Σημαντικές επιρροές από ρατσιστικό και μισαλλόδοξο λόγο περιέχουν εφημερίδες στη χώρα μας, όπως αναδεικνύει μελέτη που πραγματοποίησε το Παρατηρητήριο για τον Φασιστικό και Ρατσιστικό λόγο στα ΜΜΕ, το οποίο ιδρύθηκε το 2014, μετά από πρωτοβουλία του Μορφωτικού Ιδρύματος της ΕΣΗΕΑ.
Η μελέτη πραγματοποιήθηκε τον Μάιο του 2014, την περίοδο πριν τις ευρωεκλογές, με την ευθύνη της καθηγήτριας Αναστασίας Τσουκαλά. Στόχος της μελέτης ήταν να διερευνήσει τον τρόπο κάλυψης θεμάτων που σχετίζονται με τη μετανάστευση και τους πρόσφυγες. Τα κριτήρια που ελήφθησαν υπόψη για τη διερεύνηση του ρατσιστικού λόγου στον Τύπο κατά την κάλυψη και τις αναπαραστάσεις θεμάτων μετανάστευσης, προσφύγων και ζητούντων άσυλο, ήταν δύο κατηγοριών:
α) Ιδεοληπτικής ενημέρωσης - ηγεμονικού δημοσιογραφικού λόγου, όπου εντοπίζονται τυχόν γενικεύσεις, απλουστεύσεις, ισορροπία των απόψεων, αλλά και η αναζήτηση ειδικών. Επιτρέπουν κυρίως να αντιληφθούμε τον βαθμό απόκλισης των εφημερίδων από μια ιδεοληπτικού τύπου ενημέρωση βασισμένη ενδεχομένως στην παράλληλη υιοθέτηση ενός ηγεμονικού δημοσιογραφικού λόγου.
β) Κανόνες δεοντολογίας - ιδεολογικό υπόβαθρο, όπου εντοπίζονται τυχόν επιθετικές απόψεις, ποικιλία πηγών, χρησιμοποιούμενη ορολογία. Επιτρέπουν κυρίως να αντιληφθούμε τον βαθμό απόκλισης των εφημερίδων από τους κανόνες δεοντολογίας και την επιρροή που υφίστανται από ένα ρατσιστικό ιδεολογικό υπόβαθρο.
Οι εφημερίδες ομαδοποιήθηκαν ως προς την πολιτική τους ταυτότητα σε τέσερεις κατηγορίες, όπου αναδείχθηκαν τα εξής χαρακτηριστικά:
1. Δεξιά: "Ελεύθερος Τύπος", "Real", "Καθημερινή". Ο ρατσιστικός λόγος εμφανίζεται ως απόρροια μιας τακτικής παραβίασης των κανόνων δεοντολογίας, σαφώς συνδεδεμένης με ρατσιστικό ιδεολογικό υπόβαθρο.
Οι ρατσιστικές θέσεις προωθούνται στο πλαίσιο μιας συχνά ιδεοληπτικής ενημέρωσης, η οποία επιδιώκει να επηρεάσει το αναγνωστικό κοινό αποδίδοντας ηγεμονική θέση στον δημοσιογραφικό λόγο κατά την αναπαράσταση του μεταναστευτικού.
2. Κέντρο: "Νέα", "Έθνος", "Βήμα". Η προβολή ρατσιστικών στερεοτύπων είναι πρωτίστως απόρροια μιας χαλαρής τήρησης κανόνων δεοντολογίας, όχι στενά συνδεδεμένης με ρατσιστικό ιδεολογικό υπόβαθρο. Ο ρατσιστικός λόγος διαποτίζει το αναγνωστικό κοινό χάρη στην ηγεμονική θέση που κατέχει εν γένει, ως δημοσιογραφικός λόγος, κατά την αναπαράσταση του μεταναστευτικού.
3. Αριστερά: "Ελευθεροτυπία", "Εφημερίδα των Συντακτών". Η αντίθεση μεταξύ πολιτικής ταυτότητας των εφημερίδων αυτών και υιοθέτησης ρατσιστικών στερεοτύπων υποδηλώνει πιθανότατα την ισχύ ενός κυρίαρχου ιδεολογικού σχήματος στην ελληνική κοινωνία. Ο ρατσισμός είναι τόσο διάχυτος που καταλήγει να καθίσταται ανεπαίσθητος, αν όχι αόρατος, ακόμα και σε κύκλους που συνειδητά τον αντιμάχονται. Η ύπαρξη ρατσιστικού λόγου σε αριστερές εφημερίδες είναι επίσης δηλωτική μιας χαλαρής τήρησης των κανόνων δεοντολογίας, πράγμα που εγείρει το θέμα της επιρροής που ασκούν εν προκειμένω οι δημοσιογραφικές ρουτίνες.
Η αναπαράσταση του μεταναστευτικού υπακούει συχνά στους κλασικούς κανόνες της ιδεοληπτικής ενημέρωσης η οποία, ιδίως κατά τη διάρκεια της προεκλογικής περιόδου, κατέστη δεσπόζουσα διότι ενισχύθηκε από τον παραγκωνισμό των εναλλακτικών προς τους δημοσιογράφους έγκριτων φωνών.
4. Δεξιά + "Δημοκρατία", "Πρώτο Θέμα", "Παραπολιτικά". Ο ρατσιστικός λόγος είναι απόρροια μιας συστηματικής παραβίασης των κανόνων δεοντολογίας, στενά συνδεδεμένης με ρατσιστικό ιδεολογικό υπόβαθρο.
Οι ρατσιστικές θέσεις προωθούνται στο πλαίσιο μιας έντονα ιδεοληπτικής ενημέρωσης, η οποία επιδιώκει να ενισχύσει την επιρροή της στο αναγνωστικό κοινό μονοπωλώντας τον λόγο κατά την αναπαράσταση του μεταναστευτικού.
ΑΓΓΕΛΑ ΝΤΑΡΖΑΝΟΥ
