Ηταν στρατιώτες, καπεταναίοι λαϊκοί, όρκο σταυρώσαν βάλαν στο σπαθί τους η λευτεριά να μην χαθεί». Με το τραγούδι αυτό και τη φωνή του αείμνηστου Νίκου Ξυλούρη να συνοδεύει τον ήχο από το ταμπούρλο οι μαθητές της έκτης τάξης του 27ου Δημοτικού Σχολείου Πειραιά κλείνουν τη μουσικοθεατρική παράσταση που έχουν ετοιμάσει για την επέτειο της 25ης Μαρτίου και έχει τίτλο «Ξύπνα, Ραγιά!». Η ΑΥΓΗ της Κυριακής παρακολούθησε τις πρόβες στην αίθουσα των εκδηλώσεων του σχολείου από τα πίσω καθίσματα μαζί με τρεις μαθητές-προσφυγόπουλα από δομές ασυνόδευτων ανηλίκων που μπορεί να μην γνωρίζουν την ελληνική γλώσσα, αλλά παρακολουθούν προσηλωμένοι ό,τι εκπέμπουν η μουσική, το τραγούδι, η Τέχνη, οι αγκαλιές και η συμπερίληψη των δασκάλων.
Παγκόσμια μηνύματα
Εξάλλου το μήνυμα της ελευθερίας και της δικαιοσύνης είναι παγκόσμιο, διαχρονικό και τους αφορά. Η παράσταση βασίστηκε στο έργο του Ιάκωβου Καμπανέλλη «Το μεγάλο μας τσίρκο» και εμπλουτίστηκε με αποσπάσματα άλλων θεατρικών έργων, σε διασκευή του δάσκαλου Δημήτρη Μαργιόλη. Δεν πρόκειται για μια μεμονωμένη πρωτοβουλία του συγκεκριμένου σχολείου στον Πειραιά, καθώς δεκάδες τάξεις άλλων σχολείων επιλέγουν να κάνουν τέτοιες παραστάσεις στις εθνικές επετείους για να μαθαίνουν τα παιδιά την Ιστορία με όλες τις αντιφάσεις της και όχι με τις ωραιοποιήσεις που έχει το κυρίαρχο εθνικό αφήγημα. Σήμερα που η Ακροδεξιά επελαύνει, που μέσα από τις σχολικές γιορτές θέλουν να αναπαράγουν τις συνταγές του «εθνικού φρονηματισμού» και να υπερπροβάλλουν την ηρωοποίηση των «υπεράνθρωπων αγωνιστών», υπάρχουν εκπαιδευτικοί και σχολικές κοινότητες που έχουν εναλλακτική πρόταση.
«Η επιλογή της συγκεκριμένης θεατρικής παράστασης πηγάζει από την ανάγκη για τη διαμόρφωση μιας συλλογικής συνείδησης και στους μαθητές και τη βιωματική κατανόηση της Ιστορίας. Απέχει η δική μας πρόταση από το αφήγημα ότι η Ιστορία είναι μόνο οι ήρωες του ’21. Εξετάζουμε και τις αντιπαραθέσεις, τις διεκδικήσεις, τους καημούς και τις απογοητεύσεις των ανθρώπων. Δεν μπορεί να μείνει απέξω η προσπάθεια των ξένων δυνάμεων να χειραγωγήσουν το νεοϊδρυθέν ελληνικό κράτος, ούτε οι απαιτήσεις των Ελλήνων για Δημοκρατία με το νέο σύνταγμα το 1843, η εναντίωση στις πολιτικές του Όθωνα και η απαίτηση για μια δικαιότερη κοινωνία. Αυτά τα μηνύματα θέλουμε να περάσουμε από την παράσταση» μας εξηγεί ο Γιώργος Γαλάνης, δάσκαλος της έκτης τάξης, ο οποίος επιμελείται μαζί με τη δασκάλα Αδριάνα Τσέγκα την εκδήλωση. «Είναι το καλύτερο μάθημα Ιστορίας», όπως εύστοχα σχολίασε ένας μαθητής, και «πολύ πιο ευχάριστο όταν γίνεται μέσα από το θέατρο, τη μουσική, τον χορό, την απαγγελία. Δεν είναι χαμένες διδακτικές ώρες».
Από το βιβλίο της Βασιλικής Κυριοπούλου «Βοήθημα για σχολικές γιορτές» των εκδόσεων Ντουντούμη προσαρμόστηκαν οι σκηνές για τους «κοτσαμπάσηδες», τις «Μεγάλες Δυνάμεις», τον «λαό», τους «προστάτες», ενώ «το όνειρο του Ραγιά» προέρχεται από την ταινία-ντοκιμαντέρ του Διονύση Γρηγοράτου για το λαϊκό κίνημα και το «θέατρο του βουνού». «Συνέχεια του βουνού είναι και αυτοί οι σημερινοί, έτσι μου είπε ο Καραϊσκάκης και με ξύπνησε: Ξύπνα, Ραγιά, εε, ξύπνα, Ραγιά!» Με αυτά τα λόγια κλείνει η σκηνή όπου ο Ραγιάς συνδέει το ’21 με την Εθνική Αντίσταση και το Πολυτεχνείο.
Μαθαίνοντας… αλλιώς την Ιστορία
Τι ιστορική γνώση όμως απέκτησαν οι μαθητές μέσα από τις πρόβες; Ποιες νέες λέξεις και νοήματα μπήκαν στο λεξιλόγιό τους; Τι σημαίνει για έναν δωδεκάχρονο, που είναι εξοικειωμένος κυρίως με την ξένη μουσική, να ακούει τη μουσική του Σταύρου Ξαρχάκου; Είχαν ξανακούσει την ιστορία του Ιάκωβου Καμπανέλλη και την οδυνηρή βιωματική εμπειρία του στα ναζιστικά στρατόπεδα; Τι σημαίνουν οι λέξεις «ξένες δυνάμεις», «σύνταγμα», «κοτσαμπάσηδες», «δικαιοσύνη»; Οι 35 μαθητές κάνουν έναν κύκλο στο θεατρικό σανίδι και απαντούν χωρίς καθυστέρηση στις ερωτήσεις μας γιατί η ενασχόληση με το κείμενο που κλήθηκαν να αποστηθίσουν ή με τα τραγούδια που έπρεπε να τραγουδήσουν αποδείχτηκε ότι είναι νέα γνώση για όλους. Ο σπόρος των δασκάλων έπιασε τόπο. Διαβάστε τις απαντήσεις τους:
«Στην Επανάσταση δεν συμμετείχαν μόνο επώνυμοι ήρωες. Υπήρχαν και οι ανώνυμοι πολίτες που συμμετείχαν καθένας με τον δικό του τρόπο».
«Εγώ υποδύομαι τη Ρωσία. Έμαθα από την παράσταση για πρώτη φορά ότι υπήρχαν τότε ξένες δυνάμεις, η Αγγλία, η Αυστρία, η Ρωσία και η Γαλλία, που είχαν άλλες επιδιώξεις από αυτές των Ελλήνων. Αυτές βοηθούσαν οικονομικά τον Αγώνα των Ελλήνων γιατί προσδοκούσαν να προσαρτήσουν κάποια κομμάτια της».
«Εγώ δεν ήξερα ότι υπήρχαν ραγιάδες και κοτσαμπάσηδες. Ούτε είχα ξανακούσει αυτές τις λέξεις».
«Για πρώτη φορά άκουσα αυτά τα τραγούδια, γιατί ακούω μόνο αγγλική μουσική. Δεν είναι κι άσχημα. Λίγο περίεργα, όμως έχουν λόγια που μας τα εξήγησαν οι δάσκαλοί μας».
«Εμαθα για το σύνταγμα του 1843 μέσα από την παράσταση, ότι ήταν η αρχή της Δημοκρατίας, αν και μέσα στην τάξη ο δάσκαλός μας ο κ. Γιώργος μάς λέει τέτοιες ιστορίες. Βέβαια η θεατρική παράσταση είναι πιο ευχάριστο και πιο κατανοητό μάθημα».
«Η Δημοκρατία δεν υπήρχε από πάντα. Υπήρχαν η Οθωμανική Αυτοκρατορία, οι ξένες δυνάμεις, μετά ήρθαν ο Όθωνας, οι βασιλιάδες που έκαναν ό,τι ήθελαν. Σιγά-σιγά ήρθε η Δημοκρατία».
«Μαθαίνοντας τη ζωή του Ιάκωβου Καμπανέλλη μάθαμε και για τον ναζισμό, για τα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Ο Χίτλερ εκτελούσε όσους είχαν αντίθετη γνώμη με τη δική του. Αυτό είναι άδικο».
