54ο Δημοτικό Σχολείο Αθηνών, Πλατεία Βάθη, Μιχαήλ Βόδα 9. Δεν είναι καταχωρημένο ως διαπολιτισμικό σχολείο, όμως στις σχολικές του αίθουσες και στον προαύλειο χώρο συνυπάρχουν αρμονικά πιτσιρικάδες από 19 χώρες του κόσμου, με μαθητές στην ταυτότητα των οποίων γράφει «ελληνική υπηκοότητα» να είναι μειοψηφία. Μόνο το 10% είναι «Ελληνόπουλα» από τους 200 περίπου μαθητές. Παιδιά μεταναστών από τη Συρία, το Ιράν, τη Γεωργία, το Αφγανιστάν, το Μπαγκλαντές, την Ινδία, την Αίγυπτο, τη Ρουμανία, την Αλβανία, την Ιταλία, τη Βουλγαρία. Άλλα γεννημένα στην Ελλάδα και άλλα σε χώρες προέλευσης της προσφυγιάς. Απομακρύνονται από το ιστορικό κέντρο οι γηγενείς, αυξάνονται οι μετανάστες και οι πρόσφυγες στην Αθήνα, πολλαπλασιάζεται ο ρατσισμός και η δυσανεξία των ντόπιων να συνυπάρξουν τα παιδιά τους με τον «ξένο». Η διαπολιτισμική όσμωση δεν χαρακτηρίζεται «προίκα», αλλά κακοτυχία.
Κάποιοι «Ελληνάρες» διαμαρτυρήθηκαν για τη διανομή συσσιτίου στους μαθητές, με το δηλητηριώδες επιχείρημα ότι «μας τρώνε το ψωμί οι μαύροι». Όμως, όταν κλείνει η σιδερένια αυλόπορτα, ο ρατσισμός και η ξενοφοβία μένουν απέξω, γιατί οι δάσκαλοι του 54ου σχολείου δίνουν καθημερινά μαθήματα όχι μόνο εκμάθησης της ελληνική γλώσσας, αλλά της ισότιμης συνύπαρξης σε έναν κόσμο που όλους τους χωράει, χωρίς τους αποκλεισμούς του χρώματος, της φυλής, της θρησκείας, της γλώσσας, της ταξικής καταγωγής. Οι ίδιοι οι μαθητές είναι διερμηνείς και μεταφραστές των νέων συμμαθητών τους που δεν γνωρίζουν ελληνικά, διευκολύνοντας και το έργο των δασκάλων. Η Πολιτεία «μετεξεταστέα», καθώς λειτουργεί μόνο μια τάξη υποδοχής, άρα ελάχιστες ώρες για την εκμάθηση της γλώσσας, ως βασικό εργαλείο της εκπαιδευτικής ενσωμάτωσης.
«Μαζί - διαφορετικοί - φίλοι»
Η γλώσσα του σώματος, το θεατρικό παιχνίδι, οι στέρεες φιλικές σχέσεις, η ευρηματικότητα των δασκάλων, είναι ο από μηχανής θεός που κάνει θαύματα. Βρεθήκαμε την περασμένη Δευτέρα στην αίθουσα της Ε’ τάξης του σχολείου, όπου δίδασκε ο δάσκαλος Φώτης Ψυχάρης, ο πρωταγωνιστής του βραβευμένου στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης ντοκιμαντέρ με τίτλο: «Καλημέρα, κ. Φώτη». Τέσσερις ώρες παρέδιδε μαθήματα γύρω από τη λέξη «αλληλεγγύη» και το τρίπτυχο «μαζί - διαφορετικοί - φίλοι». Παράξενη αίθουσα, χωρίς έδρα, μια υπερυψωμένη ξύλινη σκηνή, στο μέσο της οποίας υπάρχουν γλάστρες με φυτά πολύχρωμα που τα φροντίζουν οι μαθητές, ένα poster «Η Δημοκρατία στην καθημερινή ζωή του σχολείου» και πολλά παιδικά βιβλία στη σκιά των λουλουδιών. Στους τοίχους πολύχρωμα αποσπάσματα χαρτοκοπτικής από λόγια της Κικής Δημουλά, του Λουίς Μπόρχες, του Διονύσιου Σολωμού. Με ροζ γράμματα η φράση «Είμαι υπεύθυνος», σαν δυο μεγάλα μάτια να παρατηρούν τους μαθητές, υπενθυμίζοντας το περιεχόμενο της έννοιας του πολίτη.
Δίπλα, στην κεντρική πόρτα της αίθουσας, κολάζ αφιερωμένο στο «Ολοκαύτωμα». «Ήμουν ένα παιδί από το 1,5 εκατ. παιδιά τα οποία δολοφόνησαν οι Ναζί στο ολοκαύτωμα. Ποτέ ξανά. Δεν ξεχνώ» γράφει μια χειρόγραφη αφίσα, ενώ υπάρχει η φωτογραφία μαζί με την ταυτότητα των παιδιών που έγιναν στάχτη στα ναζιστικά στρατόπεδα. «Το Ολοκαύτωμα ήταν η συστηματική και οργανωμένη εξόντωση των Εβραίων από τους Γερμανούς Ναζί στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. «Δεν ξεχνώ» γράφει η αφίσα και δίπλα ο μαύρος χάρτης του φασισμού. Ο κ. Φώτης τούς έμαθε με τη μέθοδο της κρεμάλας και τη γλώσσα του σώματος τη λέξη αλληλεγγύη και, όταν ρωτήθηκαν για το περιεχόμενό της, η απάντηση ήταν: «Αν πάει κάτι στραβά, θα με βοηθήσουν οι φίλοι μου». Η λέξη αλληλεγγύη κυκλώθηκε από έναν κόκκινο κύκλο, τον «ήλιο της αλληλεγγύης». Όλα τα παιδιά κινήθηκαν αργά και με τους ήχους από τη μουσική της Ελένης Καραΐνδρου στο «Το λιβάδι που δακρύζει» και ύψωσαν τα χέρια τους να αγγίξουν τον ήλιο της αλληλεγγύης. Αργότερα, με τη μέθοδο του θεατρικού παιγνιδιού, με τη γλώσσα του σώματος, έμαθαν το πώς, αν και διαφορετικοί, μπορούμε να είμαστε μαζί και να είμαστε φίλοι. Μάθημα ανεκτικότητας και αποδοχής του διαφορετικού.
Τι λένε οι μαθητές
Ποιοι είναι όμως οι μαθητές της Ε’ Τάξης και πώς αποτιμούν αυτό το μάθημα; Να πώς μας συστήθηκαν:
- Νταϊάνα: «Είμαι από το Ιράν. Ήρθα 4 ετών στην Ελλάδα. Οι γονείς μου θέλουν να φύγουν στη Γερμανία. Εγώ όχι, γιατί εδώ έχω φίλους. Είμαι τυχερή που είμαι σε αυτό το σχολείο, γιατί στο Ιράν θα φορούσα μαντίλα. Όταν πρωτοείδα στην Αθήνα γυμνά αγάλματα, σοκαρίστηκα. Όλα εδώ είναι αλλιώς. Σήμερα μάθαμε πως δεν είμαστε μόνοι μας. Όλοι μαζί, αν και διαφορετικοί».
- Νίκος: «Είμαι από τη Θεσσαλονίκη και η ζωή μου είναι πολύ διαφορετική από της Νταϊάνας. Είμαι τυχερός γιατί σε αυτό το σχολείο γνωρίζω την κουλτούρα των παιδιών από άλλες χώρες και τις δυσκολίες τους».
- Φάνης: «Είμαι από το Καρπενήσι. Στο προηγούμενο σχολείο, που ήμασταν μόνο Έλληνες, οι περισσότεροι με κορόιδευαν. Εδώ όλοι με αγαπούν. Οι Έλληνες είναι ρατσιστές και στενοχωρούν τους ξένους, αντιθέτως οι ξένοι όχι. Ο Θεός ή όποιος δημιούργησε τον κόσμο ας μας επιτρέψει όλους να ζήσουμε μαζί. Δεν διάλεξαν οι συμμαθητές μου να εγκαταλείψουν την πατρίδα τους...».
- Άντονι: «Είμαι από τη Νιγηρία. Στο σχολείο υπάρχει ασφάλεια, στις γειτονιές μας όχι».
- Ειρήνη: «Είμαι από τη Γουινέα. Στο σχολείο αισθάνομαι ελεύθερη, χαρούμενη, ενώ εκτός σχολείου όχι. Πέρυσι, μέσα από το “παιγνίδι του μαγικού κύκλου” που μάθαμε να εξωτερικεύουμε τα συναισθήματά μας, έμαθα να μην φοβάμαι τίποτε». Μιλάει αγγλικά, γαλλικά, ελληνικά και είναι η... διερμηνέας της τάξης.
- Μιράλ: «Είμαι από τη Συρία. Είμαι ευτυχισμένη όταν έρχομαι στο σχολείο. Η φιλία είναι το σημαντικότερο πράγμα που έμαθα. Όταν είμαι θυμωμένη έμαθα να μιλώ. Κάποιοι στην αρχή με ειρωνεύονταν αν θα βάλω μαντίλα. Έμαθα όμως να κάνω ό,τι αγαπά η ψυχή μου. Λυπάμαι που δεν μπορώ να σμίξω με τη γιαγιά μου που παραμένει στην Τουρκία».
- Αχμέτ: «Είμαι από την Αίγυπτο. Ζω στην Ελλάδα πέντε μήνες, δεν ξέρω ελληνικά, αλλά δεν βαριέμαι στην τάξη. Νιώθω ότι με αγαπούν». Το ίδιο λέει και ο Τζουζέπε, που μιλάει μόνο αγγλικά και ιταλικά και ήρθε φέτος στο σχολείο.
- Ελίζα: «Είμαι από τη Ρουμανία. Το σχολείο αυτό είναι το δεύτερο σπίτι μου. Σήμερα μάθαμε την αξία τού να είμαστε μαζί».
«Κι αν σας ρωτήσουν οι γονείς σας τι μάθατε σήμερα;» ρωτάει ο κ. Φώτης. «Μάθαμε να είμαστε μαζί, αν και είμαστε διαφορετικοί», η απάντηση των μαθητών. Δεν υπάρχει καλύτερη ανταμοιβή για έναν δάσκαλο να ρίχνει τέτοιο σπόρο.
