Ιούνιος του 2019. Ιστορική μέρα για την πολυπολιτισμικότητα της Αθήνας. Ο τότε υπουργός Παιδείας και Θρησκευμάτων Κ. Γαβρόγλου εγκαινιάζει το πρώτο δημόσιο τζαμί στην Αθήνα μετά από χρόνιες ματαιώσεις, ρατσιστικές επιθέσεις, δικαστικές προσφυγές και από μητροπολίτες, καταλήψεις του χώρου από χρυσαυγίτες. Δεκατρία χρόνια μετά την ψήφιση του σχετικού νόμου από την τότε αρμόδια υπουργό Μαριέττα Γιαννάκου, η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ χρηματοδότησε τη λειτουργία του πρώτου λατρευτικού χώρου των μουσουλμάνων αρνούμενη τις ασφυκτικές πιέσεις για χρηματοδότηση από πρεσβείες και ισλαμικά κράτη.
Εδώ και ένα χρόνο, από τις 2.11.2020, στο δημόσιο τζαμί στον Ελαιώνα με ασφάλεια οι μουσουλμάνοι ασκούν τα θρησκευτικά τους καθήκοντα. Η ΑΥΓΗ της Κυριακής κάνει ένα οδοιπορικό στο επίσημο δημόσιο τζαμί, αλλά και σε άλλους λατρευτικούς χώρους, καθώς οι 350 θέσεις προσευχής στον Ελαιώνα δεν μπορούν να καλύψουν τις ανάγκες των χιλιάδων μουσουλμάνων που ζουν και εργάζονται στην Αττική. Όσο για την ταφή τους, δεν υπάρχει διάθεση να βρεθεί χώρος για νεκροταφείο στο Λεκανοπέδιο.
Ιερά Οδός 114. Εδώ είναι το Τέμενος
Παρασκευή μεσημέρι. Ημέρα λειτουργίας και κηρύγματος για τους μουσουλμάνους. Ιερά Οδός 114. Ελαιώνας. Καμία σηματοδότηση, καμία ταμπέλα ότι στρίβοντας δεξιά, πίσω από τη βιτρίνα των συνεργείων της Ιεράς Οδού, στεγάζεται εδώ και έναν χρόνο το επίσημο μουσουλμανικό τέμενος. Ο επίσημος λατρευτικός χώρος των μουσουλμάνων της Αττικής. Παρκαρισμένο στο στενό που οδηγεί στο τέμενος περιπολικό της αστυνομίας.
Είναι ο πρώην χώρος του Ναυτικού, που σήμερα έχει μετατραπεί σε άλσος του Δήμου Αθηναίων, έκτασης 20 στρεμμάτων, και μέσα στο πάρκο έχει ανεγερθεί το τέμενος. Ένα μικρό σιντριβάνι πριν από την είσοδο στον προαύλιο χώρο του τεμένους, μόνο για τον συμβολισμό, όχι για το ποδόλουτρο... Μας πλησιάζουν ευγενικά υπάλληλοι ιδιωτικής security εταιρείας και δύο υπάλληλοι του Δήμου Αθηναίων. Όλα υπό πλήρη έλεγχο.
Ακούγεται η φωνή του μουεζίνη και διακρίνονται άνδρες γονατιστοί πάνω στο μπλε χαλί φορώντας όλοι μάσκες. Υψώνω τα μάτια προς τον ουρανό. Όπως θα έκανα στις χριστιανικές εκκλησίες για να αντικρίσω το κωδωνοστάσιο με τον σταυρό, σήμα κατατεθέν του χριστιανισμού. Δεν βλέπω τίποτε. Χωρίς μιναρέ. Επιλογή και όχι αρχιτεκτονικό λάθος. Μάλλον για να μην προκαλεί αντιδράσεις σε πιστούς άλλων θρησκειών. Η άποψη του ιμάμη Ζάκι Μοχάμεντ είναι διαφορετική: «Για μας δεν αποτελεί πρόβλημα η ανυπαρξία μιναρέ».
Μια τεράστια ταμπέλα στην πρόσοψη του ορθογώνιου κτηρίου δίνει το στίγμα: Ελληνικό τέμενος Αθηνών - υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων. Λειτουργεί με κρατική χρηματοδότηση και με ευθύνη του αρμόδιου υπουργείου. Πολιτική επιλογή και αυτό από την κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ. Άκαρπες απέβησαν οι πιέσεις για να χρηματοδοτηθεί από ισλαμικά κράτη και πρεσβείες ισλαμικών κρατών...
Είναι ώρα προσευχής. Όμως οι πιστοί δεν υπερβαίνουν τους 40. Όλοι άνδρες, καμία γυναίκα, αν και υπάρχει «γυναικωνίτης», ειδικός χώρος για τις μουσουλμάνες. Βέβαια είναι το ένα δέκατο της έκτασης όπου προσεύχονται οι άνδρες. Η ερμηνεία ενδεχομένως να βρίσκεται στο ότι το 90% των μουσουλμάνων που ζουν στην Ελλάδα είναι άνδρες.
Δεν συναντήσαμε επίσης παιδιά. «Θα έπρεπε να υπάρχει χώρος κατάλληλος για εκπαιδευτικές δράσεις των παιδιών προκειμένου εδώ να διδάσκονται το Κοράνι στη γλώσσα τους, να διαπαιδαγωγούνται στις αξίες του ισλαμισμού» λέει ο Ιμάμης, έμμεση επισήμανση για πρόσθετες λειτουργίες και δράσεις στο τέμενος, πέραν της προσευχής, στο μέλλον. Ο νους μου τρέχει στη λειτουργία και τον ρόλο των κατηχητικών στον Χριστιανισμό.
Σκέφτομαι πως, αν την Παρασκευή, που είναι ημέρα προσευχής, είναι μόνο 50 πιστοί, πόσοι λιγότεροι θα είναι τις καθημερινές... Βέβαια η Παρασκευή είναι εργάσιμη μέρα για την Ελλάδα, άρα όσοι επιλέγουν να προσευχηθούν στο επίσημο τέμενος πρέπει να πάρουν άδεια για λίγες ώρες και να μένουν κοντά στο κέντρο της Αθήνας. Η χωρητικότητα του τεμένους είναι για 350 μουσουλμάνους. Στις γιορτές τους, γεμίζει και το δημοτικό πάρκο, το οποίο ζητούν να τους παραχωρηθεί. Όμως η μουσουλμανική κοινότητα στο Λεκανοπέδιο της Αττικής -λένε οι εκπρόσωποι των μουσουλμανικών κοινοτήτων- αγγίζει το μισό εκατομμύριο.
Άρα πού προσεύχονται οι υπόλοιποι; Υπάρχουν δεκάδες -λένε για 110- άτυπα μουσουλμανικά τεμένη και περίπου 20 αδειοδοτημένα από την ελληνική κυβέρνηση. Υπάρχουν τα αραβικά (Κυψέλη, Κερατσίνι, Αμπελόκηποι, Μεταξουργείο, Ν. Κόσμο), τα Πακιστανικά (Αιγάλεω, Νίκαια, Πέραμα, Περιστέρι, Ν. Ιωνία), ένα του Μπαγκλαντές (στου Ψυρρή) και ένα αφγανικό.
Το Κοράνι διαβάζεται στα αραβικά, όμως το κήρυγμα είναι σημαντικό για τους ίδιους να γίνεται στη γλώσσα των χωρών προέλευσής τους. Θα ήθελαν να είχαν όλοι τους οι λατρευτικοί χώροι την άνεση και την «πολυτέλεια» του κρατικού τεμένους, όμως αυτό δεν υπάρχει. Παλιά κτήρια, διαμερίσματα έχουν μετατραπεί σε τζαμιά, σε πολλές περιοχές της Αττικής, με χρηματοδότηση της ίδιας της μουσουλμανικής κοινότητας. Κάποια από αυτά είναι ιδιόκτητα. Όχι ενοικιαζόμενα.
Η τοποθεσία τους, η λειτουργία τους είναι εν γνώσει της Ελληνικής Αστυνομίας, λένε οι εκπρόσωποι των μουσουλμανικών κοινοτήτων που συναντήσαμε. Πιο ευθεία απάντηση στη φημολογία ότι τα τζαμιά είναι άντρο τρομοκρατών του ISIS δεν υπάρχει. Είναι υπό στενή παρακολούθηση της Ελληνικής Αστυνομίας, που γνωρίζει τα πάντα. «Ένα τζαμί στον Ελαιώνα δεν αρκεί για χιλιάδες μουσουλμάνους. Πρέπει να δημιουργηθούν και άλλα μεγάλα, νόμιμα τζαμιά, αδειοδοτημένα. Ευχαριστούμε την ελληνική Πολιτεία για το τέμενος στον Ελαιώνα, άλλα άργησε πολύ. Εγώ θα ήθελα να υπάρχει μιναρές, για να δείξουμε την ύπαρξή μας. Δεν είμαστε αόρατοι» είναι το αίτημα του Τζαβέντ Ασλάμ, πρόεδρου της Πακιστανικής Κοινότητας στην Ελλάδα.
Δημόσιο και όχι ιδιωτικό το ελληνικό τέμενος στον Ελαιώνα
Λειτουργεί στον Ελαιώνα από τις 2.11.2020. Το Δ.Σ. διορίζεται από το υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων, κατόπιν προτάσεων που υποβάλλονται από όλες τις μουσουλμανικές κοινότητες. Είναι 2 τακτικά και 2 αναπληρωματικά μέλη από την Αραβική Κοινότητα, 2 τακτικά και 2 αναπληρωματικά από την Πακιστανική Κοινότητα, εκπρόσωπος του υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων, του Δήμου Αθηναίων και του υπουργείου Οικονομικών.
Ο ιμάμης, ο οποίος έχει ελληνική ιθαγένεια, διορίζεται στη θέση αυτή για δύο χρόνια και πληρώνεται από το Ελληνικό Δημόσιο. Ο σημερινός ιμάμης, ο Ζάκι Μοχάμεντ, κατάγεται από το Μαρόκο και ζει στην Ελλάδα πάνω από 30 χρόνια. Εργάζονται τέσσερις ακόμη υπάλληλοι για τη συντήρηση και την καθαριότητα του κτηρίου, ενώ φυλάσσεται, πέραν της Ελληνικής Αστυνομίας, από ιδιωτική εταιρεία φύλαξης. Όλοι χρηματοδοτούνται από το Ελληνικό Δημόσιο και όχι από τις μουσουλμανικές κοινότητες και τις πρεσβείες.
Αδειοδοτημένο τέμενος στην Ευριπίδου
Αισχύλου και Ευριπίδου γωνία στου Ψυρρή, μεσημέρι Δευτέρας. Συνοδευόμενη από δύο μέλη της Πακιστανικής Κοινότητας μπαίνω σε ένα παλιό κτήριο, που λειτουργεί ως τζαμί για τους μουσουλμάνους από το Μπαγκλαντές. Πρέπει να είσαι πολύ παρατηρητικός για να δεις την πράσινη ταμπέλα «Αλ Τζαμπάρ. Ευκτήριος Οίκος ΑΔΑ GPP44653ΠΣ-49 Ζ» για να κατανοήσεις ότι το διώροφο κτήριο είναι θρησκευτικός χώρος λατρείας και μάλιστα αδειοδοτημένος.
Δίπλα στο τζαμί και σε όλο το στενό που οδηγεί στην πλατεία του Ψυρρή, παντοπωλεία πακιστανικά και μπαγκλαντεσιανά. Το κτήριο ιδιόκτητο, με χρήματα από τη συνεισφορά της κοινότητας, επισημαίνει ο Σοχράμπ Χουσεΐν, ο μουεζίνης. Μας υπενθυμίζει ότι μεταφέρθηκε εκεί το 2007, ενώ στον ίδιο δρόμο σε απόσταση μερικών μέτρων λειτουργούσε από το 1998. Έγινε στόχος επίθεσης χρυσαυγιτών το 2012, όταν ακροδεξιοί, τη νύχτα, επιχείρησαν να το πυρπολήσουν. Μήνυμα ότι οι ακροδεξιοί δεν ανέχονται αλλόθρησκους.
Βγάζουμε τα παπούτσια, μας κερνάνε τσάι και καθόμαστε στο πάτωμα, δίπλα σε μια ροζ κουρτίνα, που όταν κλείνει λειτουργεί ως γυναικωνίτης. Πουθενά γυναίκα. Όσο εμείς συζητάμε μπαινοβγαίνουν νέοι άνδρες. Πλένουν τα πόδια τους και εισέρχονται στον κυρίως χώρο για προσευχή. Χώρος λιτός, μόνο μια βιβλιοθήκη με το Κοράνι στα αραβικά και στα αγγλικά.
Πλησιάζει ένας νεαρός που μιλάει άπταιστα τα ελληνικά. Είναι από τη Λιβύη και σπουδάζει στο ελληνικό πανεπιστήμιο. Δεν υπάρχει χρόνος για τον Ελαιώνα, μας λέει, καλά είναι κι εδώ. Διακόπτουμε τη συζήτηση για την προσευχή τους και, όταν συνεχίζουμε, αισθάνονται την ανάγκη να απαντήσουν στη θεωρία ότι στα τζαμιά εκπαιδεύονται τρομοκράτες. «Τα τζαμιά είναι χώροι ανοιχτοί σε όλους. Παρακολουθούνται καθημερινά και όλο το 24ωρο από την Ελληνική Αστυνομία. Ξέρουν ποιοι μπαινοβγαίνουν. Το ΙSIS μόνο κακό κάνει στον Ισλαμισμό» μας λέει ο μουεζίνης Σοχράμπ Χουσεΐν.
Χωρίς μουσουλμανικό νεκροταφείο η Αττική
Στο Λεκανοπέδιο της Αττικής δεν υπάρχει διάθεση να παραχωρηθεί ούτε σπιθαμή γης για να δεχτεί τους νεκρούς μουσουλμάνους. Έτσι οι νεκροί μεταφέρονται στις πατρίδες τους, εάν υπάρχει η οικονομική δυνατότητα της οικογένειας, εάν συμβάλει η μουσουλμανική κοινότητα και αν συνδράμει οικονομικά η αντίστοιχη πρεσβεία.
Η εναλλακτική λύση είναι η μεταφορά τους -έναντι 1.500 ευρώ- στα μουσουλμανικά νεκροταφεία της Ξάνθης και της Κομοτηνής. Τώρα με τον κορωνοϊό, τα γραφεία κηδειών ζητούν επιπρόσθετα χρήματα για το πλύσιμο του νεκρού. Επιχειρήθηκε μάταια να βρεθεί χώρος στη Χαλκίδα. Μάταιη και η προσπάθεια για το Σχιστό, όπου βρέθηκε χώρος 20 στρεμμάτων, και μάλιστα υπήρξε μουσουλμάνος που ζει στην Αγγλία να αγοράσει την έκταση. Ο ένας φορέας μεταθέτει την ευθύνη στον άλλο. Προσχήματα πολλά.
Μέριμνα ισοτιμίας και συνταγματική υποχρέωση
Του Γιάννη Αμανατίδη*
Η κατασκευή και η λειτουργία του τεμένους έβαλε τέλος στην αποδυνάμωση της χώρας μας και της αξιοπιστίας μας τόσο σε διμερές επίπεδο όσο και στους πολυάριθμους διεθνείς οργανισμούς και φόρα, στο πλαίσιο των οποίων διεξάγεται διάλογος για θέματα θρησκευτικών ελευθεριών.
Μια τέτοια εικόνα της χώρας μας ήταν μειωτική, αποδυνάμωνε τα διαπραγματευτικά μας επιχειρήματα σε διεθνές επίπεδο και σε φλέγοντα ζητήματα και τη διεθνή προβολή της χώρας μας μέσα σε μια πολυκύμαντη και ευρύτερη γεωγραφική περιοχή, όπου αρκετοί πληθυσμοί βιώνουν τραγικές ακρότητες.
Επιδείχθηκε η μέριμνα για τους Έλληνες και τους λοιπούς κοινοτικούς πολίτες που πρεσβεύουν το μουσουλμανικό θρήσκευμα, αφού κατασκευάστηκε χώρος λατρείας κατάλληλος, ασφαλής.
Η Αθήνα ήταν η μόνη ευρωπαϊκή πρωτεύουσα που στερούνταν ενός τέτοιου θρησκευτικού χώρου. Είχαμε συνεχείς διαμαρτυρίες από φίλες χώρες και αρνητικές αναφορές σε όλες τις διεθνείς εκθέσεις για τη θρησκευτική ελευθερία, ενώ υψηλοί επισκέπτες, διπλωματικές αντιπροσωπείες, τουρίστες, επιστήμονες, αθλητές, φοιτητές και σπουδαστές δεν μπορούσαν να πηγαίνουν στο τέμενος και έτσι η τοπική κοινωνία και οικονομία να αποκομίζει σημαντικά οφέλη.
Το βασικότερο, όμως, όλων ήταν η εκπλήρωση της υποχρέωσης της ελληνικής Πολιτείας. Ήταν η υλοποίηση της επιταγής του άρθρου 13 του συντάγματος, καθώς και του άρθρου 9 της Σύμβασης για την Προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, της ΕΣΔΑ, που κυρώθηκε με το Νομοθετικό Διάταγμα 53, το 1974, για την υποχρέωση που έχει το κράτος να διασφαλίζει την ανεμπόδιστη άσκηση της λατρείας για όλα τα πρόσωπα που διαμένουν στην Ελλάδα, σε οποιαδήποτε θρησκευτική κοινότητα και αν ανήκουν, με την προϋπόθεση, βεβαίως, ότι οι θρησκευτικές τους πεποιθήσεις αποτελούν γνωστή θρησκεία και με μόνο περαιτέρω περιορισμό ότι με την άσκηση των λατρευτικών καθηκόντων αφενός δεν προσβάλλονται η δημόσια τάξη και τα χρηστά ήθη και αφετέρου δεν διενεργείται προσηλυτισμός.
Η ιστορία της κατασκευής του ισλαμικού τεμένους από την ελληνική Πολιτεία στην Αθήνα ξεκινά από πολύ παλιά, αφού προπολεμικά το ελληνικό κράτος είχε εκδώσει δύο ανάλογους νόμους οι οποίοι προέβλεπαν τη δημιουργία μουσουλμανικών τεμενών τόσο στην Αθήνα όσο και στον Πειραιά, οι οποίοι ικανοποιούσαν τις συγκεκριμένες ανάγκες και στοχεύσεις της τότε διεθνούς εξωτερικής πολιτικής της χώρας.
Η νομοθετική παρέμβαση του Ν. 3512/2006 έλυσε ένα κενό που υπήρχε στην αντιμετώπιση του συγκεκριμένου ζητήματος, ωστόσο η κατασκευή και η λειτουργία του εξακολουθούσε να είναι ζητούμενο.
Τα χρήματα για την ανέγερση του τεμένους υπήρχαν στον προϋπολογισμό του υπουργείου Παιδείας από το 2011 και ήταν περίπου 900.000 ευρώ, τα οποία μεταβιβάστηκαν και υπήρχαν στον προϋπολογισμό του υπουργείου Υποδομών, στο Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων, και λίμναζαν.
Η πολιτική απόφαση του τότε πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα ήταν καταλυτική ώστε να γίνει πραγματικότητα η ψήφιση, στις 4.8.2016, όλων των διατάξεων που έλυσαν όλα τα ζητήματα ώστε να μην υπάρξουν περαιτέρω καθυστερήσεις, ειδικά έπειτα από μία δεκαετία από τη νομοθετική πρόβλεψη της κατασκευής του τεμένους.
Η εκδήλωση ενδιαφέροντος με διάφορους τρόπους χρηματοδότησης από διάφορες χώρες απορρίφθηκε χωρίς δεύτερες σκέψεις, καθόσον είναι δική μας ευθύνη η υλοποίηση των επιταγών του συντάγματός μας.
Στο σημείο αυτό θέλω να εξάρω το γεγονός ότι υπήρξε ευρύτερη αποδοχή από τα τότε κόμματα της αντιπολίτευσης και της Ν.Δ. στις διατάξεις αυτές, όπως και να ευχαριστήσω τους γενικούς γραμματείς του υπουργείου Περιβάλλοντος, του υπουργείου Υποδομών, του υπουργείου Παιδείας, του υπουργείου Εξωτερικών και του υπουργείου Οικονομικών, οι οποίοι, με συντονισμό όλων των υπουργείων, κατέληξαν στη συγκεκριμένη διάταξη έτσι ώστε να υλοποιηθεί επιτέλους το χτίσιμο του τεμένους.
Υπάρχει, πλέον, για πρώτη φορά ένας χώρο λατρείας που και δεν δίνει το επιχείρημα σε κανέναν να λειτουργεί παράνομους ευκτήριους οίκους ως τζαμιά ή οτιδήποτε άλλο, με ασφάλεια, αλλά και με σεβασμό στα ανθρώπινα δικαιώματα συμπολιτών μας που είναι Έλληνες μουσουλμάνοι να ασκήσουν τα θρησκευτικά τους καθήκοντα.
Ο νόμος για τα νομικά πρόσωπα θρησκευτικού δικαίου, από την άλλη μεριά, δίνει τη δυνατότητα νόμιμης λειτουργίας των πάνω από 80 θρησκευτικών κοινοτήτων στη χώρα μας.
Η δημιουργία χώρου ταφής των μουσουλμάνων συμπολιτών μας στην Αττική δυστυχώς είναι ακόμα ζητούμενο, παρ' όλες τις θετικές προτάσεις και τις ενέργειες που έχουν γίνει από τη μεριά του ΣΥΡΙΖΑ.
* Ο Γιάννης Αμανατίδης είναι βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ - Π.Σ και πρώην υφυπουργός Εξωτερικών
