Ενα παλιό ιστορικό σχολείο που παίρνει ζωή καθημερινά από «τα παιδιά ενός κατώτερου θεού». Μετανάστες, πρόσφυγες, φτωχά οικονομικά στρώματα, ένα πολύχρωμο πολύβουο τοπίο συνθέτουν τα τελευταία είκοσι και πλέον χρόνια ένα εξαιρετικά δύσκολο περιβάλλον, με πολλές ιδιαιτερότητες και μεγάλες απαιτήσεις. Μέσα σε αυτή τη ζοφερή πραγματικότητα, το σχολείο, οι άνθρωποί του δηλαδή, χωρίς την απαραίτητη στήριξη από την Πολιτεία τις περισσότερες φορές, καλούνται κάνοντας κατάθεση ψυχής να βρουν τρόπους που θα συμπεριλάβουν και θα εμπνεύσουν όλα τα παιδιά, χωρίς διακρίσεις, το κάθε ένα ανάλογα με τη μοναδικότητά του, στο μαγικό ταξίδι της γνώσης και της ζωής. Κόντρα στις χίλιες δυο αντιξοότητες-ελλείμματα, ο/η δάσκαλος/α ατομικά και ομαδικά αναζητεί, αγωνίζεται και αγωνιά κάθε μέρα πώς θα ξυπνήσει μέσα στις ψυχές των παιδιών την όρεξη να θέλει να μαθαίνει. Πώς το παιχνίδι της μάθησης θα γίνει πιο ενδιαφέρον, πιο δημιουργικό, πιο χαρούμενο.
Ενδεικτικά αναφέρουμε μερικές απλές ιδέες, χωρίς οικονομικό κόστος, αλλά με φαντασία, αγάπη και μεράκι που άλλαξαν τη ζωή του σχολείου. Ιδέες που συνδιαμορφώνονται με τα παιδιά. Βασικός στόχος, η σχέση που χτίζεται κάθε μέρα, βήμα-βήμα, σε ατμόσφαιρα ελευθερίας, κατανόησης, σεβασμού, συνεργασίας ανάμεσα σε μαθητές, δασκάλους, γονείς, γνώση. Η «δημοκρατία στην τάξη» και σε όλο το σχολείο γίνεται στόχος, καθημερινή άσκηση στην πράξη, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για παιδιά - ενεργούς πολίτες, τα οποία μαθαίνουν να συνεργάζονται, να συμμετέχουν, να παίρνουν αποφάσεις, να κρίνουν, να λύνουν προβλήματα, να αναλαμβάνουν ευθύνες από το μικρό έως το μεγάλο: κώδικες επικοινωνίας, κανόνες λειτουργίας, τρόποι διαχείρισης συγκρούσεων. Οι «τέχνες και τα δώρα» τους μπορούν να συντροφεύουν την καθημερινή διδακτική πράξη, προσφέροντας ποικιλία ερεθισμάτων, εμπλουτισμού της παιδικής ψυχής, έμπνευσης και δημιουργίας. Για παράδειγμα, η «θεατρική τέχνη» μπορεί θαυμάσια να λειτουργεί είτε ως «χαλί» πάνω στο οποίο χτίζεται βιωματικά και παιγνιωδώς μια νέα γνώση, είτε ως ομαδική άσκηση συλλογικής δημιουργίας, όπου όλοι συμμετέχουν δημιουργικά, π.χ. θεατρική παράσταση.
Το σχολείο, η τάξη, χρειάζεται «οξυγόνο», δηλαδή ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας με τη γειτονιά και την κοινωνία. Δράσεις, συναντήσεις με αξιοσημείωτους ανθρώπους, π.χ. συγγραφείς. Κυρίως όμως το σχολείο, ουσιαστικά πολυπολιτισμικό, είναι αναγκαίο να γίνει χώρος συνάντησης και διαλόγου ανάμεσα σε διαφορετικούς κόσμους και πολιτισμούς. Ο πλούτος που μεταφέρει το κάθε παιδί, από την καθημερινή εμπειρία μέχρι την πολιτισμική του ταυτότητα, μπορεί εν δυνάμει να βοηθήσει στην ανάπτυξη και την καλλιέργεια μιας κουλτούρας κατανόησης και αλληλεγγύης. «Ο άνθρωπος είναι η απάντηση, όποιο κι αν είναι το ερώτημα» (Αντρέ Μπρετόν).
* Ο Φώτης Ψυχάρης είναι δάσκαλος στο 54ο Δημοτικό Σχολείο Αθηνών
