Μνήμες ενός οδυνηρού παρελθόντος ξύπνησε η πρόσφατη ανεύρεση ομαδικών τάφων πίσω από το Επταπύργιο Θεσσαλονίκης, μία περιοχή που, εκτός από φυλακή-κολαστήριο για πολιτικούς και ποινικούς κρατούμενους, υπήρξε σημείο μαζικών εκτελέσεων κομμουνιστών που είχαν καταδικαστεί σε θάνατο από τα έκτακτα στρατοδικεία κατά την περίοδο του Εμφυλίου. Η συναισθηματική φόρτιση για τους συγγενείς εκτελεσθέντων που δεν έμαθαν ποτέ πού θάφτηκαν οι δικοί τους άνθρωποι και σήμερα αναζητούν απαντήσεις είναι μεγάλη, την ίδια ώρα που η υπόθεση επαναφέρει στην επιφάνεια ένα καταχωνιασμένο κομμάτι της Ιστορίας.
Οι εργασίες ανάπλασης της περιοχής γύρω από το Μνημείο Εθνικής Αντίστασης στον Δήμο Νεάπολης-Συκεών αποκάλυψαν έξι ομαδικούς τάφους με δεκάδες θαμμένους ανθρώπους της περιόδου 1946-1955. Σοροί πεταμένες σε αυτοσχέδιους λάκκους, γυμνές, χωρίς κάποιο διακριτικό. Τα πρώτα οστά είχαν βρεθεί στο τέλος του 2024, όταν εργάτες του δήμου που πραγματοποιούσαν χωματουργικές εργασίες εντόπισαν δύο ανθρώπινα λείψανα. Ο δήμαρχος Σίμος Δανιηλίδης, πιστεύοντας ότι υπάρχει τεράστιο ιστορικό και πολιτικό ενδιαφέρον, ζήτησε τη συνδρομή της αρχαιολογικής υπηρεσίας για να ανασκαφεί η ευρύτερη περιοχή του πάρκου. Τις τελευταίες ημέρες ήρθε στο φως ο μεγαλύτερος ομαδικός τάφος με τα οστά δεκατριών ανθρώπων. Μέχρι στιγμής ο συνολικός αριθμός των σκελετών που έχουν εντοπιστεί ανέρχεται σε τριάντα τρεις, εκ των οποίων ο ένας ανήκει σε γυναίκα, αφού βρέθηκαν ίχνη γυναικείου παπουτσιού, και αρκετοί σε νεαρά άτομα περίπου 20 χρόνων. Μάλιστα μερικά από τα κρανία έχουν οπή, στοιχείο που μαρτυρά ότι πυροβολήθηκαν εξ επαφής από τον επικεφαλής του εκτελεστικού αποσπάσματος που τους έδωσε τη χαριστική βολή.
Κουζινόπουλος: Στο απόσπασμα για τις ιδέες τους
Ο δημοσιογράφος Σπύρος Κουζινόπουλος, που σε λίγες ημέρες κυκλοφορεί το βιβλίο του με τίτλο «Γεντί Κουλέ, η Βαστίλη της Θεσσαλονίκης», μιλώντας στην ΑΥΓΗ της Κυριακής σημείωσε: «Εκατοντάδες άνθρωποι στήθηκαν στο εκτελεστικό απόσπασμα για τις ιδέες τους. Οι περισσότεροι εκτελέστηκαν με την κατηγορία της απόπειρας διάδοσης ανατρεπτικών ιδεών, δηλαδή για αυτά που πρέσβευαν. Αυτό είναι συγκλονιστικό. Μάλιστα πήγαν άκλαυτοι, γιατί δεν δόθηκε η δυνατότητα στους συγγενείς τους να παραλάβουν τα οστά τους και να τα θάψουν, τους πέταξαν εκεί μέσα σε ομαδικούς τάφους. Πολλοί από αυτούς γυμνοί και ξυπόλυτοι, κι αυτό γιατί δινόταν η δυνατότητα στους ποινικούς κρατούμενους, που έσκαβαν τους λάκκους για να παραχώσουν μέσα τα πτώματα των εκτελεσμένων, να παίρνουν ως ανταμοιβή τα ρούχα και τα παπούτσια των εκτελεσθέντων και να τα πουλάνε στη συνέχεια σε άλλους ποινικούς κρατούμενους».
Οι ανασκαφές συνεχίζονται στο υπόλοιπο τμήμα της περιοχής προκειμένου να αποκαλυφθούν και άλλα ευρήματα. Υπολογίζεται πως στην περιοχή, που τότε ήταν ακατοίκητη αλλά σήμερα πυκνοκατοικημένη, είναι θαμμένοι τουλάχιστον τετρακόσιοι εκτελεσθέντες, ωστόσο θεωρείται απίθανο να βρεθούν όλοι. «Έχω και μαρτυρίες από κατοίκους της περιοχής ότι κατά τις δεκαετίες ’60-’70, όταν οι εργολάβοι έσκαβαν για να σηκώσουν καινούργιες οικοδομές, πολλές φορές έβρισκαν οστά και κρανία που ανήκαν σε εκτελεσμένους, και αντί να τα παραδώσουν στην αστυνομία και στην αρχαιολογική υπηρεσία, όπως ορίζουν οι κανονισμοί και οι νόμοι, κοιτούσαν να τα παραχώσουν ακόμα πιο βαθιά ή να τα πετάξουν για να μην καθυστερήσει η ανέγερση των οικοδομών τους» αναφέρει ο ίδιος.
Τσιολάκη: Αποσιώπηση μέχρι σήμερα
Η σκοτεινή αυτή περίοδος μοιάζει σχεδόν αόρατη στο πέρασμα του χρόνου, σαν θαμμένη μαζί με τους εκτελεσμένους της. Η Σταυρούλα Τσιολάκη, διδάκτωρ του Τμήματος Πολιτικών Επιστημών του ΑΠΘ, συνεργάτης του Τμήματος Ιστορίας της Κομματικής Οργάνωσης Κεντρικής Μακεδονίας του ΚΚΕ, μιλώντας στην ΑΥΓΗ της Κυριακής δίνει το πλαίσιο της εποχής. Συγκεκριμένα, αναφέρεται στο «κύμα μαζικής και αιματηρής βίας που εξαπέλυσε το αστικό κράτος -με στυλοβάτες την παραδοσιακή Δεξιά αλλά και το φιλελεύθερο Κέντρο, όπως και πολλούς άλλους- για να τρομοκρατήσει το λαϊκό κίνημα της περιόδου μετά τη συμφωνία της Βάρκιζας, με χιλιάδες κομμουνιστές να σέρνονται στα έκτακτα στρατοδικεία συχνά με κατηγορητήρια θανάτου». «Φορείς αυτής της βίας ήταν τα ίδια τα επίσημα όργανα του κράτους και οι παρακρατικές οργανώσεις» τονίζει χαρακτηριστικά και επισημαίνει πως «οι πολιτικές δυνάμεις της περιόδου συνέδραμαν στην αποσιώπηση αυτής της εποχής, στο να μην αναδειχτούν όλες αυτές οι φρικαλεότητες, και η αποσιώπηση αυτής της ιστορικής περιόδου φτάνει μέχρι σήμερα».
Η ίδια μιλά για το πλήθος των αγωνιστών που έδωσαν τη ζωή τους για έναν ανώτερο σκοπό, για τις θυσίες, την ανιδιοτέλεια, την αντοχή και τη συνέπειά τους. «Δεν λύγισαν ούτε στιγμή. Πολλές φορές ακόμα και οι ίδιοι εκτελεστές λύγιζαν μπροστά τους» σημειώνει για τη στάση των κομμουνιστών στο απόσπασμα. Μάλιστα, σε υλικό που έχει συγκεντρώσει το ΚΚΕ και τέθηκε στη διάθεση της εφημερίδας μας περιλαμβάνονται σημεία από τις απολογίες και τα σημειώματα αγωνιστών της εποχής, που αναδεικνύουν το θάρρος, την αποφασιστικότητα και την τόλμη τους.
«4-12-48, Εφταπύργιο.
Αγαπημένη μου μανούλα. Με συγχωρείς που προτίμησα, από τον ηθικό θάνατο, τον σωματικό. Φίλησε θερμά τ’ αδέλφια μου. Σε φιλώ, Γραμμένος».
Τελευταίο σημείωμα του Γραμμένου Στίνη. Εκτελέστηκε στις 7 Δεκεμβρίου 1948.
«Από την αρχή που μπήκα στον αγώνα δεν αγωνίστηκα για το ατομικό μου απλώς συμφέρον αλλά για το γενικό, για την καλλιτέρευση του γενικού συμφέροντος για να καλλιτερέψη και το ατομικό».
Απολογία Ακίνδυνου Αλβανού, Ημέρα Τρίτη 9-9-47 ώρα 6 μ.μ.
«Και τώρα δεν ξέρω, αν πρόκειται να κριθώ με βάση τα “αποδεικτικά στοιχεία”. Αν ναι, έχει καλώς, γιατί πιστεύω να μου αποδοθεί διχαιοσύνη, έστω και αν οι κατήγοροί μου επιμένουν και αξιώvουv την εξόντωσή μου. Έχω σχηματίσει την πεποίθηση ότι η όλη επιμονή των κατηγόρων μου οφείλεται στο ότι δεν έκανα καμιά αβαρία στη συνείδηση και στις πεποιθήσεις μου».
Απολογία Σταύρου Δημητράκου
Ελάχιστος φόρος τιμής η ταυτοποίηση και η ταφή
Οι τριάντα τρεις σκελετοί που έχουν εντοπιστεί έχουν μεταφερθεί από αστυνομικούς του Τμήματος Εξιχνίασης Εγκλημάτων του Α.Τ. Νεάπολης-Συκεών στην ιατροδικαστική υπηρεσία. Με την ολοκλήρωση της ιατροδικαστικής έρευνας και την εκτίμηση των ειδικών για την ηλικία και τον χρόνο εκτέλεσης αναμένεται η άδεια εισαγγελέα για την ταφή των σορών. Στο μεταξύ, με πρωτοβουλία τόσο του δήμου όσο και του ΚΚΕ δρομολογούνται διαδικασίες για τη διενέργεια εργαστηριακών ελέγχων σε συνεργασία με το Τμήμα Ανθρωπολογίας του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης ώστε να ταυτοποιηθούν τα θύματα και εν συνεχεία να ενταφιαστούν είτε από συγγενικά τους πρόσωπα είτε από τον δήμο. Υπάρχει, επίσης, σχέδιο του δήμου να στηθεί στο σημείο όπου εντοπίστηκαν οι σκελετοί ταφικό μνήμα, ενώ από την πλευρά του το ΚΚΕ ήδη εδώ και καιρό έχει προχωρήσει τις διαδικασίες για τη δημιουργία ενός μνημείου για τους εκτελεσθέντες στο Επταπύργιο. Οι οικογένειες των θυμάτων εκείνης της μαύρης περιόδου προσδοκούν έστω και μετά από 80 χρόνια να αποδώσουν τις πρέπουσες τιμές στους νεκρούς τους, ζητούν επιπλέον από την Πολιτεία να συνεχιστεί η ανασκαφή στην ευρύτερη περιοχή για τον εντοπισμό και άλλων ομαδικών τάφων και υπογραμμίζουν πως η συλλογική μας μνήμη πρέπει να μείνει ζωντανή.
