Σε ένα εξαιρετικά αμφιλεγόμενο σύστημα, με σημαντικούς επικριτές, αλλά και ένθερμους υποστηρικτές, έχει εξελιχθεί το, γαλλικής εμπνεύσεως, σύστημα επισήμανσης διαθρεπτικής ποιότητας τροφίμων με την ονομασία Nutri-score και η επιδίωξη υιοθέτησής του στις αγορές της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Το Nutri-score ή 5CNL (5 Colour Nutrition Label) επελέγη το 2017 από τη γαλλική κυβέρνηση προκειμένου να προβληθεί σε προϊόντα διατροφής, έναντι πολλών σχετικών ετικετών που είχαν προτείνει η βιομηχανία τροφίμων ή το λιανεμπόριο τροφίμων.
Μετά τη Γαλλία, άρχισαν να εφαρμόζουν το σύστημα από το 2019 το Βέλγιο, η Ελβετία, η Γερμανία, η Ολλανδία, η Ισπανία και η Πορτογαλία, ενώ μεγάλες εταιρείες τροφίμων ανακοίνωσαν ότι θα το υιοθετήσουν, παρά το ότι δεν υπάρχει επίσημη σύσταση των αρχών.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέταξε το Nutri-score στη συζήτηση για την επισήμανση των τροφίμων στο πλαίσιο της στρατηγικής “από το αγρόκτημα στο τραπέζι” (Farm to Fork) για τη βιώσιμη διατροφή, εξετάζοντας την εφαρμογή ενός ενιαίου, υποχρεωτικού συστήματος επισήμανσης τροφίμων για ολόκληρη την Ευρώπη, με βαθμολόγησή τους, στο εμπρόσθιο μέρος της συσκευασίας, βάσει της διατροφικής τους ποιότητας (περιλαμβανομένης και αναγραφής της χώρας προέλευσης του τροφίμου).
Η βαθμολόγηση
Σκοπός των συστημάτων αυτών είναι να ενημερώνουν και να προειδοποιούν τους καταναλωτές για τις θερμίδες, τα λιπαρά, το αλάτι και τη ζάχαρη που περιέχουν τα τρόφιμα και τα ποτά που υπάρχουν στις αγορές.
Το Nurti-score είναι μια ετικέτα με κλίμακα πέντε διαβαθμίσεων από τα αντίστοιχα πέντε πρώτα γράμματα του λατινικού αλφάβητου, με χρωματική αποτύπωση για κάθε γράμμα, που ξεκινά από το πράσινο, την προτιμώμενη βαθμολογία, και καταλήγει στο κόκκινο, την επιβλαβή βαθμολογία (A σκούρο πράσινο, Β ανοιχτό πράσινο, C κίτρινο, D πορτοκαλί, E σκούρο πορτοκαλί / κόκκινο).
Το σύστημα υπολογίζει μία μοναδική, συνολική βαθμολογία για ένα τρόφιμο ή ποτό χρησιμοποιώντας έναν αλγόριθμο που λαμβάνει υπόψη τόσο θρεπτικά συστατικά προς περιορισμό (θερμίδες, κορεσμένα λίπη, σάκχαρα και αλάτι) όσο και θρεπτικά συστατικά που προτιμώνται (ίνες, πρωτεΐνες, καρπούς, φρούτα και λαχανικά). Κάθε τρόφιμο αξιολογείται βάσει του συστήματος αυτού και του αποδίδεται ένα γράμμα με το αντίστοιχο χρώμα, σύμφωνα με το αποτέλεσμα που συγκεντρώνει για κάθε 100 gr ή 100 ml προϊόντος.
"Καλή" η Coca Cola, "κακό" το λάδι
Ωστόσο από την πρώτη κιόλας ανταλλαγή απόψεων αναδείχθηκαν πολύ μεγάλες αντιθέσεις μεταξύ των κρατών - μελών.
Έντονη ήταν η αντίδραση της Ιταλίας, που τόνισε πρώτη ότι η μεσογειακή διατροφή, ενώ διακρίνεται διεθνώς για την υγιεινή της διάσταση, πλήττεται από το Nutri-score, καθώς, για παράδειγμα, το έξτρα παρθένο ελαιόλαδο κατατάσσεται στο πορτοκαλί, αλλά η Coca Cola χωρίς ζάχαρη παίρνει... πράσινο, θεωρώντας πως είναι εύκολη η παραπλάνηση των καταναλωτών.
Τον περασμένο Σεπτέμβριο, με ανεπίσημο έγγραφο που υποβλήθηκε στο Συμβούλιο Υπουργών Γεωργίας από την ιταλική και την τσέχικη αντιπροσωπεία, το οποίο συνυπέγραφαν άλλες πέντε χώρες (Ελλάδα, Κύπρος, Ουγγαρία, Λετονία, Ρουμανία), εκφράστηκε η διαφωνία και δηλώθηκε ότι είναι προτιμότερη μια προαιρετική προσέγγιση του συστήματος.
Η Ελλάδα εντάχθηκε στο μπλοκ των ευρωπαϊκών χωρών που αντιτίθεται στο Nutri-score θεωρώντας ότι εξαιρούνται από την αξιολόγηση επιμέρους σημαντικά διατροφικά στοιχεία και ως εκ τούτου δεν λαμβάνεται υπόψη η πραγματική διατροφική αξία, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τα παραδοσιακά προϊόντα. Μεσογειακά προϊόντα, όπως η φέτα και το ελαιόλαδο, με το προτεινόμενο σύστημα τοποθετούνται χαμηλότερα συγκριτικά με τρόφιμα που έχουν υποστεί έντονη επεξεργασία.
Στην τελευταία σύνοδο του Συμβουλίου Υπουργών Γεωργίας της Ε.Ε., Ιταλία, Τσεχία και Ελλάδα έθεσαν “βέτο” στο προτεινόμενο σύστημα, με αποτέλεσμα να μην υιοθετηθεί από το Συμβούλιο.
ΣΥΡΙΖΑ: Επικίνδυνη υπεραπλούστευση
Για το θέμα είχε προηγηθεί ερώτηση 35 βουλευτών του ΣΥΡΙΖΑ στέλνοντας σήμα κινδύνου για εμβληματικά ελληνικά προϊόντα από την υπεραπλούστευση στην επισήμανση των τροφίμων που επιχειρείται από τέτοια συστήματα, η οποία θεωρείται αντιεπιστημονική και επικίνδυνη για τα υψηλής διατροφικής αξίας αγνά, υγιεινά, παραδοσιακά μας προϊόντα. Επιπλέον τέτοια συστήματα κρίνεται ότι αντιβαίνουν και υποσκάπτουν άλλες πολιτικές της Ε.Ε., όπως η αναγνώριση -μέσω των ΠΟΠ-ΠΓΕ προϊόντων- του διατροφικού πλούτου της, οδηγώντας τελικά στην επικράτηση ενός μοντέλου διατροφικής ένδειας προς εξυπηρέτηση συγκεκριμένων μεγάλων συμφερόντων της αγροδιατροφής.
Την αντίθεσή τους σε τέτοιες λογικές έχουν εκφράσει πολλές συλλογικότητες επιστημόνων - παραγωγικών φορέων (Επιστημονική Εταιρεία Εγκυκλοπαιδιστών Ελαιοκομίας για το ελαιόλαδο, Δίκτυο AREPO πρωτοβουλία της Περιφέρειας Κρήτης για ΠΟΠ/ΠΓΕ προϊόντα, ελληνική βιομηχανία επεξεργασίας κρέατος κ.ά.).
Οι υπέρμαχοι
Στον αντίποδα, υπέρ του συστήματος έχουν ταχθεί πολλές καταναλωτικές οργανώσεις, θεωρώντας ότι η χρωματική απεικόνιση είναι ένα σημαντικό εργαλείο που βοηθά τους καταναλωτές να επιλέξουν υγιεινότερα τρόφιμα, κάτι που έχει αναγνωριστεί από εθνικούς και διεθνείς οργανισμούς, όπως ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, καθώς συνδέεται με τα μέτρα αντιμετώπισης της παχυσαρκίας και ιδιαίτερα της παιδικής.
Τον Μάιο 2019 ξεκίνησε η πρωτοβουλία “pro Nutri-Score” από επτά οργανώσεις καταναλωτών με στόχο να συγκεντρωθούν ένα εκατομμύριο υπογραφές από τουλάχιστον επτά ευρωπαϊκές χώρες.
Τον περασμένο Σεπτέμβριο η Ευρωπαϊκή Οργάνωση Καταναλωτών (BEUC) και άλλες 44 οργανώσεις - μέλη από 32 χώρες της Ε.Ε. -μεταξύ των οποίων και η ελληνική ΕΚΠΟΙΖΩ- καταδίκασαν την κίνηση των επτά χωρών που αντιτίθεντο στην υιοθέτηση του συστήματος.
Όπως τονίζει η ΕΚΠΟΙΖΩ, θέλουμε το Nutri-score, επειδή:
* Είναι η πιο εύκολα κατανοητή ετικέτα.
* Το καλάθι του καταναλωτή γίνεται υγιεινότερο - κάτι που αφορά και νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος, τα μέλη των οποίων έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να γίνουν υπέρβαρα ή παχύσαρκα.
* Παροτρύνει τους κατασκευαστές τροφίμων να βελτιώσουν τις συνταγές τους - ώστε να επιτύχουν καλύτερη βαθμολογία.
* Βοηθά τους καταναλωτές να τρώνε μικρότερες μερίδες - όταν πρόκειται για λιγότερο υγιεινά προϊόντα.
