Τον Ιούνιο του 2025 η Ελλάδα καταδικάστηκε για ακόμα μια φορά από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για μη συμμόρφωση στην υποχρέωση επικαιροποίησης των σχεδίων διαχείρισης κινδύνων πλημμύρας. Παρ’ όλα αυτά, η κυβέρνηση και η Περιφέρεια Αττικής συνέχιζαν να πανηγυρίζουν για την αντιπλημμυρική προστασία της Αττικής με αφορμή έργα που ήταν σε εξέλιξη «και που δεν έχουν προηγούμενο», όπως τόνιζε χαρακτηριστικά ο Νίκος Χαρδαλιάς τον περασμένο Οκτώβριο, προαναγγέλλοντας την ολοκλήρωση πέντε απ’ αυτά μέσα στο 2025. Κι όμως, η πρόσφατη νεροποντή στάθηκε η αφορμή για να φανεί η πραγματικότητα, ήτοι η αναποτελεσματικότητα των όσων έχουν γίνει και η καθυστέρηση σε αυτά που θα έπρεπε να είχαν γίνει στον τομέα της αντιμετώπισης των πλημμυρικών φαινομένων.
Αρκεί απλώς να γίνει το κακό για να επανέλθουν στο προσκήνιο προειδοποιήσεις επιστημόνων, επισημάνσεις φορέων, καταγγελίες κατοίκων για μπαζωμένα ρέματα, απεντάξεις έργων, πρόχειρες κατασκευές, αλλά και για τις οδυνηρές συνέπειες των καλοκαιρινών πυρκαγιών, υπεύθυνων και για τις κατολισθήσεις στην Άνω Γλυφάδα από τον καμένο Υμηττό. Ερωτήματα που μπορούν να τεθούν και από τους πολίτες έθεσε με ανάρτησή του ο καθηγητής του ΕΜΠ Ν. Μπελαβίλας: «Πόσα κονδύλια διατέθηκαν; Ποια ρέματα απελευθερώθηκαν; Ποια έργα εγκιβωτισμού εγκαταλείφθηκαν; Ποια αυθαίρετα που φράζουν τη ροή κατεδαφίστηκαν; Ποιες λεκάνες ανάσχεσης κατασκευάστηκαν, ποιες αντιπλημμυρικές ζώνες; Πόσα εκατομμύρια ευρώ δόθηκαν στην Περιφέρεια Αττικής και στους δήμους για να ξεκινήσουν έργα;».
Την ώρα που η κυβέρνηση προσπαθεί να οχυρωθεί πίσω από τη χρήση του «112», οι ευθύνες της αποκαλύπτονται από σειρά ενεργειών στις οποίες προχώρησε «ξηλώνοντας» πολλά απ’ αυτά που έγιναν μέχρι το 2019, με χαρακτηριστική αυτή της κατάργησης της Ειδικής Γραμματείας Υδάτων που είχε και την ευθύνη για την υλοποίηση των Σχεδίων Κινδύνων Πλημμύρας.
Μηχανικοί Δημοσίου: Αιτία η κακοποίηση των ποταμών
«Στο ίδιο έργο θεατές» σχολιάζει πικρά η Ομοσπονδία των Μηχανικών του Δημοσίου τις καταστροφές από την ισχυρή νεροποντή της Τετάρτης, παραπέμποντας σε ημερίδα που είχε διοργανώσει ακριβώς πριν από έναν χρόνο σε συνεργασία με την ΕΜΔΥΔΑΣ Αττικής και θέμα «Αντιπλημμυρικός Σχεδιασμός στην Αττική: Το νερό έχει μνήμη». Ως βασικές αιτίες εμφάνισης των πλημμυρών αναδείχτηκαν η μείωση της διατομής των ρεμάτων λόγω ανθρωπογενών υδρομορφολογικών πιέσεων και η διαμόρφωση τεχνικών έργων διέλευσης (π.χ., γέφυρες, οχετοί) με ανεπαρκή διατομή παρότι το ρέμα ανάντη και κατάντη (χαμηλά) έχει ικανή παροχετευτική ικανότητα. Επίσης, η απουσία συντήρησης στα υδραυλικά έργα καθώς δεν γίνονται αυτοψίες αν και παρουσιάζουν φθορές στους φέροντες οργανισμούς και έχουν μετατραπεί σε χώρους απόθεσης πάσης φύσεως σκουπιδιών και μπάζων. Υπενθυμίζεται ότι -μετά από δεκαετίες- μόλις το 2024 καθαρίστηκε από την Περιφέρεια Αττικής το σκεπασμένο κομμάτι του ποταμού Κηφισού από τις εκβολές του στο Φάληρο έως τη Νέα Φιλαδέλφεια-Νέα Χαλκηδόνα. Σε όλα αυτά προστίθεται και η ανυπαρξία συνολικού masterplan (σχέδιο διαχείρισης) που να αντιμετωπίζει ολιστικά τη λεκάνη απορροής εξυπηρετώντας βασικούς στόχους της αντιπλημμυρικής προστασίας (π.χ., μείωση πλημμυρικού κινδύνου στη χαμηλή ζώνη Κηφισού). Εντοπίστηκε δε ακόμα ένα τεράστιο κενό: δεν υπάρχει κανένας κεντρικός φορέας και καμία συγκεντρωτική βάση δεδομένων για το τι είναι ρέμα και τι όχι. Όσον αφορά τις καταστροφές δρόμων και άλλων υποδομών, ερμηνεύτηκε ότι αυτό οφείλεται στην αυξημένη κινητική ενέργεια με την οποία συνοδεύονται οι πλημμύρες, δημιουργώντας διαβρώσεις του πυθμένα της κοίτης τόσο σε φυσικές κοίτες όσο και σε διευθετημένες τόσο με σκυρόδεμα όσο και με συρματοκιβώτια.
Κοντόφθαλμος σχεδιασμός
Για τα αντιπλημμυρικά έργα υπογραμμίστηκε ότι αδειοδοτούνται με βάση την τεχνική ωριμότητά τους και του πλημμυρικού κινδύνου στην άμεση περιοχή που κατασκευάζονται χωρίς να εξετάζεται καθόλου αν οι επιδράσεις ενός αντιπλημμυρικού έργου μπορεί να προκαλέσουν κρίσιμη αύξηση του πλημμυρικού κινδύνου στα κατάντη. Επιπρόσθετα, τα μαθηματικά μοντέλα που αναπτύχθηκαν στο πλαίσιο της σύνταξης των Σχεδίων Διαχείρισης Κινδύνων Πλημμύρας δεν χρησιμοποιούνται για την εκτίμηση των συνεπειών του πλημμυρικού κινδύνου στα κατάντη ώστε να συνεκτιμηθεί στην αδειοδότηση των έργων αποστράγγισης ομβρίων. Μεταξύ των επειγόντων προληπτικών ενεργειών προτάθηκαν:
- «Η προσομοίωση όλων των υδρολογικών/υδραυλικών διεργασιών (δίκτυα ομβρίων, υπερχειλίσεις παντορροϊκών δικτύων κ.λπ.) σε ένα ενιαίο μοντέλο.
- Ευλαβική προσομοίωση του ενιαίου μοντέλου με ισοπίθανες βροχοπτώσεις σύμφωνα με τα μαθηματικά μοντέλα Neymann-Scott ή Bartlett-Lewis, ώστε να εξακριβωθεί η διάταξη (το pattern) που δημιουργεί υπερχειλίσεις και πλημμύρες.
- Σύνδεση του μοντέλου για πρόγνωση πλημμύρας σε πραγματικό χρόνο (real time flood forecasting) με προβλέψεις από το μετεωρολογικό radar για χρήση μόνο από τη Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας».
Μακριά από τα πλημμυρικά πεδία
Με γνώμονα τα καταστροφικά λάθη του παρελθόντος που σε πολλές περιπτώσεις κόστισαν ανθρώπινες ζωές, κατ’ ελάχιστον, όπως επισημάνθηκε στην ημερίδα, «θα έπρεπε να μην βλέπουμε καινούργιες κατασκευές στα πλημμυρικά πεδία και να σχεδιάζουμε και να κατασκευάζουμε αναγνωρίζοντας τον κίνδυνο της πλημμύρας, δηλαδή μακριά από αυτήν». Ως πλημμυρικό πεδίο ορίζεται η επίπεδη περιοχή γύρω από έναν ποταμό ή άλλη υδατορροή που καλύπτεται περιοδικά από νερό όταν ο ποταμός υπερχειλίζει λόγω μεγάλης ποσότητας νερού.
