«Οταν γυρνάς στο σπιτικό σου, να σκέφτεσαι τους άλλους. Μην ξεχνάς αυτούς που ζουν σε αντίσκηνα. Και στον εαυτό σου γύρισε και πες: Αχ και να ήμουν ένα κερί στο σκοτάδι» λένε οι στίχοι του Παλαιστίνιου ποιητή Μαχμούντ Νταρουίς, υπενθυμίζοντας σε όλους μας να «ρίξουμε φως» στα απροσπέλαστα τείχη και στις σιδερόφρακτες πύλες των κλειστών δομών όπου διαβιούν πρόσφυγες με τα παιδιά τους, στο περιθώριο της αναλώσιμης ζωής.
Ούτε το υπουργείο Μεταναστευτικής Πολιτικής ούτε και το υπουργείο Παιδείας έχει καταγράψει τον ακριβή και συνολικό αριθμό των παιδιών-προσφύγων που συμμετέχουν στη δημόσια εκπαίδευση ή τον αριθμό της σχολικής διαρροής από τα δημόσια ελληνικά σχολεία. Από τη βιωματική τους εμπειρία οι Συντονιστές Εκπαίδευσης Προσφύγων (ΣΕΠ) στις κλειστές δομές εκτιμούν ότι το τελικό ποσοστό συμμετοχής είναι πολύ μικρότερο από το 10%. Πώς μπορεί να συμβαδίζει ο εγκλεισμός ενός παιδιού με την εκπαίδευσή του; Γιατί η λέξη «ένταξη» εξαφανίζεται σταδιακά ή ακούγεται υποκριτικά όταν μιλάμε για παιδιά-πρόσφυγες που διαμένουν σε δομές-εξορίες; Γιατί ένας μαθητής πρόσφυγας ξεκινάει τη σχολική χρονιά τον Ιανουάριο ή διακόπτει την εκπαίδευση γιατί μεταφέρεται από τη μια δομή στην άλλη; Γιατί η διοικητική ένταξη των προσφυγόπουλων στο δημόσιο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα δεν μπορεί να υποκατασταθεί από τη μη τυπική εκπαίδευση που παρέχουν το απόγευμα οι ΜΚΟ εντός των περίκλειστων δομών; Ο Συνήγορος του Παιδιού, μετά από γραπτή αναφορά των Συντονιστών της Εκπαίδευσης, πραγματοποίησε αυτοψία σε κλειστές προσφυγικές δομές και συνέταξε μια έκθεση που καταγράφει την υποστελέχωση, την υποχρηματοδότηση της εκπαίδευσης και τις επιπτώσεις του εγκλεισμού στον ψυχισμό των παιδιών-προσφύγων.
Παραβίαση των δικαιωμάτων του παιδιού
Πρόσφατα η Ε.Ε. παρουσίασε το νέο Σύμφωνο Μετανάστευσης, στο οποίο ασχολείται μόνο με τον έλεγχό της. Η λέξη «ένταξη» σπανίζει πλέον στα ευρωπαϊκά κείμενα. Με το νέο Σύμφωνο το αυταρχικό μοντέλο των hot spots νομιμοποιείται, γενικεύεται, ενώ επιτρέπεται σε αυτά η κράτηση παιδιών από τη γέννησή τους. Ο εκπρόσωπος του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα των Προσφύγων Γκεχάντ Μαντί και τέσσερις ακόμη αξιωματούχοι σε επιστολή τους στην Ε.Ε. μιλούν για παραβίαση των δικαιωμάτων του παιδιού. «Πρόκειται για ιστορικών διαστάσεων ρήξη στο καθεστώς διεθνούς προστασίας, καθώς οι ανήλικοι θα μπορούν να σταλούν πίσω στην Ελλάδα ή στην Ιταλία από άλλες χώρες της Ε.Ε. με ελάχιστες διατυπώσεις, σε αντίθεση με το καθεστώς που ίσχυε έως σήμερα. Στο νέο κείμενο τα αδέλφια δεν συμπεριλαμβάνονται στον ορισμό της οικογένειας. Έτσι ένα παιδί που φτάνει στις πύλες της Ευρώπης δεν θα έχει δικαίωμα να μεταβεί στη χώρα όπου βρίσκεται κάποιο από τα αδέλφια του». Επίσης, το νέο Σύμφωνο δημιουργεί «γκρίζες ζώνες Δικαίου» στην επικράτεια των κρατών-μελών όπου θα διενεργούνταν ο έλεγχος, ενώ τα άτομα, δηλαδή οι πρόσφυγες, που υπόκεινται σε αυτόν δεν θα θεωρείται ότι έχουν εισέλθει στην επικράτεια, εισάγοντας διατάξεις που στην πράξη θεσπίζουν τη συστηματική κράτηση των μεταναστών.
Μέσα σε αυτό το δυστοπικό τοπίο η εκπαίδευση των παιδιών-προσφύγων θα μπορούσε να είναι ένα δημόσιο κοινό αγαθό που δεν συμπλέκεται με το καθεστώς παραμονής τους στην Ελλάδα, θα μπορούσε να τους προσφέρει μια ψυχική και κοινωνική διέξοδο. Όμως τα στοιχεία της έκθεσης του Συνηγόρου του Παιδιού αποδεικνύουν ότι «εγκλεισμός και εκπαίδευση» είναι ασύμβατα.
Δομές στην εξορία του Αδάμ
Ποιο είναι το περιβάλλον μέσα στο οποίο ζουν τα παιδιά και οι γονείς τους; Τα στοιχεία αυτά δόθηκαν από την εκπαιδευτικό Πέπη Παπαδημητρίου, Συντονίστρια Εκπαίδευσης Προσφύγων στη Ριτσώνα και μέλος της Πρωτοβουλίας Συντονιστών-τριών Εκπαίδευσης Προσφύγων που διοργάνωσε στην Αθήνα ημερίδα με τη συμμετοχή εκπαιδευτικών από δομές όλης της χώρας και μεταναστευτικών κοινοτήτων. Παρούσα και η Συνήγορος του Παιδιού Θεώνη Κουφονικολάκου, η οποία παρουσίασε «τα δεδομένα από τις τελευταίες εκθέσεις του Συνηγόρου για τις συνθήκες διαβίωσης στις προσφυγικές δομές», στοιχεία που δεν τιμούν τις λέξεις «ανθρώπινο δικαίωμα».
Ριτσώνα
Σαν φυλακή
Για 2.200 ανθρώπους υπάρχει 1 ψυχολόγος, 1 κοινωνική λειτουργός και 1 γιατρός κάποιες ημέρες της εβδομάδας. Μια απομονωμένη δομή σε απόσταση 20 χιλιομέτρων από τον κοντινότερο κατοικημένο τόπο, χωρίς δημόσια συγκοινωνία, που απαγορεύει όποια ένταξη των προσφύγων. Τα παιδιά, έξω από το κοντέινερ όπου στεγάζεται το γραφείο των Συντονιστών Εκπαίδευσης και είναι σύριζα με τείχη περίκλειστα ύψους 3 μέτρων, γεμάτα με κάμερες επιτήρησης, έχουν ζωγραφίσει δύο φτερά και έχουν γράψει το σύνθημα «Πιστεύω ότι μπορώ να πετάξω». Το μόνο μάλλον που μπορούν είναι να ονειρεύονται…
Μυτιλήνη
Δίπλα στα σκουπίδια
Η κλειστή ελεγχόμενη δομή της Λέσβου μετά την πυρκαγιά στη Μόρια μεταφέρθηκε στο Καρα Τεπέ (Μαυροβούνι) και αναμένεται να μετακομίσει στην τοποθεσία Βάστρια. Εμβληματικό πιλοτικό στρατόπεδο για τη μελλοντική κυβερνητική διαχείριση του Προσφυγικού-Μεταναστευτικού. Μια δομή-γίγας χωρητικότητας 5.000 ανθρώπων, στο πουθενά, στο κέντρο του μεγαλύτερου πευκοδάσους της Λέσβου και του Β. Αιγαίου, δίπλα στον κεντρικό ΧΥΤΑ του νησιού, 30 χιλιόμετρα μακριά από την πόλη της Μυτιλήνης και 25 χιλιόμετρα από μικρότερους οικισμούς. Η απομόνωση και ο εγκλεισμός των προσφύγων απαγορεύουν την εκπαιδευτική ένταξη των παιδιών-προσφύγων και όποια ώσμωση και κοινωνικοποίησή τους με τον ντόπιο πληθυσμό. Η λογική των στρατοπέδων κάνει τους πρόσφυγες -μικρούς και μεγάλους- αόρατους.
Σάμος
Η Κόλαση επί Γης
Η Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Παιδιού μετά την επιτόπια επίσκεψη στην Κλειστή Ελεγχόμενη Δομή (ΚΕΔ) της Σάμου επισήμανε σε έκθεσή της ότι οι πρόσφυγες διαβιούν σε οριακά ακατάλληλες συνθήκες και αντιμετωπίζουν άμεσο κίνδυνο. Μια δομή σε ορεινή δύσβατη περιοχή, χωρίς ίχνος βλάστησης, με ασφαλτοστρωμένο δάπεδο-καμίνι πολλούς μήνες. Πρόσφυγες περιμένουν ατέλειωτες ώρες στο λιοπύρι για τα έξι ημερήσια δρομολόγια του ΚΤΕΛ που εξυπηρετούν 3.800 άτομα και για να μετακινηθούν στο Βαθύ (απόσταση 9 χιλιομέτρων από το στρατόπεδο) περπατούν μιάμιση ώρα με τα πόδια. Άνθρωποι όλων των ηλικιών, άνδρες γυναίκες και παιδιά, κοιμούνται όλοι μαζί στο πάτωμα πάνω σε κούτες, χωρίς κουβέρτες και στρώματα, χωρίς ιδιωτικότητα και ασφάλεια. Το νερό «τρέχει» 1-4 ώρες ημερησίως, ενώ διανέμεται 1,5 λίτρο πόσιμο νερό σε κάθε πρόσφυγα. Χωρίς γιατρούς, καθώς στο ιατρείο υπάρχει 1 ψυχολόγος, 4 νοσηλευτές, 1 επισκέπτης Υγείας και ένας Συντονιστής για 3.883 άτομα(!).
