Βιωματικό μάθημα ιστορίας σε 80 μαθητές του 6ου ΕΠΑΛ στους Αμπελόκηπους και του Πειραματικού Λυκείου από την Μαράσλειο για τον ναζισμό και την ομερτά απέναντι στον φασισμό, από τον Γερμανό ψυχίατρο Τίτους Μάλεχ που από ντροπή για τα εγκλήματα της ναζιστικής Γερμανίας, επέλεξε να ζήσει μακριά από την πατρίδα του -αρχικά στην Γαλλία και τα τελευταία 15 χρόνια στην Θεσσαλονίκη- για να διαχειριστεί το προσωπικό του τραύμα.
Επέστρεψε στην «πατρίδα» του για να διερευνήσει τι απέμεινε από το συλλογικό αυτό τραύμα και πόσοι γνώριζαν από τους συνομηλίκους του αλλά δεν μιλούσαν εκείνη την εγκληματική περίοδο της ανθρωπότητας. Το ταξίδι της επιστροφής έγινε ντοκιμαντέρ από την Χρύσα Τζελέπη και τον Ακη Κερσανίδη με τίτλο «Επιστροφή στην πατρίδα» και συνεχίζονται οι προβολές του στον κινηματογράφο «Δαναό» στην Αθήνα με παράλληλες συζητήσεις.
Ο Τίτους Μίλεχ μαζί με τους δύο σκηνοθέτες βρέθηκαν το πρωινό της Παρασκευής στην αίθουσα εκδηλώσεων του 6ου και 7ου ΕΠΑΛ Αμπελοκήπων, όπου δεκάδες μαθητές παρακολούθησαν ένα 20λεπτο από την ταινία και εν συνεχεία έθεσαν ερωτήματα στον Γερμανό «πρωταγωνιστή» του ντοκιμαντέρ. Η προσήλωση των μαθητών δύσκολη, τα κινητά ανοιχτά, οι κουβέντες μεταξύ τους έδιναν και έπαιρναν παρά την προβολή, κάποιοι μπαινόβγαιναν στην αίθουσα.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
«Επιστροφή στην πατρίδα» / Συνέντευξη των σκηνοθετών Χρύσας Τζελέπη και Άκη Κερσανίδη
Η διάσπαση προσοχής και η αδυναμία συγκέντρωσης σε μια ταινία με τέτοιο θέμα, εμφανής. Και όμως, με λίγη υπομονή και με συνεχείς υποδείξεις από τους «γενναίους» δασκάλους τους, η προβολή ολοκληρώθηκε και αδιαμεσολάβητα άρχισαν οι ερωτήσεις από τα παιδιά. Η διαφορά της συνειδητότητας ανάμεσα σε μαθητές του Πειραματικού που είχαν επισκεφτεί το Άουσβιτς ως εκπαιδευτική εκδρομή αποτυπώνεται στις ερωτήσεις.
«Πριν την επίσκεψη στο στρατόπεδο εξόντωσης δεν είχαμε συνειδητοποιήσει το πόσο απάνθρωπος είναι ο φασισμός. Ένιωθες στην ατμόσφαιρα τον φόβο. Εκεί μάθαμε τι είναι το ολοκαύτωμα. Μετά από αυτό το ταξίδι ξεκόψαμε από φίλους που ήταν Χρυσαυγίτες» οι πολύτιμες μαρτυρίες της Μιράντας και του Κωνσταντίνου.
Ο σκηνοθέτης Άκης Κερσανίδης προλογίζοντας την συζήτηση επέμενε πως μέσα από το ντοκιμαντέρ βλέπουμε τι μπορεί να μας διδάξει η ιστορία για το μέλλον, ότι ζούμε έτσι σήμερα γιατί είμαστε αποτέλεσμα της ιστορίας και πώς θα ξαναζήσουμε το παρελθόν αν δεν το θυμόμαστε συνεχώς.
Ο Τίτους Μϊλεχ ήταν άρρωστος γιατί έζησε σ’ ένα περιβάλλον που η γερμανικότητα θεωρήθηκε προτέρημα. Η ιδεολογική βάση της ανωτερότητας της αρίας φυλής. Ήταν μπροστά σε μαθητές έτοιμος να μοιραστεί τους φόβους του για το μέλλον και τις αγωνίες ή την άγνοια των παιδιών.
Κάποια παιδιά έχουν τις ερωτήσεις γραμμένες στο κινητό και τις διαβάζουν από εκεί. Όλα μιλούν επαρκέστατα αγγλικά και συνομιλούν απευθείας με τον Γερμανό ψυχίατρο. Βροχή πέφτουν οι ερωτήσεις: Οι Γερμανοί ήταν εθνικιστές ή ο Χίτλερ τους έκανε; Γιατί το βιβλίο σας δεν διαβάζετε από τους σημερινούς Γερμανούς; Πώς η εκπαίδευση στα γερμανικά σχολεία συνέβαλε και συμβάλει οι Γερμανοί να είναι πειθαρχημένοι και υπάκουοι στην εξουσία; Είναι θέμα DNA η αποδοχή της ναζιστικής ιδεολογίας; Γιατί θεωρείται τον εθνικισμό αιτία του κακού και ποια η διαφορά από τον πατριωτισμό; Είναι η λογοκρισία φασισμός και τι είναι τελικά ο φασισμός; Επηρέασε ο φασισμός την ιδεολογία των άλλων λαών εκείνη την εποχή; Γιατί επιλέξατε την φυγή από την πατρίδα σας και δεν παραμείνατε εκεί να αντιμετωπίσετε αυτές τις αντιλήψεις και να τις ανατρέψετε; Οι σημερινοί Γερμανοί θεωρούν ότι έχουν ξεμπερδέψει με το ναζιστικό τους παρελθόν;
Να τι απάντησε ο Τίτους Μίλεχ:
«Αισθάνομαι πολύ χαρούμενος που βρίσκομαι ανάμεσα σε μαθητές που νοιάζονται για το παρελθόν και αγωνιούν για το μέλλον. Για μένα το κύριο ερώτημα είναι πώς η Γερμανία, η χώρα της ποίησης, της φιλοσοφίας,διέπραξε αυτα τα φοβερά εγκλήματα και πώς οικοδομήθηκε χάρι των εγκλημάτων. Είναι σημαντικό να θυμόμαστε για να μην επαναληφθεί το παρελθόν στο μέλλον. Η εκπαίδευση παίζει καθοριστικό ρόλο . Στα γερμανικά η λέξη “διδάσκω” σημαίνει “υπακούω”, “πειθαρχώ”. Άρα η υπακοή στα λόγια του δασκάλου είναι ο κανόνας. Αυτό σημαίνει καταπίεση του εαυτού, πειθαρχία σε μια ιεραρχία, δημιουργία ενός τραύματος που ακολουθεί τον μαθητή σε όλη του την ζωή. Στην Ελλάδα υπάρχει ο διάλογος, η κριτική σκέψη. Δεν είναι τυχαίο το αρχαίο ρητό “γηράσκω αεί διδασκόμενος” . Στην Γερμανία οι νέοι που βίωσαν αυτό το τραύμα της εκπαίδευσης, το μεταβόλισαν σε βία, σε θέληση να εξαφανίσουν το διαφορετικό. Η καταπίεση του παιδιού στο σχολείο, γεννάει επιθετικότητα και βία. Άρα το συμπέρασμα είναι να μην ταπεινώνουμε τα παιδιά, να μην τα καταπιέζουμε. Ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος είχε αιτίες: το ότι οι Γερμανοί μεγάλωσαν με καταπίεση. Έρχομαι στην σημερινή Γερμανία. Δυστυχώς δεν άλλαξαν πραγματικά πολλά στην εκπαίδευση. Υπάρχουν διαφορές, αλλά δύσκολα αλλάζει η νοοτροπία ενός λαού. Δυστυχώς βλέπω αναλογίες με το παρελθόν…
Πολλοί Γερμανοί αναφερόμενοι στο ναζιστικό παρελθόν της χώρας, ισχυρίζονται ότι ο Χίτλερ τους μετέτρεψε σε εθνικιστές. Όχι, δεν ισχύει αυτό. Ο λαός με την δική του νοοτροπία, της πειθαρχίας και της άκριτης αποδοχής της ιεραρχίας, δημιούργησε τον Χίτλερ. Υπάρχει μια τάση στην Γερμανία ακόμη και σήμερα, κάποιοι να αισθάνονται ως ανώτερη φυλή, ακόμη και από εναλλακτικούς. Έτσι το βιβλίο μου, όπου κατέγραψε το δικό μου τραύμα, δεν διαβάζεται, τους είναι δύσκολο να έρθουν αντιμέτωποι με την αλήθεια… Είναι τόσο βαθιά η εκπαίδευση που σας προανέφερα, που σωματοποιείται. Δεν είναι θέμα DNA.Είναι πολιτισμική κουλτούρα. Ας αποκτήσουμε άλλη συνείδηση ας επαγρυπνήσουμε..
Με ρωτάτε πώς γεννιέται είναι ο φασισμός. Η λογοκρισία, δεν είναι φασισμός αλλά οδηγεί στον εκφασισμό της κοινωνίας. Όσοι υιοθετούν την ναζιστική ιδεολογία, δεν αγαπούν τον εαυτό τους, έχουν χαμηλή αυτοεκτίμηση, προτάσσουν την βία ως συμπεριφορά.
Αναρωτιέστε γιατί εγκατέλειψα την Γερμανία και δεν έμεινα να αντιπαλέψω τις συμπεριφορές αυτές. Δεν είμαι μαχητής, δεν ήθελα να γίνω πολιτικός, ο τρόπος που βρήκα για να σωθώ ήταν να γίνω ψυχίατρος και να φύγω μακριά από το πρόβλημα. Για να πολεμήσεις ένα τραύμα μια δυστοπία, ένα πρόβλημα πρέπει να πάρεις απόσταση από αυτό. Αν έμενα στην πατρίδα μου συνειδητά δεν θα είχα θεραπευτεί. Μέσα από την δουλειά του ψυχιάτρου άκουγα τις ιστορίες των άλλων, τα δικά τους τραύματα από το ναζιστικό παρελθόν της χώρας μας και των οικογενειών τους και έτσι όλα αυτά τα κατέγραψα σε βιβλίο. Υπάρχουν πολλοί τρόποι να αγωνιστείς. Εγώ επέλεξα τον δικό μου δρόμο. Δυστυχώς οι νέοι σήμερα στην Γερμανία θεωρούν ότι έχει λήξει το ναζιστικό παρελθόν, κάτι που δεν ισχύει».
Ο Τίτους Μίλεχ με ηρεμία, χωρίς διδακτισμό, άκουγε τους προβληματισμούς των Ελλήνων μαθητών και προσπάθησε μέσα από την δική του προσωπική ιστορία, να φέρει στην επιφάνεια την πιο ειδεχθή ιδεολογία, τον ναζισμό, τον τρόπο αναπαραγωγής της, που οποία δυστυχώς αναγεννιέται και κανονικοποιείται στην Μινεσότα, στην Γάζα, στο πογκρόμ κατά των μεταναστών, των προσφύγων, των άλλων και των διαφορετικών. Ο σπόρος που έπεσε στην αίθουσα του ΕΠΑΛ Αμπελοκήπων σίγουρα θα πιάσει τόπο.
Πρόγραμμα έξτρα προβολών στον ΔΑΝΑΟ
Πέμπτη 29 Ιανουαρίου — 19:15
Q&A με τους σκηνοθέτες Χρύσα Τζελέπη , Ακη Κερσανίδη.
Παρασκευή 30 Ιανουαρίου — 19:15
Συζήτηση με τον ιστορικό Γιώργο Κόκκινο
Σάββατο 31 Ιανουαρίου — 17:00
Συζήτηση με τον συνθέτη της μουσικής της ταινίας Κωστή Δρυγιανάκη
Κυριακή 1 Φεβρουαρίου — 17:00
Q&A με τους σκηνοθέτες Χρύσα Τζελέπη , Ακη Κερσανίδη
2 Φεβρουαρίου — 22:10
Q&A με τους σκηνοθέτες Χρύσα Τζελέπη , Ακη Κερσανίδη.
