Οι παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στις χώρες καταγωγής των μεταναστών είναι η κινητήριος δύναμη που τροφοδοτεί το κύμα μετανάστευσης διά θαλάσσης στη Μεσόγειο με προορισμό την Ευρώπη επισημαίνει η Human Rights Watch σε έκθεση που δημοσιεύθηκε χθες, λίγες μόλις ημέρες πριν από τη συνεδρίαση των ηγετών της Ε.Ε. (25 και 26 Ιουνίου 2015) για να συζητήσουν τις προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για ένα «ευρωπαϊκό πρόγραμμα δράσης για τη μετανάστευση».
Η έκθεση με τίτλο «Η μεταναστευτική κρίση στη Μεσόγειο: γιατί οι άνθρωποι εγκαταλείπουν τις χώρες τους και τι πρέπει να κάνει η Ε.Ε.» καταγράφει τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που εξωθούν τους ανθρώπους στο επικίνδυνο εγχείρημα της διέλευσης της Μεσογείου, καθώς και την ανεπάρκεια της πολιτικής της Ε.Ε. στους τομείς της μετανάστευσης και του ασύλου. Η έκθεση βασίζεται σε περισσότερες από 150 συνεντεύξεις που διεξήχθησαν τον Μάιο με πρόσφατα αφιχθέντες μετανάστες και αιτούντες άσυλο στην Ιταλία -στη Λαμπεντούζα, στην Κατάνια και στο Μιλάνο-, καθώς και στην Ελλάδα - στα νησιά της Λέσβου, της Χίου, της Σάμου, της Λέρου και της Κω. Τα συμπεράσματα βασίζονται επίσης σε εκτενή έρευνα της Human Rights Watch στη Συρία, στην Ερυθραία, στο Αφγανιστάν και στη Σομαλία - τις πατρίδες πολλών από τους ανθρώπους που καταφθάνουν διά θαλάσσης. «Οι προτεραιότητες της Ε.Ε. θα έπρεπε να είναι να σώζει ζωές και να αυξήσει τις ασφαλείς οδούς προς την Ευρώπη, διασφαλίζοντας παράλληλα ότι κάθε συνεργασία με τις χώρες καταγωγής και τις χώρες διέλευσης τηρεί τα διεθνή πρότυπα όσον αφορά τα ανθρώπινα δικαιώματα» δήλωσε η Judith Sunderland, ερευνήτρια της Human Rights Watch και συντάκτρια της έκθεσης.
* Από τη Συρία, τη Σομαλία και το Αφγανιστάν οι πλειοψηφία των προσφύγων το 2015
Περισσότεροι από 100.000 μετανάστες και αιτούντες άσυλο έχουν διασχίσει τη Μεσόγειο από τις αρχές του 2015. Σύμφωνα με την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, ποσοστό μεγαλύτερο από το 60% των ανθρώπων που επιχειρούν τη διέλευση προέρχονται από τη Συρία, τη Σομαλία και το Αφγανιστάν, χώρες που μαστίζονται από τον πόλεμο και τη γενικευμένη πολιτική βία, ή από την Ερυθραία, όπου κυριαρχεί η έντονη καταστολή που ασκείται από την κυβέρνηση. Αιτούντες άσυλο, συμπεριλαμβανομένων παιδιών, από τις τέσσερις αυτές χώρες που κατέφθασαν στην Ιταλία και την Ελλάδα τον Μάιο περιέγραψαν στη Human Rights Watch τις αδιάκριτες εχθροπραξίες, τις απειλές από ομάδες ανταρτών όπως οι Ταλιμπάν, η Αλ-Σαμπάμπ και το Ισλαμικό Κράτος, την αναγκαστική συγκέντρωση και στρατολόγηση ανθρώπων από ένοπλες ομάδες, τις επιθέσεις σε σχολεία και άλλες παραβιάσεις που τους ανάγκασαν να εγκαταλείψουν τις χώρες τους.
Ο Mubarek, από την περιοχή Παρβάν του βόρειου Αφγανιστάν, έφυγε από τη χώρα μαζί με τη σύζυγό του και τους τρεις γιους του τον Μάρτιο για να ξεφύγουν από τους Ταλιμπάν. «Οι Ταλιμπάν πιάνουν κάθε μέρα κόσμο και παιδιά για βομβιστικές επιθέσεις αυτοκτονίας» δήλωσε. «Ανησυχούσα για τα παιδιά μου, τους γιους μου, ότι θα τους ανάγκαζαν να γίνουν βομβιστές αυτοκτονίας». Κάθε χρόνο, χιλιάδες ασυνόδευτα παιδιά διασχίζουν τη Μεσόγειο χωρίς τους γονείς τους ή άλλους υπεύθυνους για τη φροντίδα τους. Το 2014, περισσότερα από 10.500 παιδιά κατέφτασαν μόνα τους στην Ιταλία διά θαλάσσης. Στην Ελλάδα καταγράφηκαν περισσότερα από 1.100 ασυνόδευτα παιδιά το 2014.
* Το θανατηφόρο πέρασμα της Μεσογείου
Ο Διεθνής Οργανισμός Μετανάστευσης έχει χαρακτηρίσει τη Μεσόγειο ως την πλέον θανατηφόρο μεταναστευτική οδό στον κόσμο. Η Ε.Ε. έλαβε πρόσφατα ορισμένα θετικά μέτρα για τη διάσωση ανθρώπινων ζωών στη Μεσόγειο, αλλά εξακολουθεί να επικεντρώνεται πρωτίστως στους τρόπους περιορισμού των αφίξεων μεταναστών στις ευρωπαϊκές ακτές. «Η Ε.Ε. πρέπει να διατηρήσει ισχυρές επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης για όσο χρόνο χρειαστεί» επισημαίνει η Human Rights Watch και προτείνει την αύξηση του αριθμού των ατόμων που επανεγκαθίστανται στην Ε.Ε. στο πλαίσιο προγραμμάτων της UNHCR σε σύγκριση με τον αριθμό των 20.000 που προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η UNCHR έχει ζητήσει από τη διεθνή κοινότητα την επανεγκατάσταση τουλάχιστον 130.000 προσφύγων από τη Συρία. «Η Ε.Ε. έχει δεσμευθεί για την επανεγκατάσταση 45.000 ατόμων, αλλά μπορεί να επιδείξει μεγαλύτερη γενναιοδωρία στην απόκρισή της στην κρίση της Συρίας καθώς και σε άλλες παρατεταμένες προσφυγικές κρίσεις» δήλωσε η Human Rights Watch.
Ο θάνατος 1.000 και πλέον μεταναστών στη θάλασσα σε διάστημα μίας εβδομάδας τον Απρίλιο αποτέλεσε το έναυσμα για την ανάληψη θετικής, αν και όψιμης, δράσης εκ μέρους της Ε.Ε., προκειμένου να ενταθούν οι προσπάθειες έρευνας και διάσωσης στην κεντρική Μεσόγειο. Τον Μάιο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε προτάσεις για ένα «ευρωπαϊκό πρόγραμμα δράσης για τη μετανάστευση». Το εν λόγω πρόγραμμα δράσης περιλαμβάνει ορισμένα θετικά μέτρα τα οποία, εάν εφαρμοστούν πλήρως -και με ακόμη πιο γενναιόδωρο τρόπο- θα μπορούσαν να συμβάλουν στη διάσωση ανθρώπινων ζωών, στη διασφάλιση της πρόσβασης σε διεθνή προστασία στην Ε.Ε. και στη διόρθωση των στρεβλώσεων του συστήματος ασύλου της Ε.Ε. που θίγουν τα δικαιώματα των αιτούντων άσυλο, δήλωσε η Human Rights Watch. Ωστόσο, το μεγαλύτερο μέρος του προγράμματος δράσης της Επιτροπής περιλαμβάνει την ενίσχυση των μέτρων για τον περιορισμό των αφίξεων μεταναστών στην Ε.Ε.
Έκκληση προς τους Ευρωπαίους ηγέτες
Ενόψει του Συμβουλίου της Ε.Ε. στις 25-26 Ιουνίου, όπως δήλωσε η Human Rights Watch, «οι ηγέτες της Ε.Ε. πρέπει να υποστηρίξουν πιο μεγαλόπνοες προτάσεις, προκειμένου να αυξηθούν οι ασφαλείς και νόμιμες δίοδοι προς την Ε.Ε.», συμπληρώνοντας πως «τα εν λόγω μέτρα πρέπει να περιλαμβάνουν τη σημαντική επέκταση των προγραμμάτων επανεγκατάστασης για πρόσφυγες που αναγνωρίζονται από την UNHCR, τη διευκόλυνση της οικογενειακής επανένωσης ώστε να δίδεται στα άτομα που βρίσκονται ήδη στην Ε.Ε. η δυνατότητα να φέρουν κοντά τους τα μέλη της οικογένειάς τους, καθώς και την αύξηση της χρήσης ανθρωπιστικών θεωρήσεων διαβατηρίου, προκειμένου να παρέχεται στα άτομα που χρήζουν διεθνούς προστασίας η δυνατότητα να ταξιδέψουν νόμιμα στην Ε.Ε. προκειμένου να υποβάλουν αίτημα ασύλου».
