Περιορισμούς στη γνωστοποίηση των τιμών πώλησης πετρελαιοειδών από τα διυλιστήρια προς τις εταιρείες εμπορίας, αλλά διεύρυνση της ενημέρωσης των καταναλωτών στη λιανική περιλαμβάνουν οι μάλλον... ήπιες προτάσεις της Επιτροπής Ανταγωνισμού σχετικά με τη διαφάνεια των τιμών των υγρών καυσίμων.
Ειδικότερα, χθες η Επιτροπή Ανταγωνισμού έθεσε σε δημόσια διαβούλευση, έως τις 26 Σεπτεμβρίου, την Έκθεση Δεύτερων Απόψεών της, η οποία περιλαμβάνει προτεινόμενα μέτρα για τον κλάδο των πετρελαιοειδών, σε συνέχεια της Έκθεσης Πρώτων Απόψεων της Επιτροπής που δημοσιεύτηκε τον Αύγουστο 2024, στο πλαίσιο της διαδικασίας Κανονιστικής Παρέμβασης στον κλάδο, με τη σχετική χαρτογράφηση να έχει ξεκινήσει από το 2022.
Θυμίζουμε ότι στις προκαταρκτικές απόψεις της Επιτροπής αναφορικά με τις συνθήκες ανταγωνισμού στην αγορά καυσίμων σημείωνε ότι, ειδικότερα στον κλάδο της διύλισης επικρατούν συνθήκες «δυοπωλίου, με υψηλό βαθμό συγκέντρωσης», ενώ η ανάλυση των τιμών διύλισης έδειξε ταύτιση (με οριακές διαφορές στις τιμές μεταξύ των δύο εταιρειών στο τέταρτο με πέμπτο δεκαδικό ψηφίο) και παράλληλη εξέλιξη τιμών. Μάλιστα για την περίοδο της ενεργειακής κρίσης, λόγω του πολέμου στην Ουκρανία, ανέφερε ότι «το αυξημένο περιθώριο διύλισης οδήγησε σε σημαντικά λειτουργικά κέρδη στις εταιρείες διύλισης, καθώς συνοδεύτηκε από σχετικά αυξημένη ζήτηση (σε σχέση με τη χρήση του 2020) και κατ’ επέκταση παραγωγή από τις εταιρείες διύλισης και με διαχρονικές αυξήσεις στις τιμές».
Μη δημοσιοποίηση τιμών στη διύλιση
Ειδικότερα στο θέμα της διαφάνειας των τιμών, η Επιτροπή προτείνει μείωση της διαφάνειας στη διύλιση ως προς τις τιμές, προκειμένου να μειωθεί ο κίνδυνος σιωπηρής συμπαιγνίας μεταξύ των δύο διυλιστηρίων της χώρας. Σήμερα γνωστοποιείται με ηλεκτρονικό μέσο στις εταιρείες εμπορίας η τιμή πώλησης των πετρελαιοειδών που προορίζονται για την εγχώρια αγορά το αργότερο έως της 10:00 το πρωί της ημέρας παράδοσής της. Με βάση την πρόταση της επιτροπής η γνωστοποίηση αυτή θα πρέπει να γίνεται με εξατομικευμένη επικοινωνία με τις εταιρείες εμπορίας χωρίς δημοσιοποίηση των τιμών αυτών, οι οποίες σήμερα αναρτώνται καθημερινά στην ιστοσελίδα της Γενικής Γραμματείας Εμπορίου και Προστασίας Καταναλωτή. Κατά την Επιτροπή το μέτρο αυτό κρίνεται αναγκαίο, πρόσφορο για τη μείωση του επίπεδου διαφάνειας στην αγορά, η οποία διευκολύνει τη σιωπηρή συμπαιγνία, και δεν είναι επαχθές για τις εταιρείες διύλισης.
Σιωπηρή συμπαιγνία μπορεί να υπάρξει σε ολιγοπωλιακές αγορές υπό την έννοια ότι η εμπορική πολιτική ή η στρατηγική μιας εταιρείας μπορεί να επηρεάσει τις άλλες ή την άλλη, κάτι που προφανώς διευκολύνεται όταν γνωστοποιούνται οι τιμές. Για παράδειγμα, αν μια εταιρεία αυξήσει τις τιμές της, μπορεί οι άλλες να ακολουθήσουν, όχι ως αποτέλεσμα κάποιας συμφωνίας, αλλά επειδή αναμένουν ότι οι ανταγωνιστές τους μπορεί να πράξουν το ίδιο, ώστε να μην χάσουν μερίδιο αγοράς.
Σύμφωνα με την Επιτροπή, σήμερα είναι ευκόλως προβλέψιμο από τις αντισυμβαλλόμενες εταιρείες το πραγματικό κόστος κτήσης των πετρελαιοειδών προϊόντων και δεν υφίσταται πλέον κίνδυνος υποκειμενικών εκτιμήσεων και κερδοσκοπικών τάσεων, ούτε και επηρεάζεται η διακύμανση των τιμών των πετρελαιοειδών από την ανακοίνωση ή μη των τιμών των διυλιστηρίων. Αντιθέτως, η εν λόγω διαφάνεια ως προς τις τιμές διύλισης δύναται να ευνοεί την παράλληλη εξέλιξη και ταύτιση τιμών στον συγκεκριμένο κλάδο. Σημειώνει μάλιστα ότι ο τρόπος με τον οποίο ανακοινώνονται δημοσίως στους πελάτες οι τιμές ex refinery (ήτοι μέσω της πλατφόρμας του Υπουργείου) δεν συνάδει με το γράμμα και το πνεύμα της προηγούμενης απόφασης της Επιτροπής, η οποία στόχευε στην ενημέρωση των πελατών και όχι στην ενημέρωση των ανταγωνιστών με την τεχνητή δημιουργία πλήρους δημοσιότητας και διαφάνειας και την άρση της αβεβαιότητας ως προς την τιμολογιακή πολιτική των ελληνικών διυλιστηρίων.
Ηλεκτρονικοί πίνακες και εφαρμογή για ενημέρωση των καταναλωτών
Αντιθέτως, αύξηση της διαφάνειας προτείνεται από την Επιτροπή για την λιανική. Η πρόταση περιλαμβάνει ένα μέτρο που έχει ξαναπροτείνει η επιτροπή παλαιότερα, και συγκεκριμένα την τοποθέτηση ειδικών ηλεκτρονικών πινάκων κατά μήκος των εθνικών αυτοκινητοδρόμων προς ενημέρωση των διερχομένων οδηγών για τη λιανική τιμή πώλησης των υγρών καυσίμων (απλή αμόλυβδη και πετρέλαιο κίνησης) στα επόμενα τρία πρατήρια (από το σημείο τοποθέτησης του ειδικού ηλεκτρονικού πίνακα), καθώς και για τη χιλιομετρική απόσταση από αυτά. Η σχετική υποχρέωση τοποθέτησης των ως άνω ηλεκτρονικών πινάκων δεν έχει εφαρμοστεί μέχρι σήμερα.
Το μέτρο μπορεί να συμπληρωθεί και με άλλα μέτρα που να ενισχύουν την ενημέρωση των τελικών καταναλωτών ως προς τις τιμές ή την ποιότητα των καυσίμων και συγχρόνως συνάδουν καλύτερα με την ψηφιακή εξέλιξη των τελευταίων ετών και την επίδραση που αυτή έχει στην καθημερινότητα των καταναλωτών.
Συνεπώς, προτείνεται η θέσπιση από το αρμόδιο Υπουργείο ενός ανάλογου σε αποτελεσματικότητα μέτρου μέσω της δημιουργίας της ψηφιακής εφαρμογής (application) για την ενημέρωση των καταναλωτών ως προς τις τιμές σε πραγματικό χρόνο και με τρόπο φιλικό προς τον χρήστη. Εν προκειμένω, από μία πρώτη διερεύνηση φαίνεται να υπάρχει ήδη μία τέτοια εφαρμογή (https://fuel.gr), ωστόσο στην παρούσα φάση δεν είναι εφικτό να ελεγχθεί το εύρος εφαρμογής της και κατά πόσο πληροί τις αναγκαίες τεχνικές και θεσμικές προδιαγραφές για την ευρεία και αποτελεσματική της χρήση από την αγορά.
Η πρόταση της Επιτροπής αφορά την δημιουργία μιας φιλικής προς τον χρήστη εφαρμογής που θα περιλαμβάνει τις τιμές των πρατηρίων ανά προϊόν, ανά πρατήριο και ανά γεωγραφική περιοχή σε πραγματικό χρόνο, και θα εμφανίζει στον χρήστη (με βάση την τρέχουσα τοποθεσία του) τα κοντινότερα σε αυτόν πρατήρια και τις τιμές σε αυτά. Μια τέτοια εφαρμογή θα μπορούσε να είναι εξέλιξη του υπάρχοντος Παρατηρητηρίου Τιμών προκειμένου να έχει το κύρος και την αξιοπιστία ενός κρατικού φορέα.
Βέβαια, οι πρατηριούχοι θα πρέπει να ενημερώνουν το Παρατηρητήριο για τις τιμές τους σε πραγματικό χρόνο και τα δεδομένα αυτόματα να μεταφέρονται στην εφαρμογή, ώστε να γίνεται η σύγκριση και να επιλέγεται το ανά περιοχή φθηνότερο πρατήριο. Προς διασφάλιση ότι πράγματι οι πρατηριούχοι θα ενημερώνουν εγκαίρως το Παρατηρητήριο και άρα και την εφαρμογή για τις τιμές πώλησης που υιοθετούν, κρίνεται αναγκαίο να θεσπιστεί σχετική υποχρέωση και ενδεχομένως να προβλεφθεί σχετικός ελεγκτικός μηχανισμός συμμόρφωσης των πρατηριούχων και αντίστοιχες κυρώσεις σε περίπτωση μη συμμόρφωσης.
Σύμφωνα με την Επιτροπή, η παρουσία ενημερωμένων σε πραγματικό χρόνο τιμών επιτρέπει την άμεση και αποτελεσματική σύγκρισή τους
Άλλα μέτρα ενίσχυσης του ανταγωνισμού
Στα υπόλοιπα μέτρα-προτάσεις περιλαμβάνονται και τα παρακάτω, τα οποία σημειωτέον έχουν επισημανθεί και παλαιότερα από την Επιτροπή:
- Ενίσχυση των εισαγωγών με σύσταση Κεντρικού Φορέα Διατήρησης Αποθεμάτων. Προκειμένου να διευκολυνθεί η τήρηση των αποθεμάτων ασφαλείας για τη διενέργεια εισαγωγών, ιδίως από τις μη καθετοποιημένες εταιρείες χονδρικής εμπορίας, η Επιτροπή θεωρεί κρίσιμης σημασίας τη σύσταση ενός ειδικού ανεξάρτητου ΚΦΔΑ και προτείνει τη σύστασή του, υπό την εποπτεία της ΡΑΑΕΥ.
- Χαρτογράφηση και εποπτεία των αποθηκευτικών χώρων. Η Επιτροπή εκτιμά ότι υπάρχει η ανάγκη για μια θεσμική καταγραφή, παρακολούθηση και εποπτεία των αποθηκευτικών χώρων για πετρελαιοειδή και προτείνει την θεσμοθέτηση της καταγραφής των αποθηκευτικών χώρων και τυχόν ελλείψεων ή αναξιοποίητων χώρων σε ένα ενιαίο μητρώο και από έναν αρμόδιο φορέα
- Κατάργηση ρητρών αποκλειστικότητας στις συμβάσεις αποθήκευσης. Προτείνεται να μην περιλαμβάνονται εφεξής ρήτρες αποκλειστικότητας ως προς την αποθήκευση των καυσίμων σε συμβάσεις αποθήκευσης/εξυπηρέτησης καυσίμων σε ιδιόκτητες εγκαταστάσεις τρίτων εταιρειών.
