Της Mathilde Goanec
Μήπως να εγκαταλειφθούν οι κυκλικοί κόμβοι; Πώς να συνέλθει κανείς από το «μούδιασμα» που προκάλεσε η πρωτοβουλία του Emmanuel Macron για τη «μεγάλη εθνική συζήτηση»; Τα κίτρινα γιλέκα της διοικητικής επαρχίας Var2, μέσα σ’ ένα ιδιαίτερα ηλεκτρισμένο κλίμα, εξαιτίας και της χρήσης αστυνομικής βίας στα πρόσφατα επεισόδια της Toulon, προσπαθούν να κινητοποιηθούν σε όλα τα μέτωπα προκειμένου να «βγει» ο χειμώνας.
«Στις 17 Νοεμβρίου έβλεπα τα κίτρινα γιλέκα στην τηλεόραση. Στις 18 είπα στη γυναίκα μου ότι ντρέπομαι να μείνω στο σπίτι. Πήρα το αυτοκίνητό μου και πήγα σε έναν κυκλικό κόμβο». Ο Pierre Volpi, κάτοικος της πόλης La-Londe-les-Maures, προσφάτως συνταξιοδοτηθείς, έχει ξεπεράσει σε μεγάλο βαθμό τον αρχικό δισταγμό του. Έχει καταστεί, δύο μήνες μετά την πρώτη ημέρα των διαδηλώσεων, ένας από τους πυλώνες της ομάδας των κίτρινων γιλέκων των κοινοτήτων La-Londe-les-Maures, Bormes-les-Mimosas και Le Lavandou. Εν τω μεταξύ, έκλεισε την τηλεόρασή του, επιλέγοντας για την ενημέρωσή του το διαδίκτυο.
Αυτή η «καλή ομάδα», σύμφωνα με τον Pierre, ενδυναμωμένη με τα σχεδόν 1.500 μέλη της στο facebook, δεν καταλαμβάνει πλέον κυκλικούς κόμβους, αλλά μετατοπίζει τη δράση της σε «συμμετοχικά εργαστήρια», σε πικετοφορίες και σε «κίτρινες πορείες», οι οποίες διοργανώνονται από τις δεκαπέντε περίπου ομάδες που δραστηριοποιούνται στην περιοχή. Το Σάββατο, όλος αυτός ο «μικρόκοσμος» συγκεντρώνεται στη διαδήλωση της Τουλόν.
Την 15η του τρέχοντος Ιανουαρίου ο Pierre συζητά με τη Sarah, τον Robert και τον Pascal στον κήπο του τελευταίου. Τα κοτόπουλα μπλέκονται στα πόδια τους, σε ένα κοτέτσι που ενθουσιάζει τον Pierre, κατασκευασμένο και διακοσμημένο με πάσης φύσεως υλικά. Στο άλλο άκρο της Γαλλίας, ο Emmanuel Macron, με καθημερινή εμφάνιση, πραγματοποιεί την επίσημη πρώτη της «μεγάλης εθνικής συζήτησης», μπροστά σε εξακόσιους δημάρχους που συγκεντρώθηκαν για το λόγο αυτό σε ένα χώρο άθλησης στη Νορμανδία. Τα τέσσερα κίτρινα γιλέκα δεν ενδιαφέρονται πάντως γι’ αυτό κι αστειεύονται με τον Πρόεδρο, ο οποίος αναλώνεται σε «ερωτήσεις κι απαντήσεις...».
Το γράμμα του Macron, το οποίο δημοσιεύτηκε την Κυριακή 13 Ιανουαρίου αφήνει, επίσης, αδιάφορα τα κίτρινα γιλέκα, τα οποία το αξιολογούν ως «κακοπαιγμένη παράσταση». «Η μετανάστευση, τα θέματα ταυτότητας δεν αποτελούν πρόβλημα για εμάς. Ο Macron προσπαθεί να μας διχάσει». Ο Robert επωφελείται της ευκαιρίας για να γνωστοποιήσει στους νέους συντρόφους του ότι έχει εβραϊκή καταγωγή, η Sarah υπενθυμίζει ότι είναι μουσουλμάνα. Ο Pascal αστειεύεται ανταπαντώντας ότι «οι χριστιανοί είναι μειονότητα» στο τραπέζι. «Αποτελεί σοβαρό ζήτημα το γεγονός ότι ο Macron δεν απαντάει στις ερωτήσεις μας, υποστηρίζοντας ταυτόχρονα ότι είμαστε ένα οργισμένο πλήθος που διακατέχεται από αντισημιτισμό και ξενοφοβία», επιμένει η Sarah.
Εντούτοις, ο Emmanuel Macron «πέτυχε κάτι». «Μας ξύπνησε», σύμφωνα με τον Pierre. Έπειτα, ως υποστηρικτικό στοιχείο εμφανίζεται στον ορίζοντα η λαϊκή πρωτοβουλία για δημοψήφισμα και η Ισλανδία ως φόντο. «Αυτοί τα κατάφεραν. Εμείς γιατί όχι;», αναρωτιέται ο Pierre. «Εθνικοποίησαν τις τράπεζες, αρνήθηκαν να πληρώσουν το χρέος, διέλυσαν την Εθνοσυνέλευση και προχώρησαν σε Συντακτική Συνέλευση. Τους πήρε ένα χρόνο. Μπορούμε κι εμείς να κρατήσουμε τόσο». Ο Pierre σημειώνει, γελώντας, ότι η επιδίωξη του δημοψηφίσματος με λαϊκή πρωτοβουλία αποτελεί την πιο χρονοβόρα μέθοδο και παρόλα αυτά την επέλεξαν τα κίτρινα γιλέκα, «αντί να προκρίνουν κάποια ημίμετρα, τα οποία θα μπορούσαν να έχουν προχωρήσει άμεσα».
Η Sarah, αυτοαπασχολούμενη τεχνικός, το διαπιστώνει εντούτοις κάθε μέρα. Αυτό το κίνημα, το οποίο καταλαμβάνει σημαντική θέση στη ζωή της, προκαλεί περισσότερες εντάσεις κι αρνητικές αναπαραστάσεις απ’ ότι παλιότερα. «Το να φοράς το κίτρινο γιλέκο ή το να το επιδεικνύεις στο αυτοκίνητο είναι πλέον πιο πολύπλοκο. Οι άνθρωποι μας λένε ότι επιτύχαμε τον στόχο μας, μας προτρέπουν να γυρίσουμε στο σπίτι μας, μας συμπεριφέρονται σαν να είμαστε αντικοινωνικοί». Η κυβέρνηση επενδύει στην εντεινόμενη δυσαρέσκεια της κοινής γνώμης, απαξιώνοντας το κίνημα ως «σκληροπυρηνικό, καθοδηγούμενο από ταραξίες».
Η υπόθεση της «κατάληψης του φρουρίου του Brégançon»3, ήταν η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι για τα κίτρινα γιλέκα. Πληροφορούμενοι, στα τέλη Δεκεμβρίου, ότι ο Emmanuel Macron θα περάσει τις διακοπές του στο φρούριο, προγραμματίζουν πικ-νικ στους πρόποδες του οικοδομήματος, ξεδιπλώνοντας εκεί ένα πανό. Ο Pierre, ο Pascal, ο Robert και η Sarah συμμετείχαν σε αυτό. Η αστυνομία τους ακολουθεί κατά πόδας. Οι δημοσιογράφοι σπεύδουν έπειτα από το τηλεφώνημα ενός αιρετού της αυτοδιοίκησης κι από ένα τηλεγράφημα του γαλλικού πρακτορείου ειδήσεων. Το ειδησεογραφικό δίκτυο BMF κάνει λόγο ακόμη και για «οδοφράγματα» κοντά στο προεδρικό φρούριο. Η φήμη του καναλιού δεν πρόκειται να αποκατασταθεί ποτέ στην συνείδηση των κίτρινων γιλέκων.
Χημικά, μπλόκα κι αψιμαχίες, οι μερικές δεκάδες κίτρινων γιλέκων παρούσες σε εκείνη τη δράση δεν εκτίμησαν ιδιαίτερα την επικοινωνιακή προσπάθεια ταύτισής τους με επικίνδυνους τρομοκράτες. «Αλήθεια, πίστεψαν ότι με το κολατσιό και τα παιδιά μας θα καταλαμβάναμε το γεμάτο μπάτσους και στρατιωτικούς φρούριο του Brégançon;”, αναρωτιέται δεικτικά ο Pascal. Για να κοροϊδέψει τους δημοσιογράφους η ομάδα του La Londe - Bormes - Le Lavandou προκρίνει ένα τέχνασμα προς το ειδησεογραφικό δίκτυο BFM, δεχόμενη να μαγνητοσκοπηθεί, για να γυρίσει τελικά την πλάτη στον ανταποκριτή την ώρα της απευθείας σύνδεσης. «Ο δημοσιογράφος εξοργισμένος πέταξε κάτω το τηλέφωνό του», λέει χαριτολογώντας ο Pascal.
«Μέχρι εδώ κανείς δεν μας έδινε προσοχή» σημειώνει εμπιστευτικά η Florent, ένα κίτρινο γιλέκο από την περιοχή του Var που συναντήσαμε στο Παρίσι. «Ήμασταν άνθρωποι του Νότου, φιλήσυχοι, οι οποίοι ξαφνικά έσκασαν. Η διαδήλωση της 5ης Ιανουαρίου εξόργισε όλο τον κόσμο». Κατά την διάρκεια της «8ης πράξης»4, η Γαλλία παρακολουθεί τον διοικητή της αστυνομίας Didier Andrieux να χτυπάει ένα κίτρινο γιλέκο από την Toulon στο καπό ενός αυτοκινήτου.
Η σκηνή, της οποίας προηγήθηκαν κι άλλες βίαιες πράξεις που προβλήθηκαν αναλυτικά από το δίκτυο Mediapart την ίδια μέρα, σοκάρει βαθύτατα τους διαδηλωτές. Εισάγει την περιοχή του Var στο χάρτη της αστυνομικής βίας, αλλά και σε εκείνον της «κίτρινης ριζοσπαστικοποίησης». Ο νεαρός Miguel, πίσω από την ασφάλεια ενός παραπήγματος στα διόδια της περιοχής του Bandol, στην έξοδο της Toulon, κατεβάζει το παντελόνι του για να δείξει το σημάδι από μια πλαστική σφαίρα, την οποία δέχτηκε κατά την διάρκεια της «9ης πράξης» στις 12 Ιανουαρίου. «Άντε δείξε! Ξεντύσου!» φωνάζουν οι φίλοι του που βρίσκονται συγκεντρωμένοι στην ξύλινη παράγκα. Το δέρμα του είναι ακόμα κόκκινο, τραυματισμένο. «Πήγα στο αστυνομικό τμήμα, μου είπαν να καταθέσω μήνυση κατά αγνώστου κι όχι ενάντια στον μπάτσο που είχα αναγνωρίσει». Ο Miguel δεν ασχολήθηκε περισσότερο. Εντούτοις, συνελήφθη για «βανδαλισμό κι εξέγερση σε βαθμό πλημμελήματος». Το πρωί που τον συναντήσαμε είχε ήδη καταδικαστεί σε φυλάκιση με πενταετή αναστολή.
Ο Maxime διηγείται μια παρόμοια ιστορία. Μία εβδομάδα νωρίτερα ο νεαρός συνελήφθη στη διαδήλωση της Toulon με μία μπίρα στο χέρι, φορώντας μια χάρτινη μάσκα. «Είχα, επίσης, ένα μαχαίρι στην τσέπη μου για τα σάντουιτς στην κατασκήνωση». Ισχυρίζεται ότι χτυπήθηκε από τα γκλόμπ των αστυνομικών, ενώ βρίσκονταν στο πάτωμα, αλλά δεν έκανε μήνυση. «Ποιό το νόημα; Αντίθετα, μετά από 48 ώρες κράτησης έφαγα τέσσερις μήνες με αναστολή και απαγόρευση συμμετοχής σε διαδηλώσεις. Αλλά δεν το μετανιώνω. Αν ήταν να το ξανακάνω θα το ξαναέκανα».
Ο Riad, διασώστης, ο οποίος έγινε «γιατρός του δρόμου»5, συνελήφθη σε διαδήλωση στο Παρίσι και καταδικάστηκε για «συνάθροιση με στόχο την τέλεση βίαιων ενεργειών». Τέσσερις μήνες με αναστολή και απαγόρευση επίσκεψης στην πρωτεύουσα για οκτώ μήνες. «Ήμουν μόνος, αλλά ο νομάρχης6είχε απαγορεύσει τη χρήση μέσων αναπνευστικής προστασίας. Πως γίνεται να παρέχει κανείς πρώτες βοήθειες χωρίς τη μάσκα του;» Μια γυναίκα πλησιάζει και του χαϊδεύει το χέρι. «Δεν το ‘ξερα. Είναι αηδιαστικό»! «Μια ρίψη πέτρας, μία φωτογραφία του Macron με κομμένο κεφάλι... Είναι βίαιο σίγουρα, αλλά ξέρουμε ότι η επανάσταση δεν γίνεται με τριαντάφυλλα. Αυτοί οι πολιτικοί, οι τόσο περήφανοι για τη Δημοκρατία, θίγονται. Αλλά για τις θέσεις τους, για τους ωραίους θεσμούς τους, ποιος άλλος αγωνίστηκε για να αποκτηθούν όλα αυτά, εκτός από τον οργισμένο λαό;» Με την chapka7 στα μακριά του μαλλιά, ο Manu, παλιό μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος, θα μπορούσε να είναι ένα από τα κίτρινα γιλέκα που, σύμφωνα με τον Robert, «παραδίδουν μαθήματα πολιτικής» στους κυκλικούς κόμβους. Σε τέτοιο σημείο που οι σύντροφοί του γύρω του αστειεύονται: «σε ακούει η δημοσιογράφος! Δεν είναι ανάγκη να φωνάζεις»!
Αλλά η ερώτηση δημιουργεί ταραχή και τα κίτρινα γιλέκα διαισθάνονται την παγίδα. Ποιος από τους δύο προκαλεί; Εκείνοι ή η κυβέρνηση; Στις 18 Δεκεμβρίου, κατειλημμένα από δεκάδες κίτρινα γιλέκα, για εβδομάδες, τα διόδια του Bandol καίγονται. Ακόμα κι αν δυο εβδομάδες αργότερα ένας κρεοπώλης συνέχιζε να κερνάει ψητά κοτόπουλα για το ρεβεγιόν των κίτρινων γιλέκων, η ομάδα του Bandol γνωρίζει καλά ότι πολλοί συμπαθούντες απομακρύνθηκαν από το κίνημα κατευθείαν αμέσως μετά από τα γεγονότα. «Αυτό που δεν ειπώθηκε είναι ότι την προηγούμενη εβδομάδα οι μπάτσοι μας παρενοχλούσαν κάθε δεύτερη μέρα, επιχειρώντας να μας απομακρύνουν», υπενθυμίζει ο Frank. «Είδαμε να καταφθάνουν αυτοκίνητα και οχήματα των ειδικών δυνάμεων της αστυνομίας για να προχωρήσουν σε εκκένωση. Είναι βλακεία να καις και να σπας, αλλά για να φτάσουμε εκεί θα πρέπει να γίνει κατανοητό το τι περάσαμε προηγουμένως».
Η αδελφοσύνη που προέκυψε από το κίνημα θα μπορούσε παραδόξως να μεταβληθεί σε «αχίλλειο πτέρνα» για τα κίτρινα γιλέκα. Πως θα συνεχίσει το κίνημα να υπάρχει επικοινωνιακά και πολιτικά και πως θα ξεπεράσει την εσωστρέφεια του, κρύβοντας διαρκώς την πολιτική κάτω από το χαλί; «Τα όρια του κινήματος μας είναι η άρνηση του να συζητήσουμε το πως ακριβώς φανταζόμαστε την κορύφωσή μας», επισημαίνει έντονα η Elvire. «Η ερώτηση τίθεται επίσης και στους διαχειριστές του facebook, με τα 6000 άτομα, τα οποία δεν είναι και λίγα. Για μένα αυτή η -με κάθε κόστος-, απολίτικη στάση είναι αδιέξοδη».
Η νεαρή γυναίκα, στέλεχος της δημόσιας διοίκησης, αποκλείστηκε δύο φορές από την ομάδα του Bandol για την ανοιχτή υποστήριξη και συμμετοχή της στην «Ανυπότακτη Γαλλία». Επανέρχεται κάθε φορά, χωρίς να αποθαρρύνεται, φοβούμενη όμως ότι γυρνάει συνέχεια γύρω από τον εαυτό της, περνώντας απλώς τα βράδια της δίπλα από τις φωτιές στα βαρέλια, «τρώγοντας λουκάνικα». «Εγώ πάντως δεν συμμετείχα στα κίτρινα γιλέκα για να αλλάξω την κοινωνία», της απαντάει ο Manu. «Όταν έρχομαι εδώ είναι για να συμμετάσχω σε ένα κίνημα διαμαρτυρίας». Κι ο Jean - Claude, ένας αγρότης ο οποίος υφίσταται ήδη τα καυστικά σχόλια του περιβάλλοντός του για την ψυχή τε και σώματι δέσμευσή του, θα επέστρεφε κάθε μέρα, εάν το κίνημα στρεφόταν ευθέως προς την κομματική σκακιέρα; Συμφωνεί με τον Jérémy, ο οποίος θεωρεί ότι «η απόλυτη προτεραιότητα πρέπει να είναι η φοροδιαφυγή», όταν η γειτόνισσά του παραπονιέται για τους «ντροπιαστικούς» φόρους στα τσιγάρα;
Ο Olivier πιστεύει ότι «πρέπει να μεταμορφωθεί αυτό το κίνημα, να βγει από το κουκούλι του». Αυτό είναι και το βασικό ερώτημα των «εργαστηρίων προβληματισμού» κάθε Τετάρτη βράδυ, στην αίθουσα του ναυτικού ομίλου του Bandol. Οι τοποθετήσεις είναι ελεύθερες. «Ορισμένοι υποστηρίζουν πιο σκληρές ενέργειες, άλλοι πιο ειρηνικές», εξηγεί ο Olivier. «Έχουμε συμφωνήσει ότι και οι δύο απόψεις θα μπορούσαν να συνυπάρχουν». Κι ενώ προχωράει η νύχτα, οι ερωτήσεις διαδέχονται η μία την άλλη. Να υπάρξει συμμετοχή στον εθνικό διάλογο; Να συνενωθούν τα κίτρινα γιλέκα του Νότου της Γαλλίας; Να συμμετάσχουν σε εθνικές συντονιστικές πρωτοβουλίες, όπως εκείνη του Commercy; Με ποια ιδιότητα για τους εκπροσώπους τους; «Αλληλοεπικαλυπτόμαστε με την κίνηση για ‘δημοψήφισμα με την πρωτοβουλία πολιτών’», το διακωμωδεί ο Jérémy, αυτός ο νέος συμβασιούχος, ιδιαίτερα δραστήριος στην ομάδα του Bandol. «Βλέπετε, τηρούμε εμείς οι ίδιοι πρώτα αυτό για το οποίο αγωνιζόμαστε».
Η Géraldine το αναγνωρίζει και η ίδια. Αυτό το κίνημα «είναι ένα σκέτο μπέρδεμα». Μετά από την συμμετοχή της στο μπλόκο των διοδίων του Bandol επέστρεψε στην Toulon. «Σε ό,τι με αφορά, το να μαζευτούμε 600 και να κάνουμε μια κατάληψη, δεν με ενδιαφέρει και τόσο. Έχει ένα νόημα το να ανοίγουμε τα διόδια για δωρεάν διέλευση. Αλλά το να κοιμηθούμε σε ένα κυκλικό κόμβο, το να κάνουμε μια κατάληψη χώρου, δεν το επιλέγω σαν μορφή πάλης». Μαζί με ακόμα πέντε γυναίκες κίτρινα γιλέκα κατάφεραν να μπορούν να χρησιμοποιούν για δυο φορές την εβδομάδα την «αίθουσα Μεσόγειος», δίπλα από το λιμάνι, μέσα στα γκέτο. Η δημαρχία μετέφερε εκεί και το ‘βιβλίο αιτημάτων’8, εν είδη εισαγωγής του εθνικού διαλόγου. Την ίδια μέρα, καμιά εικοσαριά άνθρωποι ασχολούνταν με το να φτιάχνουν φυλλάδια και να προετοιμάζουν την «πρώτη λαϊκή συνέλευση» της Toulon. Ο σχεδιασμός της βραδιάς παραλίγο να ανατραπεί, εξαιτίας της αδυναμίας πληρωμής της αίθουσας, αλλά και της επιλογής ορισμένων προσκεκλημένων, για τους οποίους δεν υπήρχε συμφωνία. Εν τέλει, όμως, περισσότερα από 1000 άτομα συμμετείχαν και η ομάδα θα εύχονταν να μπορούσε να οργανώνεται κάθε εβδομάδα ένα τέτοιο «εργαστήρι».
«Ο σκοπός είναι να αλλάξει το σύστημα, όχι να τα σπάσουμε όλα», εξηγεί η Géraldine. Στέλεχος στον τομέα της υγείας, κατέρρευσε από εργασιακή υπερκόπωση και εδώ και μερικούς μήνες είναι άνεργη. Πρόκειται για ένα κίτρινο γιλέκο «πλήρους ωραρίου» που μάχεται ενάντια «στην φορολογική και κοινωνική αδικία». Είναι μαζί με την Anaïs τη «λογίστρια», την Andréa, η οποία διαχειρίζεται το κομμάτι των μίντια και της επικοινωνίας, την Isabelle, η οποία «έχει έρθει για να υπερασπιστεί τα άτομα με αναπηρία», και την «Maria μας, της Greenpeace». Μια ετερόκλητη ομάδα, προφανώς καταπονημένη από την ένταση της κινητοποίησης. «Πρέπει να κοιμηθώ λίγο», λέει η Géraldine, ενώ η Anaïs της δίνει το τετράδιο που έψαχνε επί πέντε λεπτά.
Εδώ δεν υπάρχει σελίδα στο facebook, μόνο τηλέφωνα και μία ομάδα στο WhatsApp, και κυρίως υπηρεσίες ανοιχτής επικοινωνίας, από τις οποίες περνούν καθημερινά δεκάδες άνθρωποι. Το Σάββατο, οι διαδηλώσεις ξεκινούν από το κέντρο της πόλης, χωρίς προηγούμενη ειδοποίηση και οι πέντε γυναίκες διαχειρίζονται όπως μπορούν τα θέματα δημόσιας τάξης, τη νομική υποστήριξη, την ομάδα των γιατρών του δρόμου. «Η βιαιότητα της αστυνομίας μας ανάγκασε να αλλάξουμε τον τόνο μας στη συζήτηση», εξηγεί η Géraldine. «Στις 12 Ιανουαρίου δεν διαδήλωσα για να υπερασπιστών την πρωτοβουλία του λαϊκού δημοψηφίσματος, αλλά για την ελευθερία». «Το να πετάξει κανείς μια πέτρα στην αστυνομία είναι απαράδεκτο. Αλλά εξίσου απαράδεκτη είναι και μία τόσο δυσανάλογη, εκ μέρους της, απάντηση».
Η ομάδα προβληματίζεται έντονα για τη δομή της και αρνείται να κλείσει ερμητικά τις πόρτες της. Σε αυτή τη λογική τα κίτρινα γιλέκα της Toulon στήριξαν, κατά τη διάρκεια της διαδήλωσης για το κλίμα, στις 8 Δεκεμβρίου, αρχικά τα αιτήματα των αστυνομικών για τις συνθήκες εργασίας τους και στη συνέχεια τις κινητοποιήσεις των δικηγόρων. Συναντηθήκαμε, μετά από τη λήξη της υπηρεσίας του, με ένα νέο απόφοιτο των πολιτικών επιστημών, υποστηρικτή της «Λαϊκής Δημοκρατικής Ένωσης», του κόμματος του Asselineau, ο οποίος παραδέχτηκε δημόσια ότι ζούσε «τις πιο όμορφες μέρες της ζωής του», ενθουσιασμένος από την ανάδυση στο δημόσιο διάλογο της «κίνησης για δημοψήφισμα με την πρωτοβουλία πολιτών». Μία συνταξιούχος, την ίδια στιγμή, παραθέτει ενυπόγραφα σε τρεις σελίδες του βιβλίου αιτημάτων τα ζητήματά της, αλλά διστάζει να αναμειχθεί περισσότερο «από φόβο μήπως τελικά το κίνημα στιγματιστεί από την Ακροδεξιά». Εντούτοις, η απολίτικη στάση παραμένει μία σαφής διαχωριστική γραμμή. «Στο θέμα αυτό δεν θα υποχωρήσουμε. Δεν προσβάλλουμε κανέναν, προσφέρουμε ακόμα και καφέ, αλλά αυτό δεν είναι διαπραγματεύσιμο», διευκρινίζουν τα κίτρινα γιλέκα της περιοχής.
Στην Toulon το 1995 κάποιος εν ονόματι Jean-Marie Le Chevallier από το «Εθνικό Μέτωπο» κατέκτησε μία θητεία στο δημαρχιακό θώκο. Έκτοτε, το Var παραμένει μία επαρχία πολύτιμη για την Ακροδεξιά, με σταθερή εκπροσώπηση αιρετών της στην τοπική αυτοδιοίκηση και με μία Marine Le Pen επικεφαλής στον πρώτο γύρο των προεδρικών εκλογών. Εντούτοις, στις τελευταίες εκλογές για την ανάδειξη της νομοθετικής εξουσίας, «Η Δημοκρατία Μπροστά!» σημείωσε την πιο μεγάλη επιτυχία. «Ακούμε πράγματα για την μετανάστευση καμιά φορά σε τοποθετήσεις διαφόρων, αλλά σε πολιτικό επίπεδο δεν έχουμε δει ποτέ κάποιον εδώ», υπογραμμίζει η Géraldine. «Πιστεύω ότι οι άνθρωποι που ψηφίζουν Εθνικό Μέτωπο στην περιοχή μας δεν είναι κίτρινα γιλέκα. Στην Toulon για παράδειγμα, είτε θα έχεις μια μονοκατοικία δίπλα στη θάλασσα, θα είσαι οικονομικά άνετος και θα φοβάσαι τα πάντα, είτα θα ζεις εδώ, μέσα στο γκέτο. Με τέτοια ανεργία δεν υπάρχει κάποια μέση λύση». Το πρόβλημα, τελικά, μοιάζει να είναι περισσότερο η εκμετάλλευση του κινήματος από άτομα, όπως εκείνο το κίτρινο γιλέκο από το πουθενά, που ίδρυσε μια οργάνωση στη γωνιά του. «Το μεταξύ μας είναι το πιο πολύπλοκο», αναγνωρίζει η Géraldine.
Στο Le Luc, στους λόφους του Var, βρίσκεται μία από τις κοινότητες εκείνες που διοικούνται από δήμαρχο προερχόμενο από την «Εθνική Ένωση» (πρώην Εθνικό Μέτωπο). Τα κίτρινα γιλέκα έχουν εγκατασταθεί σε μικρή απόσταση, στον κυκλικό κόμβο La Paix, στην κοινότητα Cannet-des-Maures. «Στην αρχή είχαμε προβλήματα, κάποιοι ερχόντουσαν για προσηλυτισμό. Ένας τύπος του Εθνικού Μετώπου προσπάθησε να πλησιάσει στον κυκλικό κόμβο», θυμάται ο Fabien. «Αλλά εδώ συμφωνήσαμε σε ένα κοινό αγώνα και σε αυτόν τα θέματα της μετανάστευσης δεν χωράνε». Ο νεαρός, ξεκάθαρα αριστερός κατά τα άλλα, πληγωμένος από την ήττα του Jean-Luc Mélençon το 2017, παραδέχεται ότι, αυτό που σήμερα κρύβεται κάτω από το χαλί, αύριο θα μπορούσε να εκραγεί στα μούτρα του κινήματος. Αλλά υπενθυμίζει ότι αυτή τη στιγμή είναι ο Emmanuel Macron εκείνος που μιλάει για «μετανάστευση και λαϊκό κράτος». «Δεν σταματάει να ισχυρίζεται ότι η κίνηση για δημοψήφισμα με λαϊκή πρωτοβουλία θα ήταν υπέρ της επαναφοράς της θανατικής ποινής ή της απαγόρευσης των αμβλώσεων. Όλα αυτά είναι κατευθυνόμενα για να προκαλέσουν φόβο. Έχουμε έναν Πρόεδρο που δεν πιστεύει στην ίδια την δημοκρατία που τον ανέδειξε».
O Fabien διακρίνει γύρω του ανθρώπους χωρίς κομματική προτίμηση, η συμμετοχή των οποίων στα κίτρινα γιλέκα αλλάζει ριζικά τον τρόπο σκέψης τους. «Πολλοί άνθρωποι αναφέρονται τώρα στα κίτρινα γιλέκα σαν μια οικογένεια. Κι εγώ ο ίδιος είμαι πολύ μπερδεμένος. Συζητάμε για τις διαδηλώσεις που έχουμε μπροστά μας, για τις επόμενες δράσεις, αλλά από την άποψη των συναισθημάτων και των εμπειριών μπορούμε πραγματικά να μιλάμε για επανάσταση. Είμαστε πολλοί εκείνοι οι οποίοι έχουμε αναθεωρήσει εκ βαθέων τα πράγματα». «Πρίν δεν ανταλλάζαμε ούτε καλημέρα», υπενθυμίζει ο Jean-Claude, εργαζόμενος στα Ταχυδρομεία. Σήμερα τα κίτρινα γιλέκα του Le Luc, όπως αποκαλούνται αυτοί που προέρχονται από εκεί κατασκευάζουν καλύβες, ακόμα και μία αψίδα του θριάμβου.
Το σκηνικό άλλαξε αρκετά μετά την Πρωτοχρονιά, καθώς στην είσοδο του Cannet-des-Maures υψώνεται μια αψίδα του θριάμβου, ύψους περίπου τεσσάρων μέτρων, κατασκευασμένη από ξύλα και παλέτες. Φωτίζεται κιόλας το βράδυ και δεσπόζει στην κατασκήνωση. Η ομάδα δίστασε να χρησιμοποιήσει ένα σύμβολο της «σφαγής του λαού»9, εντούτοις ικανοποιήθηκε τελικά από την επανάκτηση ενός «συμβόλου της αριστοκρατίας» , αποδεικνύοντας ότι τα κίτρινα γιλέκα δεν καταστρέφουν, αντίθετα δημιουργούν. Γύρω της τρία τροχόσπιτα και ένα τραπεζάκι με ενημερωτικό υλικό για το δημοψήφισμα με λαϊκή πρωτοβουλία, όπου ταυτόχρονα μπορεί κανείς να καταθέσει προτάσεις ή και να ενημερωθεί για τους διοικητικούς κανόνες σε σχέση με τις καταλήψεις. Πιο μακριά, μια μεγάλη καλύβα υπό κατασκευή, ένα είδος καθιστικού όπου μπορεί κάποιος να ζεσταθεί. Ένα μεγάλο τραπέζι είναι στρωμένο έξω για το μεσημεριανό γεύμα. Νύχτα μέρα, έχει κόσμο, αγκαλιασμένο για να ζεσταθεί, ο οποίος περνάει για μία ώρα, για ένα βράδυ, πριν πάει στη δουλειά του ή προτού πάει να πάρει τα παιδιά του.
Στο Vinci οι αστυνομικοί και οι αιρετοί της αυτοδιοίκησης ανέχονται για την ώρα την κατασκήνωση. Με δεδομένο ότι οι καταλήψεις στους περισσότερους κυκλικούς κόμβους έχουν διαλυθεί, ο κόσμος συρρέει εκεί. Στο δημαρχείο του Cannet, με τον δήμαρχο να προέρχεται από την «Δημοκρατία Μπροστά!», όταν ρωτάμε που βρίσκεται το βιβλίο αιτημάτων, η γραμματέας μας κατευθύνει με κάθε φυσικότητα προς την πλευρά των διοδίων, «όπου και μπορούμε να εκφράσουμε τη δυσαρέσκειά μας». Η ιδέα της μόνιμης εγκατάστασης αρχίζει να ριζώνει, όπως το οχυρό που δέσποζε άλλοτε στην πεδιάδα της περιοχής Les Meures, παρόλο που η ομάδα του Le Luc διακηρύσσει έναν αμετακίνητο πασιφισμό.
Ο Eric, ο οποίος φοράει ένα στρατιωτικό πλεκτό κασκόλ γύρω από τον λαιμό του, δραστηριοποιήθηκε πολιτικά για αρκετό διάστημα στην τοπική «αριστερή ιντελιτζένσια», στο Attac και στη Λίγκα για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα... «Αυτό το κίνημα το περίμενα σε όλη μου τη ζωή. Οι παλιοί μου σύντροφοι δεν είναι κίτρινα γιλέκα. Εδώ είμαστε μέσα στα χαρακώματα, δεν υπάρχει καθαριότητα, δεν υπάρχει άνεση, δεν σε καθησυχάζει το περιβάλλον. Αλλά εδώ ζούμε μοναδικά πράγματα».
Σε τελική ανάλυση, ίσως είναι αυτό ακριβώς που φοβάται και ο Emmanuel Macron, μια βαθύτατη δηλαδή σύνδεση με το κίνημα, ενισχυμένη από μια διαρκή απελπισία. «Δεν μπορώ πλέον να κάνω διαφορετικά από το να μείνω εδώ, μήπως και αναζητήσω κάτι διαφορετικό», υπογραμμίζει ένα κίτρινο γιλέκο του Bandol, παλιός αθλητικός φωτογράφος που ζει με το εισόδημα κοινωνικής αλληλεγγύης και που στα πενήντα και κάτι του γύρισε στο σπίτι των γονιών του. «Έκανα τις επιλογές μου, έχασα χρήματα, δεν κατάφερα ποτέ να ξεπεράσω τις δυσκολίες μου. Σήμερα δεν έχω τίποτε άλλο να χάσω».
Μετάφραση: Νικόλας Κουντούρης
1 Δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά στο δημοσιογραφικό ιστότοπο Mediapart στις 23 Ιανουαρίου 2019.
2ΣτΜ: η αντίστοιχη διοικητική διαίρεση του “Νομού” για τα ελληνικά δεδομένα.
3ΣτΜ: το φρούριο του Brégançon είναι ένα μεσαιωνικό οικοδόμημα, χτισμένο πάνω σε μία βραχονησίδα της μεσογειακής ακτής της Γαλλίας, απέναντι από την διοικητική επαρχία Var και το οποίο έχει μετατραπεί από την περίοδο της Προεδρίας του Charles de Gaulle σε προεδρική παραθεριστική κατοικία.
4 ΣτΜ: ο όρος αναφέρεται στον όγδοο γύρο κινητοποίησης των κίτρινων γιλέκων.
5 ΣτΜ: πρόκειται για τον όρο street medic που αναφέρεται σε όσους προσφέρουν ιατρικές υπηρεσίες εθελοντικά κατά τη διάρκεια διαδηλώσεων.
6 ΣτΜ: αντίστοιχη θεσμική θέση στην Ελλάδα δεν υπάρχει. Πρόκειται για ανώτερο δημόσιο υπάλληλο του Υπουργείου Εσωτερικών, διορισμένο σε επίπεδο διοικητικής επαρχίας, με αυξημένες αρμοδιότητες ακόμα και σε θέματα δημόσιας τάξης.
7 ΣτΜ: χαρακτηριστικός τύπος ρωσικού καπέλου.
8 ΣτΜ: στα πλαίσια της έναρξης του εν εξελίξει εθνικού διαλόγου στη Γαλλία, σε κάθε δημαρχία τέθηκε στη διάθεση των πολιτών ένα βιβλίο στο οποίο μπορούν να αποτυπώσουν τις απόψεις και τα αιτήματά τους.
9 ΣτΜ: η αψίδα του θριάμβου κατασκευάστηκε με εντολή του Ναπολέοντα μετά από την μάχη του Austerliz προς τιμήν των Γάλλων πεσόντων στρατιωτών.
