Αφορμή γι' αυτές τις σκέψεις είναι η επανακυκλοφορία σε βινύλιο των μονοφωνικών άλμπουμ των Beatles, η εμφάνιση στην Αθήνα των Nouvelle Vague και, λίγο καιρό πριν, η νεκρανάσταση του The Wall και άλλων ιστορικών έργων.
Τα τελευταία χρόνια, η ποπ ταξιδεύει όλο και πιο πολύ στο παρελθόν. Επανεκτελέσεις, επανασυνδέσεις, επανακυκλοφορίες, ψηφιακά εμπλουτισμένες εκδόσεις - μια τεράστια ποικιλία αφορμών για νοσταλγία. Λέω «νοσταλγία», μιας και πίσω από όλα αυτά κρύβεται το συναίσθημα που βιώνει κανείς τόσο περισσότερο όσο απομακρύνεται από τη νεανική ηλικία. Τι άλλο από νοσταλγία πουλάνε -εδώ και δεκαετίες- οι Rolling Stones; Δεν υποδύονται μήπως τη νεανική τρέλα και την αστείρευτη εκείνη την εποχή δημιουργικότητά τους; Αν η ποπ δοξολογεί το εφήμερο, αν ομνύει σε αυτό που συμβαίνει εδώ και τώρα, τότε ποιος ο λόγος αυτής της αέναης επανάληψης ανά τις δεκαετίες; Π.χ. η θεσπέσια Patti Smith παρουσίασε ολόκληρο το Horses, έργο - σταθμό του πανκ, βεβαίως, αλλά για το 1975...
Δεν αναφέρομαι σε σύγχρονες δημιουργίες παλιότερων μουσικών, αλλά στην εμμονή -δική τους ή των δισκογραφικών- να ξαναβγάζουν, τριάντα χρόνια μετά, έργα όπως το The Wall, π.χ., το οποίο στα 1980 λειτουργούσε ως πρωτότυπο μουσικό έργο, αλλά και ως σθεναρό αίτημα, πολιτικό και προσωπικό - ενώ σήμερα σαν μια παλιά καρτ ποστάλ... Είναι η τάση επιστροφής στην εφηβεία που κάνει κάποιον να επιδιώκει το γνωστό, το οικείο, εκείνο που τον κάνει να νιώθει ασφάλεια - καταφύγιο από τον σκληρό κόσμο των ενηλίκων...
Στη μουσική, πολύ δε περισσότερο στην ποπ, τα βιώματα καθοδηγούν το ακροατήριο και παράλληλα περιορίζουν τις δυνατότητές του, στενεύουν τους αισθητικούς του ορίζοντες με τη φανατική προσκόλληση σε γνωστά ηχητικά περιβάλλοντα. Σε αυτή την κατεύθυνση δουλεύουν τα μίντια αποκλείοντας καινούργιες, διαφορετικές προσεγγίσεις, με το πρόσχημα της αντιεμπορικότητας, αλλά και με τον φόβο της δημιουργίας ενός κοινού που δεν μπορούν να ελέγξουν, οδηγώντας το σαν κοπάδι στα μεγάλα στάδια, όπου θα ακούσουν για χιλιοστή φορά βαριεστημένους ποπ αστέρες σε εμβληματικά τραγούδια...
Η συνταγή είναι απλή: οτιδήποτε παλιό μπορεί να πουλήσει, αρκεί να ερεθίσουμε το αίσθημα της νοσταλγίας. Ιδιαίτερα σε καιρούς κοινωνικής και πολιτιστικής κρίσης, όταν τα πάντα καταρρέουν, όταν το κοινό νιώθει απροστάτευτο, έρχεται, όχι μια μουσική που γεννιέται στην κρίση και λειτουργεί μεταφέροντας συναισθήματα και νέες φόρμες, αλλά το σίγουρο προϊόν, το μπούνκερ των νεανικών μας χρόνων. Γι' αυτό οι αειθαλείς Scorpions εμφανίζονται τόσο συχνά στο ελληνικό κοινό και οι επιστροφές τους δεν έχουν τέλος. Έτσι σχηματίζονται μεγάλα ακροατήρια που απορρίπτουν οτιδήποτε δεν συνάδει με τις αισθητικές συντεταγμένες που όπλισαν τον νεανικό ψυχισμό τους ...
Πριν λίγες μήνες ακούσαμε τους Nouvelle Vague, Γάλλους μουσικούς, που έπιασαν ακριβώς το πνεύμα των καιρών εμφανιζόμενοι, παίζοντας το 2003, γνωστά κομμάτια πανκ και νιου γουέιβ σε έκδοση lounge. Η επιτομή της νοσταλγίας - ακόμη και το όνομα του γκρουπ παραπέμπει στο Νέο Κύμα των Γάλλων κινηματογραφιστών του '60.
Τα δείγματα από την τελευταία δεκαετία είναι αποκαλυπτικά - η εμπορική βουτιά στο παρελθόν είναι τεράστια, ένα ακατάπαυστο ξαναφόρτωμα μιας μουσικής που έσφυζε από ενέργεια και πάθος στην εποχή της. Θα ήταν ίσως βολικό να δημιουργηθεί στα ράφια των δισκάδικων, αληθινών και ψηφιακών, μια ειδική κατηγορία μουσικών προϊόντων υπό την ετικέτα «Νοσταλγία». Σκεφθείτε πόσα θα χωρούσε!
Αντώνης Ν. Φράγκος
