Μόλις πριν από ένα χρόνο αναλυτές και κυβερνήσεις στη Δύση καλλιεργούσαν προσδοκίες. Το καθεστώς Άσαντ, υποστήριζαν, βρίσκεται ένα βήμα πριν από την κατάρρευση. Μάλιστα, τοποθετούσαν χρονικά το τέλος του μέσα στο 2013. Ή είχαν υπερεκτιμήσει τις στρατιωτικές δυνατότητες των ανταρτών ή είχαν πιστέψει πως οι συνεχείς αυτομολήσεις υψηλόβαθμων στελεχών και έμπιστων του Άσαντ, ανάμεσά τους πολλών υπουργών και ανώτερων στρατιωτικών, θα ήταν αρκετές για να προκαλέσουν εσωτερική φθορά στο καθεστώς. Σήμερα φαίνεται καθαρά πως οι προσδοκίες αυτές παραήταν αισιόδοξες. Όσοι επρόκειτο να εγκαταλείψουν τον Άσαντ το έκαναν κι όσοι είχαν αποφασίσει να μείνουν προσηλώθηκαν στον αρχηγό τους και πολέμησαν. Η προχθεσινή έκθεση της BND, των γερμανικών μυστικών υπηρεσιών, που αναιρεί τις περυσινές προβλέψεις της σε σχέση με τον συριακό εμφύλιο, ήρθε να εξαχνώσει και τα τελευταία ψήγματα "αισιοδοξίας" της Δύσης για σύντομο τέλος του Άσαντ...
Αλλαγή σκηνικού
Η έκθεση που παρουσιάστηκε στους Γερμανούς κοινοβουλευτικούς κάνει λόγο για δραματική μεταβολή της κατάστασης στο πεδίο της μάχης, με τις δυνάμεις του Άσαντ να έχουν πάρει τον έλεγχο των οδών ανεφοδιασμού εξασφαλίζοντας επαρκείς προμήθειες σε οπλισμό, πυρομαχικά και επιμελητειακή υποστήριξη. Οι γερμανικές μυστικές υπηρεσίες αναφέρονται χαρακτηριστικά σε "σταθεροποίηση" του καθεστώτος και στη δυνατότητά του να διεξάγει "επιτυχημένες επιχειρήσεις" εις βάρος των ανταρτών, κάτι που επιβεβαιώνεται κι από τα μηνύματα που "εκπέμπονται" καθημερινά από το πεδίο της μάχης το τελευταίο διάστημα. Αν και με βάση τις ίδιες εκτιμήσεις είναι αδύνατον ο Άσαντ να νικήσει τους εξεγερμένους, διατηρεί πάντα το πλεονέκτημα της πρωτοβουλίας κινήσεων στο στρατιωτικό πεδίο καθόσον έχει στα χέρια του τον έλεγχο της αεροπορίας και των βαρέων όπλων, πυροβολικού και αρμάτων μάχης.
Ενισχύσεις
Στη διάρκεια του τελευταίου χρόνου, που το καθεστώς κατάφερε να κρατηθεί όρθιο, ενισχύθηκε σημαντικά σε στρατιωτικό εξοπλισμό και εφόδια από τους συμμάχους του, τη λιβανική Χεζμπολάχ και το Ιράν (ένας λόγος παραπάνω για να στοχοποιηθούν από το Ισραήλ...). Απ' την άλλη, οι Δυτικοί δεν δείχνουν πρόθυμοι να στείλουν εξελιγμένα όπλα στους αντάρτες δίχως να είναι απολύτως βέβαιοι για τις προθέσεις και την ιδεολογική ταυτότητά τους ή ακόμα και φοβούμενοι μήπως πέσουν στα χέρια των καθεστωτικών και η τεχνολογία τους κοπιαριστεί από την Τεχεράνη. Γνωρίζουν επίσης πολύ καλά πως στη Μέση Ανατολή συμμαχίες και συνασπισμοί μπορούν να σχηματιστούν και να διαλυθούν απ' τη μια ημέρα στην άλλη.
Η πολυπλοκότητα της σύγκρουσης ήταν γνωστή στον Άσαντ, που συνέχισε να μάχεται με αποφασιστικότητα μέχρι σήμερα, ήταν επίσης γνωστή και στους Αμερικανούς, που κρατήθηκαν -μέχρι στιγμής-μακριά από τον πειρασμό μιας στρατιωτικής επέμβασης. Εξού και η σπουδή τους να οργανώσουν μια "ειρηνευτική διάσκεψη" μέσω ΟΗΕ ελπίζοντας σε μια ελεγχόμενη έξοδο από την κρίση, προοπτική στην οποία φαίνεται να συναινεί για την ώρα η Δαμασκός, δεδομένης της "κατ' αρχήν" θετικής ανταπόκρισής της στο προωθούμενο σχέδιο. Το ερώτημα σε μια τέτοια περίπτωση είναι ποιος κερδίζει χρόνο. Οι αντικαθεστωτικοί και μαζί τους η Δύση ή ο Άσαντ και οι σύμμαχοί του;
Πέρα απ' το ορατό φάσμα
Για κάποιους αναλυτές ο εμφύλιος στη Συρία εκτείνεται πέρα απ' την απλοϊκή ανάλυση μιας πολιτικής σύγκρουσης ανάμεσα στη δημοκρατία και τον αυταρχισμό. Κατά τον δρα Ναφίζ Αχμάντ, αναλυτή στο βρετανικό "Ινστιτούτο για την Πολιτική Έρευνα και Ανάπτυξη" (IPRD), οι βαθύτερες αιτίες της σύγκρουσης στη Συρία είναι η γεωπολιτική των αγωγών υδρογονανθράκων, η εξάντληση των πετρελαϊκών αποθεμάτων -και η συνεπακόλουθη οικονομική κρίση- και η κλιματική αλλαγή που οδηγεί σε διατροφική επισφάλεια.
"Η βία με γενεσιουργά αίτα περιβαλλοντικούς και ενεργειακούς παράγοντες θα συνεχίσει να αποσταθεροποιεί τον αραβικό κόσμο αν δεν υιοθετηθούν επείγουσες μεταρρυθμίσεις" υπογραμμίζει ο δρ. Αχμάντ. Όπως λέει, η Συρία είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της κατάστασης. Πριν από τρεις μήνες η κυβέρνηση του Ιράκ έδωσε το πράσινο φως για την κατασκευή ενός δικτύου αγωγών που θα μεταφέρουν φυσικό αέριο από τα πλούσια κοιτάσματα του Ιράν στη Συρία διαμέσου του ιρακινού εδάφους. Η σχετική συμφωνία μεταξύ Δαμασκού και Τεχεράνης χρονολογείται από το 2010, πριν ξεσπάσει ο εμφύλιος. Ο αγωγός αυτός θα μπορούσε να επεκταθεί στον γειτονικό Λίβανο κι από εκεί στην Ευρώπη ενισχύοντας την στρατηγική θέση του Ιράν στον παγκόσμιο ενεργειακό χάρτη. Εννοείται πως αυτό είναι κάτι που οι ΗΠΑ και το Ισραήλ δεν θέλουν να συμβεί...
Η επιδίωξη της Συρίας να αναδειχθεί σε ενεργειακό κόμβο πάει αρκετά πίσω στον χρόνο. Υπαγορεύθηκε από τη ραγδαία μείωση των πετρελαϊκών εσόδων της ως συνέπεια της πετρελαιοπαραγωγικής κορύφωσης (peak oil) της εγχώριας συμβατικής πετρελαϊκής βιομηχανίας, η οποία τοποθετείται χρονικά το 1996. Αντιμέτωπη με τη συρρίκνωση των εσόδων από τις εξαγωγές πετρελαίου και το αυξανόμενο δημοσιονομικό έλλειμμα, η κυβέρνηση του Άσαντ αναγκάστηκε να μειώσει τις επιδοτήσεις στα καύσιμα τον Μάιο του 2008. Η τιμή τους τριπλασιάστηκε σε μια νύχτα πυροδοτώντας λαϊκή οργή καθώς η αύξηση συμπαρέσυρε ανοδικά και τις τιμές των τροφίμων. Σημειώνεται πως η γεωργική παραγωγή στη χώρα βρισκόταν ήδη σε κατάσταση επισφάλειας εξαιτίας των ολοένα αυξανόμενων κύκλων ξηρασίας κατά το διάστημα 2002-08 λόγω της κλιματικής αλλαγής.
