"H Φουκουσίμα είναι η θαλάσσια εκδοχή του Τσερνομπίλ" γράφει ένας Ιάπωνας μπλόγκερ. Την άποψή του επιβεβαιώνει μάλλον το γεγονός ότι, τρία χρόνια μετά την καταστροφή του 2011, η ραδιενέργεια έχει πια διασχίσει τον Ειρηνικό Ωκεανό και φτάνει στη δυτική ακτή των ΗΠΑ.
"Πόσο ραδιενεργός είναι ο ωκεανός μας;" είναι ο ενδεικτικός τίτλος της έρευνας που πραγματοποιεί ο χημικός ωκεανογράφος Κεν Μπούσλερ, ο οποίος εκτιμά ότι η μόλυνση από το πυρηνικό ατύχημα της Ιαπωνίας θα αγγίξει τον Απρίλιο την αμερικανική ήπειρο. Όπως μεταδίδει το ειδησεογραφικό δίκτυο CNN, αντίστοιχες έρευνες διαπιστώνουν ότι το ραδιενεργό στοιχείο Καίσιο 134 -που θεωρείται ως το κατεξοχήν "δακτυλικό αποτύπωμα" της διαρροής στη Φουκουσίμα- έχει ήδη φτάσει στις ακτές του Καναδά και τον Κόλπο της Αλάσκα.
Σύμφωνα με τις προβλέψεις του Μπούσλερ, η ραδιενέργεια θα φτάσει πρώτα στο Σιάτλ και στη συνέχεια θα απλωθεί προς τον Νότο. Ο ωκεανολόγος εκτιμά ότι τα ραδιενεργά στοιχεία θα είναι τόσο αραιωμένα μέσα στο νερό ώστε να μην συνιστούν κίνδυνο για την υγεία των Αμερικανών. Ωστόσο, καλεί τις αρχές να κινητοποιηθούν αρχίζοντας επιτέλους να μετρούν τα επίπεδα της ραδιενέργειας στη θάλασσα, κάτι που μέχρι σήμερα αποφεύγουν να κάνουν.
Η είδηση ότι η ραδιενεργός μόλυνση από το εργοστάσιο της Φουκουσίμα διέσχισε, αργά αλλά σταθερά, έναν ολόκληρο ωκεανό είναι ενδεικτική των επιπτώσεων της καταστροφής της 11ης Μαρτίου 2011. Εκείνο το πρωί ένας σεισμός μεγέθους 9 Ρίχτερ έπληξε τις ακτές της Ιαπωνίας προκαλώντας ένα τεράστιο τσουνάμι που σάρωσε στο πέρασμά του πόλεις και χωριά αφήνοντας πίσω του περισσότερους από 15.000 νεκρούς.
Οι παγκόσμιες διαστάσεις της καταστροφής έγιναν γνωστές λίγο αργότερα, όταν αποκαλύφτηκε ότι τρεις από τους αντιδραστήρες του εργοστασίου Φουκουσίμα Νταϊτσί είχαν υποστεί ανεπανόρθωτες ζημιές. Ακολούθησε γιγαντιαία επιχείρηση για τον περιορισμό της ραδιενεργούς μόλυνσης, με εξαιρετικά αμφίβολα, όμως, αποτελέσματα. Μόλις τον περασμένο Ιούλιο, η εταιρεία Tepco, ιδιοκτήτρια του εργοστασίου και υπεύθυνη για την επιχείρηση "καθαρισμού" μέχρι πέρσι, παραδέχτηκε για πρώτη φορά ότι μεγάλες ποσότητες νερού μολυσμένου με ραδιενέργεια είχαν διαρρεύσει υπογείως στον Ειρηνικό.
Πρόκειται μάλλον για την κορυφή του παγόβουνου, με δεδομένη τόσο την αδιαφορία της Tepco να λάβει μέτρα προστασίας πριν την 11η Μαρτίου όσο και την αδυναμία της να ελέγξει τη ραδιενεργό μόλυνση την τελευταία τριετία. Το 2012, ανεξάρτητη ιαπωνική έρευνα υπό τον καθηγητή Κιγιόσι Κουροκάβα κατέρριψε την επίσημη και μάλλον βολική εκδοχή ότι η καταστροφή της Φουκουσίμα μπορεί να αποδοθεί σε φυσικά αίτια.
Σύμφωνα με τα συμπεράσματα της επιτροπής Κουροκάβα, η Tepco γνώριζε για τις ζημιές που θα προκαλούσε στο εργοστάσιο ένα τσουνάμι, αλλά επέλεξε να μην λάβει πρόσθετα μέτρα ασφαλείας εξαιτίας του κόστους. Η επιτροπή κατήγγειλε επίσης τις ρυθμιστικές αρχές της Ιαπωνίας για "συμπαιγνία" με την πυρηνική βιομηχανία της χώρας. Σημείωνε χαρακτηριστικά ότι οι δύο πλευρές "συγκρότησαν ένα λόμπι τόσο ισχυρό ώστε οι ενέργειές τους να παραμένουν ανέγγιχτες από κάθε κανονισμό".
Και η διαπλοκή αυτή δεν αποτελεί φυσικά ιαπωνική ιδιαιτερότητα. "Παρ' ότι η Ιαπωνία είναι συνυπεύθυνη, δεν πρόκειται για ιαπωνικό πυρηνικό ατύχημα: ήταν ένα ατύχημα που απλώς συνέβη στην Ιαπωνία" σημειώνουν στο πρόσφατο βιβλίο τους για τη Φουκουσίμα τρεις πυρηνικοί επιστήμονες, οι Λόχμπαουμ, Λάιμαν και Στράναχαν. "Τα προβλήματα που οδήγησαν στην καταστροφή της Φουκουσίμα υπάρχουν όπου λειτουργούν πυρηνικοί αντιδραστήρες" σημειώνουν.
Παρά τις τρομακτικές και ακόμη αθέατες επιπτώσεις της καταστροφής, η πανίσχυρη πυρηνική βιομηχανία εξακολουθεί να επεκτείνεται επιχειρώντας να κλείσει μια και καλή τη θλιβερή "παρένθεση" της Φουκουσίμα. Και η Ασία βρίσκεται στην αιχμή του δόρατος αυτής της προσπάθειας: 49 νέοι αντιδραστήρες κατασκευάζονται και 100 άλλοι σχεδιάζονται, με τους περισσότερους από αυτούς να βρίσκονται στην Κίνα, τη Νότια Κορέα και την Ινδία.
Στην ίδια την Ιαπωνία, την παρένθεση επιδιώκει να κλείσει η δεξιά κυβέρνηση του Σίνζο Άμπε, που το τελευταίο διάστημα δεν κρύβει την πρόθεσή της να θέσει και πάλι σε λειτουργία τους 50 πυρηνικούς αντιδραστήρες που έκλεισε ο προκάτοχος της μετά το ατύχημα του 2011. Και όλα αυτά σε μια χώρα που έρχεται αντιμέτωπη για δεύτερη φορά στην ιστορία της με τον πυρηνικό εφιάλτη.
Γιατί, για την Ιαπωνία, η 11η Μαρτίου δεν σημαίνει μόνο τους χιλιάδες νεκρούς που προκάλεσε το τσουνάμι. Σημαίνει επίσης τους 340.000 περιβαλλοντικούς πρόσφυγες, πολλοί από τους οποίους δεν θα μπορέσουν ποτέ ξανά να επιστρέψουν σπίτια τους. Σημαίνει τα αυξημένα κρούσματα καρκίνου του θυρεοειδή στα παιδιά της Φουκουσίμα και τους μάλλον καταδικασμένους εργάτες των συνεργείων καθαρισμού στις πυρηνικές εγκαταστάσεις - παλαιότερα δημοσιεύματα φέρνυν τους εργολάβους της Tepco να στρατολογούν "αναλώσιμους" αστέγους.
Είναι λογικό η πληγή της Φουκουσίμα να παραμένει ανοιχτή για την ιαπωνική κοινωνία. Δεκάδες χιλιάδες συμμετείχαν στην πορεία που συνόδεψε την περσινή επέτειο, ενώ το καλοκαίρι ακόμη περισσότεροι διαδήλωσαν ενάντια στα σχέδια της κυβέρνησης Άμπε για την επαναλειτουργία των εργοστασίων. Μέχρι σήμερα, οι ακτιβιστές κατά της πυρηνικής ενέργειας έχουν συλλέξει περισσότερες από οκτώ εκατομμύρια υπογραφές για μια Ιαπωνία χωρίς πυρηνικά εργοστάσια. Και όλα αυτά σε πείσμα των προσπαθειών του πανίσχυρου πυρηνικού λόμπι και την αύξηση κατά 20% στα τιμολόγια του ηλεκτρικού ρεύματος μετά το κλείσιμο των εργοστασίων.
Τη μεταστροφή της κοινής γνώμης φαίνεται να συνοψίζει σήμερα ο Ναότο Καν, πρωθυπουργός της Ιαπωνίας τις μέρες της καταστροφής, ο οποίος δυστυχώς είδε, "το φως το αληθινό" μετά την απομάκρυνσή του από την εξουσία. "Η θέση μου πριν την 11η Μαρτίου ήταν ότι όσο είμαστε σίγουροι ότι λειτουργούν με ασφάλεια, τα πυρηνικά εργοστάσια μπορούν και πρέπει να λειτουργούν. Ωστόσο, μετά την καταστροφή, η σκέψη μου άλλαξε κατά 180 μοίρες. Ατυχήματα συμβαίνουν και μερικές φορές εκατοντάδες άνθρωποι πεθαίνουν σε αυτά. Δεν υπάρχει όμως άλλο ατύχημα που να μπορεί να επηρεάσει 50 εκατομμύρια ανθρώπους. Ίσως ένας πόλεμος. Όμως κανένα άλλο ατύχημα δεν είναι τόσο τραγικό".
