Σε ένα ζοφερό κοινωνικό τοπίο όπου το ποσοστό του πληθυσμού που βρίσκεται σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού αυξάνεται, πρωτοβουλίες όπως το Social Plate της Κεντρικής Αγοράς Θεσσαλονίκης (ΚΑΘ) για τη διάσωση της τροφής και την ενίσχυση ευπαθών ομάδων της πόλης αποκτά ιδιαίτερη αξία. Πρόκειται για ένα παράδειγμα κοινωνικής αλλά και περιβαλλοντικής παρέμβασης σε μια περίοδο που αναδεικνύεται επιτακτικά η ανάγκη για τέτοιου είδους δράσεις.
Επτά χρόνια συμπληρώθηκαν από το ξεκίνημα του εγχειρήματος Social Plate, μέσω του οποίου έμποροι της ΚΑΘ διαθέτουν βρώσιμα φρούτα και λαχανικά που δεν είναι εμπορεύσιμα σε κοινωνικούς φορείς ώστε να φτάσουν στη συνέχεια σε ευπαθείς κοινωνικές ομάδες. Η ιδέα απλή και ταυτόχρονα σύνθετη στην εφαρμογή της, καθώς μεταμορφώνει προϊόντα που θα κατέληγαν στους ΧΥΤΑ αλλά παραμένουν κατάλληλα για κατανάλωση σε έναν πολύτιμο πόρο για συνανθρώπους μας που έχουν ανάγκη. Η ΚΑΘ, που αποτελεί εταιρεία του Υπερταμείου, κατάφερε σε συνεργασία με τους εμπόρους της αγοράς να κάνει πράξη αυτή την ιδέα στην αρχή μέσω του προγράμματος Interreg V-A Ελλάδα-Βουλγαρία 2014-2020 και στη συνέχεια μέσω του έργου LIFE-IP CEI-Greece, στήνοντας μία δομή αναδιανομής τροφίμων με επίκεντρο τόσο την πρόληψη της σπατάλης των τροφίμων όσο και την κοινωνική προσφορά.
Η διαδικασία που ακολουθείται περιλαμβάνει τη συλλογή των μη εμπορεύσιμων οπωροκηπευτικών που δωρίζουν οι έμποροι της ΚΑΘ, τον διαχωρισμό τους σε κατάλληλα προς κατανάλωση και μη υπό την εποπτεία υπευθύνου ποιοτικού ελέγχου και τη διάθεσή τους στους συνεργαζόμενους φορείς ώστε να κατευθυνθούν σε ευπαθείς ομάδες. Στην πραγματικότητα αποτελεί τη ζωντανή απόδειξη πως όταν η κοινότητα ενώνεται, προκύπτουν εντυπωσιακά αποτελέσματα. Είναι χαρακτηριστικό πως κατά την περίοδο 2018-2024 παρελήφθησαν από τους εμπόρους της ΚΑΘ 1.813,307 τόνοι φρούτα και λαχανικά, από τους οποίους μετά από διαλογή 1.369,946 τόνοι διανεμήθηκαν σε περισσότερους από 80 κοινωνικούς φορείς της ευρύτερης περιοχής για να στηριχθούν άτομα σε επισιτιστική ανασφάλεια. Όπως αναδείχτηκε στο πλαίσιο πρόσφατης εκδήλωσης στην έκθεση Freskon, η εν λόγω ποσότητα τροφίμων είναι επαρκής για να τραφούν εννέα άνθρωποι εφ’ όρου ζωής, στοιχείο αξιοσημείωτο την ώρα που η σπατάλη τροφίμων αποτελεί παγκόσμια πρόκληση με πολλαπλές παραμέτρους. Συγκεκριμένα, εκτιμάται πως το 1/3 των παραγόμενων προϊόντων σε όλο τον κόσμο δεν καταλήγει ποτέ στο καταναλωτικό κοινό και χάνεται, ενώ ταυτόχρονα εκατομμύρια άνθρωποι δεν μπορούν να καλύψουν τη δυνατότητα για ένα πλήρες γεύμα τις μισές μέρες του χρόνου.
Κοινωνικό και περιβαλλοντικό αποτύπωμα
Στο σημαντικό κοινωνικό αλλά και περιβαλλοντικό αποτύπωμα της δράσης στάθηκε μιλώντας σε συνέντευξή του στον ρ/σ 91,4 Στο Κόκκινο Θεσσαλονίκης ο πρόεδρος του Δ.Σ. της ΚΑΘ Θόδωρος Παπαδόπουλος. Όπως σημείωσε χαρακτηριστικά, εκτός από το πολύ σημαντικό κοινωνικό κομμάτι της δράσης, ιδιαίτερη σημασία έχει και το περιβαλλοντικό σκέλος, καθώς «από τη μία αποτρέπεται η μετατροπή όλης αυτής της ποσότητας τροφίμων σε οργανικά απόβλητα και από την άλλη η ανάκτηση της τροφής έχει ένα πολύ σημαντικό κέρδος που αφορά όλους τους πόρους που καταναλώθηκαν για την παραγωγή της - νερό, λιπάσματα, σπόροι και ανθρώπινη εργασία. Αν καταστρεφόταν η τροφή, όλα αυτά θα πήγαιναν χαμένα».
Ανατρέχοντας πίσω στο 2018, ο Θ. Παπαδόπουλος σημείωσε πως η ιδέα προέκυψε προκειμένου να αντιμετωπιστεί μία πραγματικότητα που καταγραφόταν στην ΚΑΘ μέχρι τότε, όπου τεράστιες ποσότητες βρώσιμων μεν, αλλά μη εμπορεύσιμων φρούτων και λαχανικών πετιόνταν στους κάδους απορριμμάτων και κατέληγαν στη χωματερή. Με τη σκέψη ότι η τροφή που είναι κατάλληλη για κατανάλωση δεν πρέπει να χάνεται λήφθηκε η σχετική πρωτοβουλία, η οποία αγκαλιάστηκε από τους εμπόρους που δραστηριοποιούνται στην ΚΑΘ. «Χωρίς τη συμμετοχή των εμπόρων σε αυτή τη δράση δεν θα μπορούσε να είχε γίνει τίποτα» σημείωσε εμφατικά ο ίδιος και αναφέρθηκε επίσης στο πλήθος των φορέων που έχουν αποδεδειγμένη δράση στο πεδίο και συνεργάζονται με την ΚΑΘ στο πλαίσιο του προγράμματος.
Οσον αφορά το πώς έχει εξελιχθεί το πρόγραμμα, σημείωσε πως «έχουμε ανακάμψει από την περίοδο της Covid και τα τελευταία τρία χρόνια επανερχόμαστε και ξεπερνάμε τις ποσότητες που διαχειριζόμασταν και διαθέταμε στις ευπαθείς ομάδες πριν από τον κορωνοϊό». Με βάση δε τα συνολικά στοιχεία του προγράμματος προκύπτει πως το ποσοστό ανάκτησης φτάνει στο 75%, όταν η Οργάνωση Τροφίμων και Γεωργίας του ΟΗΕ (FAO) δίνει δυνατότητες ανάκτησης περίπου 30%. «Είμαστε μπροστά σε αυτόν τον τομέα και χαιρόμαστε που προχωράμε σε αυτή την κατεύθυνση» πρόσθεσε με ικανοποίηση.
Το εγχείρημα συνεχώς μεγαλώνει και λαμβάνει αναγνώριση και, όπως έκανε γνωστό ο πρόεδρος της ΚΑΘ, έχει συνταχθεί ήδη και είναι έτοιμη η πρώτη έκδοση του Εγχειριδίου Τυποποιημένων Διαδικασιών Λειτουργίας, το οποίο αφορά τη συλλογή, διαλογή και διάθεση απούλητων φρούτων και λαχανικών. «Στον οδηγό είναι καταγεγραμμένες όλες οι διαδικασίες που ακολουθούνται και πάνω σε αυτόν θα μπορούσαν να βασιστούν φορείς στους οποίους υπάρχει συγκέντρωση τροφίμων έτσι ώστε να αναπαραγάγουν τη δράση μας και να χρησιμοποιήσουν όλες τις καλές πρακτικές που έχουμε ακολουθήσει αυτό το διάστημα» σημείωσε.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η χρηματοδότηση από το τρέχον πρόγραμμα είναι διασφαλισμένη έως το 2027 και ήδη αναζητείται τρόπος ώστε να συνεχιστεί το εγχείρημα καθώς για την ΚΑΘ αποτελεί βασικό στοιχείο δράσης στο πλαίσιο της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης της. Μάλιστα τα επόμενα πλάνα περιλαμβάνουν συνέργειες και με άλλα κομμάτια της αλυσίδας που υπάρχει ανάμεσα στο χωράφι μέχρι να φτάσει στο πιάτο των καταναλωτών, όπως για παράδειγμα οι λαϊκές αγορές. Τα μηνύματα από τις πρώτες επαφές με τους εμπόρους των λαϊκών αγορών είναι θετικά προς την κατεύθυνση δημιουργίας ενός αντίστοιχου μοντέλου συγκέντρωσης και διαχείρισης των τροφίμων και επιπλέον ενδιαφέρον έχουν δείξει οι Δήμοι Κορδελιού-Ευόσμου και Παύλου Μελά προκειμένου να συμμετέχουν πιλοτικά στη δράση.
Θερίζει η φτώχεια στη Βόρεια Ελλάδα
Η προώθηση τέτοιων πρωτοβουλιών αποκτά επιπρόσθετη αξία τη στιγμή που ένα ολοένα αυξανόμενο κομμάτι του πληθυσμού φτωχοποιείται και οι κοινωνικές ανάγκες είναι τεράστιες. Είναι χαρακτηριστικό πως παρά τους κυβερνητικούς πανηγυρισμούς για την πορεία της ελληνικής οικονομίας και τους ρυθμούς ανάπτυξης, σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, 1 στους 4 στη χώρα βρίσκεται σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού. Συγκεκριμένα, το 2024 το ποσοστό αυτό ανερχόταν στο 26,9% του συνολικού πληθυσμού (2.740.051 άτομα), παρουσιάζοντας αύξηση κατά 0,8 ποσοστιαίες μονάδες σε σχέση με το 2023 (26,1%). Μάλιστα στη Βόρεια Ελλάδα το ποσοστό που καταγράφεται είναι υψηλότερο σε σύγκριση με άλλες γεωγραφικές περιοχές της χώρας και σκαρφαλώνει στο 30,8%.
