Η κλιματική εκπαίδευση θεωρείται μία από τις βασικές προϋποθέσεις για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης. Ωστόσο, πολλές φορές αυτή περιορίζεται στην εκμάθηση των συνεπειών της υπερθέρμανσης του πλανήτη και όχι στο τι αισθάνονται τα παιδιά για το θέμα ή το πώς μπορούν να αναλάβουν σχετικές δράσεις. «Το να διδάσκουμε το τι συμβαίνει στον πλανήτη δεν αρκεί», σημειώνει η Ναφίσα Ινσεμπάγιεβα, σύμβουλος στο Ινστιτούτο Μελέτης Βιωσιμότητας του Πανεπιστημίου του ΟΗΕ, που εργάζεται στο πλαίσιο του Προγράμματος «Καινοτομία και Εκπαίδευση».
«Στην εποχή του Τικ - Τοκ, με την προσοχή να συρρικνώνεται και να κυριαρχεί η άμεση ικανοποίηση, η εκπαίδευση οφείλει να αναζητήσει νέες στρατηγικές. Όταν η εκπαίδευση περιορίζεται στη γνώση και όχι στο συναίσθημα ή στη δράση, χάνει τον στόχο της: να δώσει στους ανθρώπους τη δύναμη να αλλάξουν τα πράγματα”, εξηγεί. Όταν η γνώση των κλιματικών ζητημάτων απομακρύνεται από «τις βιωμένες τοπικές εμπειρίες, οι άνθρωποι μετατρέπονται σε παρατηρητές προβλημάτων», βιώνοντας αίσθηση ανημπόριας να αλλάξουν τα πράγματα. Κάτι που οι επιστήμονες ονομάζουν «κλιματικό» ή «οικο-άγχος» - έρευνες μαρτυρούν ότι περίπου το 70% των νέων σε όλο τον κόσμο ανησυχούν για το κλίμα... Πλέον η πρόκληση της κλιματικής εκπαίδευσης είναι να περάσει ο μαθητής από την απλή εκμάθηση, στο «πράττειν», στους τρόπους και τα μέσα δράσης. Ειδάλλως, όπως εξηγεί γλαφυρά η σύμβουλος - ερευνήτρια, «υπάρχει πάντα ο κίνδυνος η κλιματική εκπαίδευση να μοιάζει με το να μαθαίνεις νότες μουσικής χωρίς ποτέ να πιάσεις το όργανο»... Πρακτικά παραδείγματα κλιματικής εκπαίδευσης, προσανατολισμένης στη δράση σε τοπικό επίπεδο, περιλαμβάνονται σε πρόσφατη δημοσίευση του Πανεπιστημίου των Ηνωμένων Εθνών, που παρουσιάζει 10 προγράμματα από όλο τον κόσμο τα οποία ενδυναμώνουν ανθρώπους διαφορετικών ηλικιών να συνδημιουργήσουν λύσεις απέναντι σε επείγουσες προκλήσεις βιωσιμότητας.
Ωστόσο, ας μην ξεχνάμε ότι τα εκπαιδευτικά συστήματα δεν μετασχηματίζονται αυτόματα, χωρίς την ισχυρή στήριξη της Πολιτείας, που συχνά απουσιάζει. Μάλιστα, πρόσφατη έρευνα της Unesco με τίτλο «Η εκπαίδευση μπροστά στην κλιματική κρίση: προς ένα κλιματικά έτοιμο σχολείο» δείχνει ότι το 47% των εθνικών αναλυτικών προγραμμάτων σε 100 χώρες δεν κάνουν καμία αναφορά στην κλιματική αλλαγή! Ενώ συχνά λείπει και η στήριξη των εκπαιδευτικών που συχνά δεν αισθάνονται επαρκώς καταρτισμένοι για κλιματική διδασκαλία. Εκείνο λοιπόν που απαιτείται είναι μια κλιματική εκπαίδευση προσανατολισμένη στη δράση εντός ανθεκτικών -στις κλιματικές προκλήσεις- εκπαιδευτικών συστημάτων.
Όχι τυχαία τα εκπαιδευτικά συστήματα είναι μεταξύ των πιο ευάλωτων στην κλιματική κρίση. Ανάλυση της UNICEF που δημοσιοποιήθηκε στις αρχές της χρονιάς με τίτλο «Διακοπή της μάθησης: Παγκόσμια επισκόπηση των κλιματικών επιπτώσεων στη σχολική εκπαίδευση το 2024», αποκαλύπτει ότι τουλάχιστον 242 εκατομμύρια μαθητές, από την προσχολική έως τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, σε 85 χώρες αναγκάστηκαν το 2024 να διακόψουν την εκπαίδευσή τους εξαιτίας ακραίων κλιματικών γεγονότων, όπως καύσωνες, τροπικοί κυκλώνες, θύελλες, πλημμύρες και ξηρασίες, επιδεινώνοντας την υφιστάμενη μαθησιακή κρίση... Σχεδόν 3 στους 4 μαθητές προέρχονται από χώρες χαμηλού και χαμηλότερου μεσαίου εισοδήματος. Καταλαβαίνουμε έτσι ότι «η κλιματική αλλαγή λειτουργεί ως ένας από τους μεγαλύτερους πολλαπλασιαστές απειλών, βαθαίνοντας την παγκόσμια εκπαιδευτική κρίση, απειλώντας το δικαίωμα στην εκπαίδευση και τη βιωσιμότητα των μελλοντικών οικονομιών». «Αν οι κυβερνήσεις δεν αρχίσουν να δίνουν προτεραιότητα στην ουσιαστική κλιματική εκπαίδευση, η ανθρωπότητα κινδυνεύει να συνεχίσει να ζει το παράδοξο του ενημερωμένου αλλά παθητικού παρατηρητή: αρκετά συνειδητοποιημένου ώστε να ανησυχεί για τον πλανήτη, αλλά χωρίς τα μέσα να αναλάβει δράση», σημειώνει χαρακτηριστικά η Ινσεμπάγιεβα.
* Η Ρένα Δούρου είναι μέλος της Π.Γ. του ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ., υπεύθυνη για θέματα Διεθνών Σχέσεων, Εξωτερικής Πολιτικής, Ευρωπαϊκής Ενέργειας και Περιβάλλοντος, βουλεύτρια Β2 Δυτικής Αθήνας
