Με απόφασή του ο υπ. Δικαιοσύνης (30.3.2020, αρ. πρωτ.: 15479 οικ./Φ.342) συνέστησε Ειδική Νομοπαρασκευαστική Επιτροπή με αντικείμενο την αναμόρφωση του Οικογενειακού Δικαίου και επανήλθε στην ημερήσια διάταξη η συζήτηση για αλλαγές στο Οικογενειακό Δίκαιο με την αιτιολογία ότι πέρασαν σαράντα χρόνια από τον αρχικό Νόμο 1329/83 και υπάρχει ανάγκη για εκσυγχρονισμό.
Αφότου η νομοπαρασκευαστική επιτροπή περαίωσε το έργο της, μέχρι σήμερα έχουν δει το φως της δημοσιότητας τρία διαφορετικά κείμενα - προτάσεις για σχέδιο νόμου με κατάθεση - αναίρεση διατάξεων, με αντιφάσκουσες έννοιες και κανείς / καμία δεν μπορεί να καταλήξει στο τι θέλει να κάνει ο υπουργός.
Η διατυπωθείσα γνώμη ότι θα είναι προς όφελος της ισότητας των φύλων από ένα κυβερνητικό κόμμα που ο πρωθυπουργός δηλώνει ότι «η γυναίκα είναι για το σπίτι» και πρεσβεύει στο «πατρίς, θρησκεία, οικογένεια», με αυτό το σκεπτικό μεταφέρει τη Γραμματεία Ισότητας των Φύλων από το υπουργείο Εσωτερικών στο Εργασίας και τη μετονομάζει σε Γενική Γραμματεία Οικογενειακής Πολιτικής και Ισότητας των Φύλων, δεν μας πείθει.
Προοδευτικός νόμος
Ο νόμος για το Οικογενειακό Δίκαιο είναι κατάκτηση του γυναικείου κινήματος και είναι ο πλέον προοδευτικός στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Όλη αυτή η διαδικασία έχει, νομίζω, ως αφετηρία αίτημα κάποιων πατεράδων για υποχρεωτική συνεπιμέλεια με το σκεπτικό ότι στον υπάρχοντα νόμο δεν αναφέρεται ρητά ότι έχουν τη δυνατότητα ουσιαστικής παρέμβασης στη ζωή του παιδιού τους μετά το διαζύγιο ή τον χωρισμό.
Με βάση την ισότητα των φύλων και την εναρμόνιση εργασιακής και οικογενειακής ζωής, το γυναικείο κίνημα αναγνωρίζει την αξία της πατρότητας και διεκδικεί ανακατανομή του χρόνου που διατίθεται από τους γονείς στη φροντίδα των παιδιών και του νοικοκυριού ώστε να ασχολούνται ουσιαστικά και οι πατέρες με τα παιδιά τους και να απελευθερώνεται χρόνος για τις γυναίκες για την προσωπική εξέλιξη και ανάπτυξή τους. Και βέβαια, λοιπόν, οι πατέρες έχουν την ίδια ευθύνη για την επιμέλεια του παιδιού τους.
Αν αυτό είναι το αίτημά τους, δεν υπάρχει πρόβλημα, γιατί το υπάρχον Οικογενειακό Δίκαιο και η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού, που είναι νόμος και στη χώρα μας, αντιμετωπίζουν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο αυτό το ζήτημα.
Με βάση διάταξη άρθρου (1513 Α.Κ.) είναι δυνατή η από κοινού άσκηση της γονικής μέριμνας, εφόσον βέβαια οι γονείς συμφωνούν, ορίζοντας τον τόπο διαμονής του παιδιού τους. Συνεπώς, υπάρχει σχετική πρόβλεψη στο Οικογενειακό μας Δίκαιο που αποτέλεσε σπουδαία τομή, με μόνη προϋπόθεση οι γονείς να είναι ώριμοι και να μην έχουν εχθρικές σχέσεις και διαφορές ως προς τον τρόπο ζωής και, λόγω της σοβαρότητας και ωριμότητάς τους, λαμβάνουν σοβαρά υπόψη το συμφέρον τού παιδιού και επιθυμούν ο ενδεχόμενος ψυχικός τραυματισμός από τον χωρισμό τους να είναι όσο το δυνατόν μικρότερος.
Επικαλούνται γι’ αυτό το Ψήφισμα 2079 του 2015 του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, που αναφέρει σχετικές πρακτικές άλλων χωρών (Σουηδία, Γαλλία κ.λπ.), καθώς και απαραίτητες δομές και θεσμούς που αποτελούν τις προϋποθέσεις, χωρίς να παίρνουν υπόψη τους το επίπεδο ανάπτυξης κουλτούρας κάθε χώρας όσον αφορά την ισότητα των φύλων, όπως άλλωστε καταδεικνύουν και τα πρόσφατα στοιχεία του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου για την Ισότητα των Φύλων (EIGE) που δημοσίευσε τον Δείκτη Ισότητας των Φύλων για το 2019.
Επικοινωνία γονέων και τέκνων
Ο υπάρχων νόμος για το Οικογενειακό Δίκαιο σε συνδυασμό με τον Ν. 2447/96 περιέχουν υποχρεώσεις εκ μέρους της Πολιτείας για συγκρότηση οικογενειακού δικαστηρίου, όσο και κοινωνικές δομές. Ωστόσο, από έλλειψη πολιτικής βούλησης της Πολιτείας, δεν ιδρύθηκαν ποτέ, και μάλιστα σε κάθε Πρωτοδικείο, οι αυτοτελείς κοινωνικές υπηρεσίες.
Οι κοινωνικές αυτές υπηρεσίες θα ήταν στελεχωμένες από εξειδικευμένο προσωπικό, θα διενεργούσαν ενδελεχή κοινωνική έρευνα των συνθηκών διαβίωσης του παιδιού με την υποχρέωση σύνταξης γραπτής έκθεσης και ασφαλώς θα συνέδραμαν ουσιαστικά στον / στη δικαστή που θα επιλαμβανόταν την εκάστοτε οικογενειακή υπόθεση.
Ακόμα και το ψήφισμα του Συμβουλίου της Ευρώπης αναφέρει ότι υπάρχει ανάγκη διαμεσολάβησης ανάμεσα στους γονείς με επιμελητές και διεπιστημονική ομάδα.
Αναφέρει ακόμα ότι δεν έχει κυρωθεί από τη χώρα μας η 192 σύμβαση του 2003, που αφορά την επικοινωνία γονέων και τέκνων.
Τα κείμενα - σχέδια νόμου που κυκλοφορούν προέκυψαν από μια νομοπαρασκευαστική επιτροπή όπου μετείχαν εκπρόσωποι των συλλόγων πατεράδων, με την επαγγελματική τους ιδιότητα φυσικά, για να μην προκαλέσουν, και απουσίαζε παντελώς το γυναικείο κίνημα, που το αφορά άμεσα.
Σαράντα χρόνια μετά την ψήφιση του Ν. 1329/83 και είκοσι τέσσερα χρόνια μετά την ψήφιση του Ν. 2447/96, θα περιμένει κάποιος/κάποια η Πολιτεία:
- Να προχωρήσει στην ίδρυση οικογενειακών δικαστηρίων (υπάρχει οικογενειακό δικαστήριο στον Άρειο Πάγο μόνο), στη δημιουργία σώματος διαμεσολαβητών με διεπιστημονική στελέχωση (παιδοψυχολόγοι, παιδοψυχίατροι, κοινωνικοί λειτουργοί, κοινωνιολόγοι κ.λπ.) που θα παρέχουν δωρεάν τις υπηρεσίες τους στα υπό διάσταση ζευγάρια, θα προβαίνουν σε κοινωνική έρευνα και θα υποβοηθούν το έργο των δικαστών. Η διαμεσολάβηση θα πρέπει να προηγείται του διαζυγίου, εκτός από τις περιπτώσεις ενδοοικογενειακής βίας.
- Να κυρωθεί άμεσα από τη χώρα μας η Νο 192 σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης για την επικοινωνία γονέων και τέκνων (Convention on Contact concerning Children), η οποία έχει υπογραφεί από τις 9.10.2003 χωρίς να έχει κυρωθεί μέχρι σήμερα.
- Να αναλαμβάνει η Πολιτεία την καταβολή ποσού για την εν γένει φροντίδα του τέκνου όταν και οι δύο γονείς είναι άνεργοι, στο πλαίσιο ανταποδοτικότητας των φόρων, όπως εξάλλου αναφέρεται και στη Διεθνή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού, ώστε να υπάρχει μηνιαία οικονομική στήριξη από την Πολιτεία στον γονέα που έχει την επιμέλεια, ανεξάρτητα αν εργάζεται ή όχι, στο πλαίσιο της προστασίας του ανηλίκου από τη φτώχεια (μακροχρόνια οικονομική κρίση, μικροί μισθοί, μεγάλη καθυστέρηση και μη εκτέλεση αποφάσεων για διατροφή), όπως συμβαίνει εδώ και δεκαετίες στις χώρες της Ευρώπης.
- Το πνεύμα και το γράμμα της πρότασης νόμου αντίκειται σε βασικές διατάξεις της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης, γι’ αυτό και η τυχόν ψήφισή του μπορεί να προσβληθεί και να ακυρωθεί (άρθρα 31, παρ.1 και 2 και 45, παρ.2).
Επιστροφή στην πατριαρχία
Τα παιδιά δεν είναι ιδιοκτησία των γονέων, αλλά ανεξάρτητες προσωπικότητες. Οι γονείς, που συνέβαλαν να έρθουν στον κόσμο, είναι υποχρεωμένοι να διασφαλίζουν τα δικαιώματά τους και να συμβάλλουν στην ανάπτυξη της προσωπικότητάς τους σύμφωνα και με τη Διεθνή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού.
Με βάση τα παραπάνω, γίνεται φανερό ότι το πρόβλημα δεν είναι η συνεπιμέλεια, αλλά η πατρική εξουσία που προϋπήρχε του Ν. 1329/83 που εξασφαλίζει την ισότητα των φύλων. Απώτερος στόχος είναι το πισωγύρισμα στην πατριαρχία με την επιβολή διά νόμου της υποχρεωτικής συνεπιμέλειας και της εναλλασσόμενης κατοικίας.
Τίποτα λιγότερο, τίποτα περισσότερο.
* Η Ιλεάνα Σακκά είναι μέλος της γραμματείας του Τμήματος Φεμινιστικής Πολιτικής - Φύλου του ΣΥΡΙΖΑ
