ΡΕΠΟΡΤΑΖ: ΚΩΣΤΑΣ ΠΑΠΑΝΤΩΝΙΟΥ
"Ζούμε με την αγωνία και τον φόβο μη βρούμε πνιγμένους στα δίχτυα μας" μου λέει ο Θανάσης Μαρμαρινός, 62χρονος ψαράς από τη Σκάλα Συκαμνιάς στη Λέσβο, που βοηθά μαζί με άλλους τέσσερις συναδέλφους του στη διάσωση προσφύγων που έρχονται από την Τουρκία, επιβαίνοντας στις βάρκες και στα σκάφη του θανάτου. Παρά τις αντιξοότητες που αντιμετώπιζαν και πριν από την προσφυγική κρίση, τα μαζικά κύματα προσφύγων δεν αποτέλεσαν αφορμή ώστε να βρουν στέγη στη φασιστική ρητορεία της Χρυσής Αυγής. Αντίθετα, αισθάνθηκαν την ανάγκη να σταθούν αλληλέγγυοι και να κάνουν τα πάντα ώστε να σωθούν όσες περισσότερες ανθρώπινες ζωές γινόταν, ακόμη και με υψηλό προσωπικό κόστος, το οποίο προσπερνούν στις περιγραφές τους και στέκονται στα χαμόγελα των παιδιών που αντικρίζουν κάθε φορά που φέρνουν ασφαλείς τις οικογένειες των προσφύγων στις ακτές.
Συνήθως οι περισσότερες "επιχειρήσεις" γίνονται ξημερώματα. Έχει χρειαστεί πολλές φορές να αφήσουν το ψάρεμα ώστε να σώσουν δεκάδες ανθρώπους που βουλιάζουν, γιατί δεν ξέρουν κολύμπι, μαζί με τα σκάφη. Ανάμεσά τους πάρα πολλά πιτσιρίκια, που, αντί να απολαμβάνουν την ξεγνοιασιά της ηλικίας τους, περνούν δοκιμασίες ζωής. Η μεγάλη "κρίση", όπως θυμάται ο Θανάσης, ξεκίνησε στις 15 Ιουλίου. "Κάποιες φορές έβλεπες παντού τριγύρω βάρκες. Τις τελευταίες μέρες, λόγω των απαγορεύσεων από την Τουρκία, θα περάσει πολύ λίγος κόσμος".
Οι λόγοι που οι ψαράδες ξοδεύουν από το δικό τους πετρέλαιο, στερούνται το μεροκάματο και ρισκάρουν τη ζωή τους στη φουρτουνιασμένη θάλασσα συνοψίζονται σε μια λέξη: ανθρωπιά. Που, για να μείνει ζωντανή, έχει ως βασικό της συστατικό την αλληλεγγύη. "Γεμίζουν τα πνευμόνια ηθική ικανοποίηση. Τι να σου πω; Ότι σκέφτομαι τα χρήματα που χάνω όταν βλέπω κάποιον να πνίγεται δίπλα μου;".
Η αντίφαση γύρω από τον θάνατο κρατά τον Θανάση "ενεργό". Από τη μία η συμφιλίωση με την αίσθηση ότι θα πρέπει να αντέξει σκληρές εικόνες, όπως πνιγμένους ανθρώπους. Από την άλλη η άρνησή του να συμφιλιωθεί με τον θάνατο είναι εκείνη που τον χαλυβδώνει. Θυμάται το ναυάγιο στην Εφταλού, όταν το ξύλινο σκάφος πήρε μαζί του στον βυθό τον κόσμο. Δεκάδες ήταν οι νεκροί του ναυαγίου, αλλά θα ήταν περισσότεροι αν δεν υπήρχαν οι φίλοι του με τις ψαρόβαρκες ώστε να βοηθήσουν τις αρχές. Ο ίδιος βρισκόταν εκείνη τη μέρα στον Κόρακα, όπου κι εκεί, κατά τραγική σύμπτωση, συνέβη ναυάγιο και περισυνέλεξε τους πρόσφυγες και τους μετέφερε στην ακτή. "Φωνάξαμε κι άλλο κόσμο να βοηθήσει. Ανεβάσαμε στα σκάφη πενήντα άτομα και τους σώσαμε όλους ευτυχώς" διηγείται.
Στα στέκια τους, στις συζητήσεις που γίνονται με ούζο και θαλασσινούς μεζέδες, θα ακούσεις μόνο ιστορίες που είχαν αίσιο τέλος. Δεν θέλουν να μιλάνε για τις καταστάσεις που δεν πήγαν καλά, τους στοιχειώνουν, αισθάνονται άσχημα που δεν μπόρεσαν να τις αποτρέψουν. "Θυμάμαι ότι τραβούσα μια βάρκα σε άθλια κατάσταση. Όταν φτάσαμε στο λιμάνι της Συκαμνιάς και είχαμε αφήσει πίσω μας τα κύματα, σηκώθηκε από το πλήθος ένα κοριτσάκι έξι χρόνων και άρχισε να με χαιρετά και να στέλνει φιλάκια", είναι μία από τις ιστορίες που θυμάται ο Θανάσης και τη μοιράζεται συχνά για να ακολουθήσουν γέλια στα τραπέζια και χαμόγελα.
Κίνδυνος τα δίχτυα
Ένα σοβαρό ζήτημα που έχει προκύψει, ως μέρος της νέας καθημερινότητας στο νησί για τους ψαράδες, είναι ότι φοβούνται να απλώσουν τα δίχτυα τους στις περιοχές από τις οποίες μέχρι πρότινος έβγαζαν το μεροκάματο. "Πιάνονται οι βάρκες των προσφύγων, με αποτέλεσμα και τα δίχτυα να καταστρέφονται, και οι ίδιοι να κινδυνεύουν να βουλιάξουν. Βάλαμε φώτα στα σημεία, αλλά δεν υπάρχει αποτέλεσμα. Οι άνθρωποι δεν το κάνουν επίτηδες φυσικά, δεν ξέρουν πώς να κατευθύνουν τις βάρκες". Ούτε αυτή η δυσκολία όμως τους "θυμώνει".
Από την άλλη, η αυταπάρνηση των ψαράδων έχει κινητοποιήσει τις κοινωνικές δομές και συλλογικότητες. Η Αλληλεγγύη για Όλους, σε συνεργασία με το Δίκτυο Αλληλεγγύης Λέσβου θα ενισχύσουν με πετρέλαιο, γαλότσες και αδιάβροχα τους ψαράδες, έστω κι αν οι τελευταίοι δεν το ζήτησαν ποτέ. Διότι για εκείνους οι προσφυγικές ροές είναι ακόμη μία μπόρα, ακόμη μία φουρτούνα, την οποία έχουν να ξεπεράσουν μέχρι να βγουν στην ακτή, όχι όμως μόνοι. Όταν κάποια στιγμή θα "δέσουν", θα ξέρουν ότι έχουν κατεβεί από τα καΐκια τους στη στεριά όλοι οι πρόσφυγες που αντίκρισαν στα ανοιχτά και δεν εγκατέλειψαν, όπως θα "επέβαλε" ο σημερινός κυρίαρχος κυνισμός που έχει εδραιώσει κυριολεκτικά την αντίληψη "κάνε τη ζωή σου κι άσε τους άλλους να πάνε να πνιγούν".
