής προς επικύρωση από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο μιας συμφωνίας που δεν έχει εξελιχθεί ουσιαστικά, και μέσω μιας διαδικασίας που ισοδυναμεί με πολιτική προώθηση, είναι βαθιά επιζήμια και στέλνει ένα ακόμη αρνητικό μήνυμα στην αρχή αυτής της νέας πολιτικής περιόδου, σημειώνει και τονίζει ότι η συμφωνία θα προστεθεί σε μια σειρά αρνητικών ανακοινώσεων που έγιναν κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού -από περικοπές στο γεωργικό προϋπολογισμό, έως την αποδυνάμωση της κοινής διάστασης της ΚΑΠ και τις παραχωρήσεις στο πλαίσιο της συμφωνίας Ε.Ε.-ΗΠΑ- οι οποίες καταδεικνύουν ότι «η ευρωπαϊκή γεωργία υποβιβάζεται στη δεύτερη βαθμίδα των προτεραιοτήτων της Ένωσης». Η συμφωνία Ε.Ε.-Mercosur δεν ήταν ποτέ τόσο οικονομικά και πολιτικά επιζήμια για τους αγρότες, τις αγροτικές κοινότητες και τους καταναλωτές της Ευρώπης, καταλήγουν.
Σημειώνεται ότι οι συμφωνίες απαιτούν χωριστή έγκριση από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τα κράτη μέλη πριν από την έναρξη ισχύος τους. Οι προτάσεις της Επιτροπής για σύναψη και υπογραφή περιλαμβάνουν δύο παράλληλες νομικές πράξεις για κάθε συμφωνία:
-τη συμφωνία εταιρικής σχέσης Ε.Ε.-Mercosur (EMPA) και την εκσυγχρονισμένη συνολική συμφωνία Ε.Ε.-Μεξικού (MGA), με την επιφύλαξη χωριστής κύρωσης από όλα τα κράτη μέλη, και
-δύο ενδιάμεσες εμπορικές συμφωνίες (iTA), μία για τη Mercosur και μία για το Μεξικό, οι οποίες καλύπτουν μόνο τα τμήματα της EMPA και της MGA που εμπίπτουν στην αποκλειστική αρμοδιότητα της Ε.Ε. και πρόκειται να εγκριθούν μέσω της διαδικασίας κύρωσης μόνο από την Ε.Ε. —δηλαδή, με τη συμμετοχή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της Ε.Ε. Οι iTA θα λήξουν όταν τεθούν σε ισχύ η EMPA και η MGA.
Ευκαιρίες βλέπει η Κομισιόν
Από την πλευρά της η Επιτροπή θεωρεί ότι ανοίγουν ευκαιρίες για τους ευρωπαίους αγρότες σημειώνοντας ότι θα τους προστατεύσει από αδικαιολόγητες πιέσεις της αγοράς.
Ειδικότερα αναφέρει ότι:
-Θα καταργήσει τους υψηλούς δασμούς και τις επαχθείς διαδικασίες για μια σειρά εξαγωγών γεωργικών προϊόντων διατροφής της Ε.Ε.
-Θα ενισχύσει τις θέσεις στην αγορά για τα παραδοσιακά τρόφιμα της Ε.Ε. προστατεύοντάς τα από την απομίμηση.
-Θα προστατεύσει τους αγρότες της Ε.Ε. από την αύξηση των εισαγωγών γεωργικών προϊόντων διατροφής στην Ε.Ε. εντός των συμφωνημένων ορίων.
-Θα διατηρήσει τους αυστηρούς κανόνες της Ε.Ε. για την υγεία των ανθρώπων, των ζώων και των φυτών και την ασφάλεια των τροφίμων, χωρίς καμία εξαίρεση.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της Επιτροπής, οι εξαγωγές γεωργικών προϊόντων διατροφής της Ε.Ε. προς τη Mercosur ανήλθαν σε 3,3 δισεκατομμύρια ευρώ το 2024, και αφορούν κυρίως, ελαιόλαδο, βύνη, κρασί, ποτά, σοκολάτες, ενώ για ορισμένα γαλακτοκομικά προϊόντα (τυρί, γάλα σε σκόνη, βρεφικό γάλα), θα εφαρμοστούν σταδιακά μηδενικοί δασμοί εντός των ποσοστώσεων.
Επιπλέον, η Κομισιόν επισημαίνει ότι η συμφωνία θα προστατεύσει 344 προϊόντα και συγκεκριμένα ευρωπαϊκές γεωγραφικές ενδείξεις της Ε.Ε. από απομιμήσεις στις χώρες της Mercosur, επιτρέποντας στους παραγωγούς να ενισχύσουν τις θέσεις τους στην αγορά των χωρών αυτών και να πωλούν σε υψηλότερη τιμή, ενώ δίνει έμφαση στις πιο γρήγορες, απλούστερες και πιο προβλέψιμες διαδικασίες εξαγωγών.
Η απειλή των εισαγωγών
Βέβαια, οι βασικότερες ενστάσεις απέναντι στις συμφωνίες αφορούν στο έτερο κομμάτι, αυτό των εισαγωγών από τις χώρες της Λατινικής Αμερικής προς την Ε.Ε.
Ειδικότερα για το βόειο κρέας, η Κομισιόν αναφέρει ότι δεν παρέχεται αδασμολόγητη πρόσβαση, αλλά θα επιτραπεί η είσοδος 99.000 τόνων βοείου κρέατος της Mercosur στην αγορά της Ε.Ε. με δασμό 7,5%. Το 55% της ποσόστωσης θα αποτελείται από νωπό ή διατηρημένο σε απλή ψύξη κρέας και το 45% από κατεψυγμένο κρέας χαμηλότερης αξίας. Ο συνολικός όγκος αντιπροσωπεύει το 1,5% της συνολικής ευρωπαϊκής παραγωγής βοείου κρέατος και είναι λιγότερο από το ήμισυ των τρεχουσών εισαγωγών από τη Mercosur, οι οποίες ανέρχονται σε 206.000 τόνους (2024). Συνολικά, η Ε.Ε. είναι καθαρός εξαγωγέας βοείου κρέατος, με συνολικές εξαγωγές ύψους 4,9 δισεκατομμυρίων ευρώ το 2024: σχεδόν διπλάσιες από τις συνολικές εισαγωγές της Ε.Ε.
Ως προς τα πουλερικά, βάσει της συμφωνίας, η Ε.Ε. θα επιτρέψει την αδασμολόγητη εισαγωγή ποσόστωσης 180.000 τόνων πουλερικών, σταδιακά σε διάστημα πέντε ετών, που αντιπροσωπεύει το 1,3% της συνολικής παραγωγής της Ε.Ε. και σε μεγάλο βαθμό από τις παγκόσμιες εξαγωγές της Ε.Ε., οι οποίες ανέρχονται σε 2,1 εκατομμύρια τόνους (2024).
Επιπλέον δεν θα δημιουργηθεί νέα ποσόστωση ζάχαρης για τη Βραζιλία. Η Βραζιλία χρησιμοποιεί δασμολογική ποσόστωση που έχει κατανεμηθεί βάσει του πίνακα του ΠΟΕ της Ε.Ε. με δασμό εντός ποσόστωσης για τις εξαγωγές ζάχαρης προς την Ε.Ε. Με τη συμφωνία, 180.000 τόνοι ακατέργαστης ζάχαρης από ζαχαροκάλαμο για ραφινάρισμα θα επιτρέπονται στην Ε.Ε. αδασμολόγητα βάσει αυτής της υφιστάμενης ποσόστωσης. Συμφωνήθηκε νέα αδασμολόγητη ποσόστωση 10.000 τόνων μόνο για την Παραγουάη. Οι συμφωνημένες ποσότητες καλύπτουν όγκο που αντιπροσωπεύει το 1,1% της παραγωγής ζάχαρης της Ε.Ε. (16,5 εκατομμύρια τόνοι).
Μεταξύ άλλων, η συμφωνία θα ανοίξει και μια ποσόστωση μελιού 45.000 τόνων χωρίς δασμούς, σταδιακά σε διάστημα πέντε ετών, ενώ οι τρέχουσες εισαγωγές της Ε.Ε. από τη Mercosur ανέρχονται σε 24.000 τόνους (2024). Η ποσόστωση για τη Mercosur είναι περίπου το 10% της συνολικής κατανάλωσης της Ε.Ε., η οποία είναι καθαρός εισαγωγέας μελιού με ποσοστό αυτάρκειας περίπου 60%.
