Τις σοβαρές επιπτώσεις στη διαμόρφωση των τιμών του ρεύματος, που επιβαρύνουν το σύνολο των καταναλωτών, αποκαλύπτουν οι στρεβλώσεις και η δυσλειτουργία της χονδρεμπορικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας από την έναρξη του νέου μοντέλου - στόχου της Ε.Ε. (target model), τον Νοέμβριο του 2020, μέχρι σήμερα, μεσούσης της ενεργειακής κρίσης.
Παρά τις κατά καιρούς παρεμβάσεις φορέων και πολιτικών δυνάμεων για ολιγοπωλιακά φαινόμενα και πιθανή χειραγώγηση των τιμών και τους λεονταρισμούς της κυβέρνησης Ν.Δ. περί παρεμβάσεων, αν χρειαστεί, η αγορά συνέχισε να κινείται στους δικούς της ρυθμούς, με αποκορύφωμα τις τεράστιες ανατιμήσεις που πέρασαν στα τιμολόγια της λιανικής, τις οποίες επέφεραν μεν οι διεθνείς εξελίξεις (π.χ. φυσικό αέριο) αλλά τις εντείνει η ίδια η λειτουργία της αγοράς και των συμμετεχόντων της.
Τόσο η επιλογή του μοντέλου που υιοθετήθηκε όσο και οι συμπεριφορές των παικτών στη χονδρεμπορική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας οδηγούν πλέον τη Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας (ΡΑΕ) σε δράσεις, ελέγχους και αξιολογήσεις σε συγκεκριμένα πεδία. Σε κάθε περίπτωση, και μόνες οι παρεμβάσεις αυτές επιβεβαιώνουν ότι κάτι δεν πάει καλά στην αγορά...
Στο μικροσκόπιο η αγορά εξισορρόπησης
Ήδη η ΡΑΕ προχωρεί στη διερεύνηση της αγοράς εξισορρόπησης, την οποία διαχειρίζεται ο ΑΔΜΗΕ, μια επικουρική μεν αλλά κρίσιμη υπηρεσία σε ένα σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας για τη συνεχή προσαρμογή της συνολικής παραγωγής στο συνολικό φορτίο, που συνδέεται με τη διατήρηση της καλής και ασφαλούς λειτουργίας. Μάλιστα, όπως δημοσιοποιήθηκε πρόσφατα από τη ΡΑΕ, “επίκειται απόφαση προς όφελος των καταναλωτών”.
Σημειώνεται ότι η επιβάρυνση από την αγορά εξισορρόπησης στη διαμόρφωση συνολικά της χονδρεμπορικής τιμής ηλεκτρικής ενέργειας έγινε άμεσα με την έναρξη του νέου μοντέλου της αγοράς από τον Νοέμβριο του 2020, με αυξημένες τιμές, που αποτυπώνονται στους “λογαριασμούς προσαυξήσεων”. Έτσι, το τελευταίο δίμηνο του 2020 βρέθηκαν (το σύνολο των τριών λογαριασμών προσαυξήσεων) στα 16 και 17 ευρώ ανά μεγαβατώρα ανεβάζοντας τη μεσοσταθμική τιμή αγοράς στα 81-89 ευρώ ανά μεγαβατώρα, όταν όλο το προηγούμενο δεκάμηνο βρίσκονταν μεταξύ 3 και 6,7 ευρώ ανά μεγαβατώρα. Η κυβέρνηση Ν.Δ. ονόμασε την απότομη άνοδο “παιδική ασθένεια” ενός νέου συστήματος... Το εννεάμηνο του 2021 η αντίστοιχη τιμή έφτασε μέχρι 11,43 ευρώ, για να ανέβει ξανά το κρίσιμο τελευταίο τρίμηνο του προηγούμενου έτους, φτάνοντας στα 17,810 ευρώ ανά μεγαβατώρα τον ιδιαίτερα ακριβό, συνολικά, Δεκέμβριο...
Η ΡΑΕ ανακοίνωσε ότι δρομολογεί διορθωτικά μέτρα για την αντιμετώπιση ανεπαρκειών - στρεβλώσεων της αγοράς αντιμετωπίζοντας προβλήματα όπως:
- Οι τοπικές συμφορήσεις (π.χ. Πελοπόννησος) και η αμοιβή παραγωγών για μη παρασχεθείσα υπηρεσία. Η ΡΑΕ θέσπισε πριν ένα χρόνο μέτρα μεταβατικού χαρακτήρα για την άμεση περιστολή του κόστους της αγοράς εξισορρόπησης.
- Η μη διάκριση από τον ΑΔΜΗΕ της ενέργειας εξισορρόπησης από την ενέργεια για σκοπούς εκτός εξισορρόπησης, κατά παράβαση του σχετικού Κανονισμού (2019/943), με αποτέλεσμα η ενέργεια ανακατανομής (“redispatching”), αν και λογίζεται ως ενέργεια εκτός εξισορρόπησης, να αμείβεται ως ενέργεια εξισορρόπησης, οδηγώντας σε μη δικαιολογημένη αύξηση του κόστους. Με απόφαση της ΡΑΕ (αρχές Δεκεμβρίου 2021) τέθηκαν βασικές αρχές για τη διάκριση της ενέργειας και του σχετικού τρόπου εκκαθάρισης με τη θέσπιση μεθοδολογίας και ξεκίνησαν δοκιμές, που θα οδηγήσουν στην υιοθέτηση των βέλτιστων (από πλευράς οικονομικής αποδοτικότητας και λειτουργικής αποτελεσματικότητες) λύσεων.
Εξέταση χειραγώγησης τιμών
Όπως αποκάλυψε πρόσφατα ο πρόεδρος της ΡΑΕ δρ. Αθ. Δαγούμας, στην κατεύθυνση της αποκατάστασης των στρεβλώσεων, η Αρχή έχει ζητήσει τη συνδρομή της Γενικής Διεύθυνσης Ανταγωνισμού (DG Comp) της Κομισιόν, προκειμένου να εφαρμοστεί μηχανισμός “claw-back” (επιστροφή χρημάτων) στα έσοδα των ηλεκτροπαραγωγών από την αγορά εξισορρόπησης κατά το αρχικό στάδιο λειτουργίας της, λαμβανομένων υπόψη και των εσόδων τους από τον Μεταβατικό Μηχανισμό Αποζημίωσης Ευελιξίας (αποζημίωση των παραγωγών για την παροχή υπηρεσίας ευελιξίας - εξισορρόπησης για την ασφάλεια του συστήματος). Η ΡΑΕ εξετάζει επίσης τη δυνατότητα επιβολής στους παραγωγούς που αμείφθηκαν για μη παρασχεθείσα υπηρεσία να επιστρέψουν τα αχρεωστήτως καταβληθέντα ποσά.
Συγχρόνως, η Αρχή έχει ξεκινήσει τη διερεύνηση ενδεχόμενης εκδήλωσης αντι-ανταγωνιστικών πρακτικών κατά την έναρξη εφαρμογής του target model. Μάλιστα, όπως έγινε γνωστό, σε συνεργασία με τον ευρωπαϊκό Οργανισμών των Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας (ACER), εξετάζεται καταγγελία για χειραγώγηση τιμών από πλευράς παραγωγών κατά τον Κανονισμό REMIT (κανονιστικό πλαίσιο των ενεργειακών αγορών χονδρεμπορικής, σε επίπεδο Ε.Ε.).
Θυμίζουμε ότι η Ένωση Βιομηχανικών Καταναλωτών Ενέργειας (ΕΒΙΚΕΝ) μιλά για χειραγώγηση τιμών στην αγορά από τον Φεβρουάριο 2021.
Οι άλλες αγορές
Σε ό,τι αφορά τη βασική χονδρεμπορική αγορά (επόμενης ημέρας), η ΡΑΕ παραπέμπει στα διορθωτικά μέτρα (16 μεταρρυθμίσεις) που έχουν περιληφθεί στο σχέδιο αναμόρφωσης της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας (market reform plan).
Σημειώνεται ότι η Κομισιόν, στη γνωμοδότησή της σε σχέση με το ελληνικό σχέδιο, μεταξύ άλλων έκανε λόγο για μέτρα με τα οποία θα υπάρξει συμμόρφωση της Ελλάδας προς τους κανόνες της αγοράς ηλεκτρισμού της Ε.Ε., που θα συμβάλουν, προφανώς, στην αντιμετώπιση αποτυχιών της αγοράς, οι οποίες αποτελούν και την πηγή προέλευσης οποιωνδήποτε ανησυχιών για την ενεργειακή επάρκεια, ζητώντας συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα.
Η ΡΑΕ θα εξετάσει και το κόστος στη συγκεκριμένη αγορά, αναλύοντας στοιχεία κόστους προμήθειας φυσικού αερίου, τεχνικές παραμέτρους των μονάδων, στρατηγική υποβολής προσφορών κ.λπ., ενώ έχουν κληθεί οι ηλεκτροπαραγωγοί να παράσχουν διευκρινίσεις.
Όσο για την προθεσμιακή αγορά, στην οποία πραγματοποιούνται αγοραπωλησίες συμβολαίων ηλεκτρικής ενέργειας, με στόχο την παράδοσή της σε μελλοντικό χρόνο και σε προσυμφωνημένες τιμές (επιτρέποντας στους συμμετέχοντες να αντισταθμίσουν τους κινδύνους των τιμών), στην Ελλάδα δεν έχει αναπτυχθεί και μάλλον κινείται αργά, ενώ η ΡΑΕ κάνει λόγο για σταδιακή άρση περιορισμών (απόφαση 30.12.2021).
Σημειώνεται ότι στην ανωτέρω γνωμοδότηση της Κομισιόν αναφέρεται πως τα κατάλληλα μακροπρόθεσμα εργαλεία αντιστάθμισης κινδύνου και η υψηλότερη ρευστότητα της προθεσμιακής αγοράς μπορούν να συμβάλουν στη δημιουργία του απαραίτητου ανταγωνισμού στη λιανική, δίνοντας και τη δυνατότητα στους προμηθευτές να αναπτύξουν τις ικανότητές τους στη διαχείριση κινδύνων...
