Του Γ. Τριποταμιανού
Την ίδια στιγμή που εκατομμύρια άνθρωποι στην Ελλάδα και στον ευρωπαϊκό Νότο ασφυκτιούν από μία πρωτόγνωρη φορολογική επιδρομή που τους έχει ήδη οδηγήσει σε οικονομική και κοινωνική εξαθλίωση, η λίστα των πολυεθνικών οι οποίες πληρώνουν λιγότερους φόρους, αξιοποιώντας τις περισσότερες φορές νόμιμα παραθυράκια, συνεχώς μεγαλώνει.
Το πιο «παράξενο» όμως είναι ότι σε αυτήν τη διαδικασία αποφυγής φόρων οι πολυεθνικές βρίσκουν «υποστηρικτές» και σε πολλά από τα κράτη και τις ηγεσίες τους, που πρωτοστατούν σήμερα στην... εκστρατεία της «φορολογικής ηθικής», που έχει ξεκινήσει από το 2012. Ακούγεται παράδοξο ηγέτες χωρών που σήμερα πιέζουν την Ελλάδα να πάρει μέτρα για τη φοροδιαφυγή να εκπροσωπούν χώρες που περιλαμβάνονται στη λίστα των χωρών με τις μεγαλύτερες «σκιώδεις οικονομίες».
Εκτιμάται ότι το αστρονομικό ποσό του ενός τρισ. ευρώ χάνεται κάθε χρόνο στην Ε.Ε. λόγω της φοροδιαφυγής και της φοροαποφυγής, γεγονός που αποτελεί απειλή κατά της φορολογικής δικαιοσύνης. Ποια ακριβώς είναι η συνεισφορά των πολυεθνικών, κανείς δεν έχει δώσει ακόμα επίσημα στοιχεία.
Όπως δήλωσε ο πρώην επίτροπος αρμόδιος για θέματα φορολογίας Α. Σεμέτα, "σε μια ενιαία αγορά, σε μια παγκοσμιοποιημένη οικονομία, οι εθνικές αναντιστοιχίες και τα 'παραθυράκια' αποτελούν παιχνίδια στα χέρια εκείνων που επιδιώκουν να διαφεύγουν από τη φορολόγηση".
Κανείς πλέον δεν αμφισβητεί ότι οι πολυεθνικές στην τρέχουσα πρακτική τους μεταθέτουν εισπράξεις, πωλούν προϊόντα και αλλοιώνουν τα στοιχεία τους με τη μέθοδο των ενδοομιλικών συναλλαγών, όταν πρόκειται να έχουν φορολογικές ελαφρύνσεις. Αυτό γίνεται με απόλυτη νομιμότητα, υπό τον όρο να επιτύχουν μια «αποφυγή φόρου». Η εταιρική φοροδιαφυγή έχει αναχθεί σε καυτό πολιτικό θέμα στην Ευρώπη, με τις αρχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης να ερευνούν τις φορολογικές συμφωνίες πολυεθνικών εταιρειών με συγκεκριμένες χώρες.
Πλέον η δημοσιοποίηση καταγγελιών εις βάρος πολυεθνικών έχει πάρει διαστάσεις χιονοστιβάδας. Έτσι πρόσφατα για φοροδιαφυγή ύψους περίπου 1 δισ. ευρώ το διάστημα 2009-2013 κατηγορούν την εταιρεία Macdonald's συνδικαλιστικές ενώσεις και μία φιλανθρωπική οργάνωση, που συνέταξαν σχετική έκθεση. Συγκεκριμένα η πολυεθνική κατηγορείται ότι πλήρωσε συνολικά φόρο μόλις 16 εκατ. ευρώ για εισοδήματα από δικαιώματα franchise ύψους 3,7 δισ. ευρώ.
Υπάρχουν πολλές ιστορίες για την Google, «που κατέχει τις πατέντες της» στην Ιρλανδία και την Ολλανδία αντί στις Ηνωμένες Πολιτείες, λόγω φορολογικών πλεονεκτημάτων. Ή την Apple και άλλους που χρησιμοποιούν off shore λογαριασμούς για να αποφύγουν τους φόρους. Η εταιρική δημιουργικότητα είναι συνεχής και εξελισσόμενη: Ανατροπές, όπως η μετάβαση της Burger King στον Καναδά, είναι ξαφνικά μια δημοφιλής επιλογή. Μια έρευνα το 2012 έδειξε ότι η Starbucks δεν είχε πληρώσει κανέναν φόρο στο Ηνωμένο Βασίλειο στα 14 από τα τελευταία 15 χρόνια. Η είδηση προκάλεσε διαμαρτυρίες και η εταιρεία, ως αποτέλεσμα, συμφώνησε να καταβάλει στο Ηνωμένο Βασίλειο 32 εκατομμύρια δολάρια.
Ακόμα και η υποτιθέμενη αξιοσημείωτη πολιτική βούληση θα μπορούσε να έχει υπερεκτιμηθεί, καθώς ορισμένες χώρες - μέλη τού ΟΟΣΑ, για παράδειγμα η Ελβετία και το Λουξεμβούργο, πραγματικά αποτελούν μέρος του προβλήματος. Υπάρχουν επίσης χώρες του ΟΟΣΑ που δεν έχουν ποτέ εκληφθεί ως φορολογικοί παράδεισοι, αλλά εξακολουθούν να έχουν κάποια φορολογική νομοθεσία που βλάπτει τον στόχο, συμπεριλαμβανομένων της Αυστραλίας, της Ιρλανδίας, της Ολλανδίας, του Ηνωμένου Βασιλείου και ορισμένων πολιτειών των ΗΠΑ, όπως το Delaware.
Οι πολιτικοί μπορούν να ισχυρίζονται το αντίθετο, αλλά οι χώρες που υποστηρίζουν τη διαδικασία μεταρρύθμισης και επίσης διατηρούν τις φορολογικές νομοθεσίες και τις πολιτικές που την υπονομεύουν είναι σε θέση να επωφεληθούν και από τις δύο πλευρές. Το Ηνωμένο Βασίλειο είναι ένα καλό παράδειγμα. Τον Απρίλιο του 2013 τέθηκε σε ισχύ μια νέα προσέγγιση χαμηλής φορολογίας στις ευρεσιτεχνίες, δημιουργώντας παράπονα από άλλους, αλλά επίσης η κυβέρνησή του υποστηρίζει σταθερά τις προσπάθειες του ΟΟΣΑ με δημόσια σχόλια.
Σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιοποιήθηκαν το 2013 από το Δίκτυο Φορολογικής Δικαιοσύνης (Tax Justice Network), στον «Πίνακα Σκιωδών Οικονομιών» πρωτοστατούν η Ελβετία, το Λουξεμβούργο και το Χονγκ Κονγκ και ακολουθούν στην 6η θέση οι ΗΠΑ και στην 8η η Γερμανία, παρότι, σε ό,τι αφορά τον λεγόμενο «δείκτη μυστικότητας», το Βερολίνο βρίσκεται μόλις στην 59η θέση. Στον πίνακα δεν αξιολογείται όμως μόνον η τήρηση του απορρήτου από τον χρηματοπιστωτικό τομέα ενός κράτους, αλλά και το οικονομικό του εκτόπισμα σε παγκόσμια κλίμακα.
Όπως αναφέρεται στην ίδια έκθεση, στη Γερμανία «ξεπλένονται» ετησίως μεταξύ 29 και 57 δισ. ευρώ. Τα χρήματα αυτά προέρχονται κυρίως από το οργανωμένο έγκλημα, αλλά και από διεφθαρμένους πολιτικούς από χώρες της Αφρικής, της Ασίας και της Λατινικής Αμερικής. Πρόκειται για χρήματα -σύμφωνα πάντα με το Δίκτυο Φορολογικής Δικαιοσύνης- που είναι αναγκαία για την ανάπτυξη αυτών των χωρών. Μία πρόσφατη έρευνα του Πανεπιστημίου της Μασαχουσέτης στη Βοστώνη, μεταξύ 33 αφρικανικών κρατών, διαπιστώνει ότι τη δεκαετία του 1970 «εξαφανίστηκαν» από τις χώρες αυτές περίπου ένα τρισεκατομμύριο δολάρια.
