Ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει εντατικοποιηθεί, έχει αλλάξει χαρακτήρα. Οι συνεχώς μεταβαλλόμενοι χάρτες του μετώπου δεν αποτυπώνουν τη μεγάλη εικόνα. Η γραμμή της αντιπαράθεσης συνεχίζει να αλλάζει με αργούς ρυθμούς, οι απώλειες συνεχίζουν να αυξάνονται και από τις δύο πλευρές. Σε επίπεδο τακτικής, η κατάσταση είναι βαλτωμένη. Αλλά ταυτόχρονα οι υπολογισμοί των εμπολέμων αλλάζουν. Τόσο η Ρωσία όσο και η Ουκρανία επαναπροσδιορίζουν τι συνιστά γι’ αυτές στρατηγική επιτυχία. Μοιραία, η σύγκρουση μετατοπίζεται από μια διαμάχη για κατεχόμενα εδάφη, σε μια κούρσα αντοχής στο οικονομικό, τεχνολογικό, επιμελητειακό επίπεδο. Σε μια κούρσα για το πόσο -ακόμα- μπορούν και οι δύο εμπόλεμοι να αντέξουν τον πόλεμο...
Έτσι, φτάνουμε σ’ ένα παράδοξο: Η ένταση της σύγκρουσης αυξάνεται δραματικά, αλλά όχι απαραίτητα με τον τρόπο που υπαγορεύει η συμβατική στρατιωτική τακτική. Δηλαδή, αντί να έχουμε μια ανεξέλεγκτη πορεία προς μια γενικευμένη κλιμάκωση σε ευρύτερο ευρωπαϊκό επίπεδο, έχουμε μια υπολογισμένη κλιμάκωση στρατηγικής στόχευσης. Με απλά λόγια, η κάθε πλευρά εντατικοποιεί την πολεμική προσπάθειά της στοχεύοντας τα θεμέλια πάνω στα οποία στηρίζεται η πολεμική προσπάθεια της άλλης. Και το λογικό ερώτημα που αναδύεται από αυτή την κατάσταση παραμένει αναπάντητο: Θα πάμε στο επόμενο σημείο καμπής -που ίσως ξεκλειδώσει τον τερματισμό του- ή απλά ο πόλεμος αυτός «μονιμοποιείται», με χαρακτηριστικά μάλιστα υψηλής έντασης;
Στόχοι και περιορισμοί
Η τελευταία επιθετική εκστρατεία της Ρωσίας με πυραύλους και drones κατά της Ουκρανίας αποτυπώνει αυτό τον μεταβαλλόμενο χαρακτήρα της αναμέτρησης. Σύμφωνα με στοιχεία των Ηνωμένων Εθνών, ο Ιούνιος του 2026 ήταν ο πιο θανατηφόρος μήνας για τους Ουκρανούς αμάχους από τότε που άρχισε ο πόλεμος, το 2022. Οι ρωσικοί βαλλιστικοί πύραυλοι μεγάλου βεληνεκούς χτυπούν όλο και πιο συχνά κατοικημένες περιοχές μακριά από το μέτωπο, ενώ τα drones μικρής εμβέλειας έχουν μετατρέψει την καθημερινή ζωή των Ουκρανών πολιτών που ζουν κοντά στο μέτωπο σε αυτό που οι ερευνητές του ΟΗΕ περιγράφουν ως κατάσταση «κυνηγημένων».
Στρατιωτικά, όμως, αυτές οι επιθέσεις αποκαλύπτουν και τους περιορισμούς στους οποίους υπόκειται η αδιαμφισβήτητη ρωσική ισχύς. Η Μόσχα δεν κατόρθωσε να πετύχει την αποφασιστικής σημασίας προώθησή της στο Ντονμπάς που πολλοί παρατηρητές ανέμεναν μετά την αποτυχημένη μεγάλη αντεπίθεση της Ουκρανίας το 2023. Η τακτική έχει τώρα αλλάξει. Βασίζεται όλο και περισσότερο σε επιθέσεις μεγάλης εμβέλειας που έχουν σκοπό να γονατίσουν την αεράμυνα της Ουκρανίας, να αποδυναμώσουν το ηθικό των πολιτών της, να υπονομεύσουν σταδιακά την οικονομική ανθεκτικότητά της πριν από έναν ακόμη, αντικειμενικά, δύσκολο χειμώνα.
Από την άλλη, η Ουκρανία έχει αναπτύξει αθόρυβα μια στρατηγική που αποσκοπεί στην αντιστροφή ακριβώς αυτής της λογικής. Τον τελευταίο χρόνο το Κίεβο εγκατέλειψε την εστίασή του στο πεδίο της τακτικής μάχης και στράφηκε σε μια εκστρατεία συστηματικής υποβάθμισης της ικανότητας της Ρωσίας να διεξάγει πόλεμο. Η εκδίωξη των ρωσικών δυνάμεων από τις κατεχόμενες περιοχές -μια προσπάθεια εξαιρετικά αμφιβόλου αποτελέσματος λόγω της δεδομένης ρωσικής υπεροχής- εγκαταλείφθηκε χάριν μιας στρατηγικής που οι αναλυτές περιγράφουν ως προσπάθεια να υποστεί ο αντίπαλος «λειτουργική ήττα».
Η ιδέα είναι απλή: Αν η τροφοδοσία του ρωσικού στρατού με καύσιμα, πυρομαχικά και εφόδια, οι υποδομές μεταφορών, οι στρατιωτικές βιομηχανίες και εν γένει όλος ο μηχανισμός επιμελητειακής υποστήριξης, διαταραχθούν σοβαρά, η Ρωσία θα συνεχίσει να είναι αριθμητικά υπέρτερη, αλλά ο στρατός της θα γίνεται σταδιακά λιγότερο ικανός να διεξάγει επιθετικές ενέργειες.
Αλλαγή σχεδίων
Η πρόσφατη ουκρανική εκστρατεία στη Μαύρη Θάλασσα αντιπροσωπεύει μια πρώτη επίδειξη αυτής της νέας στρατηγικής. Χωρίς να διαθέτει συμβατικό Ναυτικό, η Ουκρανία ανάγκασε ουσιαστικά μεγάλο μέρος του ρωσικού στόλου της Μαύρης Θάλασσας να απομακρυνθεί από τις βάσεις του στην Κριμαία χτυπώντας συστηματικά τα σκάφη του από αέρα και θάλασσα με εξελιγμένα drones ακριβείας. Ο στόχος δεν ήταν μια σαρωτική καταστροφή, ήταν η επιχειρησιακή παράλυση. Η ίδια λογική εφαρμόζεται τώρα και σε άλλους τομείς.
Οι ολοένα και πιο εξελιγμένες ουκρανικές επιθέσεις με drones εναντίον διυλιστηρίων, δεξαμενών αποθήκευσης, σιδηροδρομικών υποδομών και στρατιωτικοβιομηχανικών εγκαταστάσεων της Ρωσίας αποκαλύπτουν την ύπαρξη μιας συνεκτικής θεωρίας στρατηγικού πολέμου. Εκατοντάδες επιθέσεις εναντίον των ενεργειακών υποδομών της Ρωσίας φέτος φέρεται να συνέβαλαν σε εκτεταμένες ελλείψεις καυσίμων αναγκάζοντας τη Μόσχα να δώσει προτεραιότητα στην τροφοδοσία κρίσιμων τομέων, μεταξύ αυτών και του αγροτικού, περιορίζοντας παράλληλα τις εξαγωγές που κάποτε απέφεραν πολύτιμα κρατικά έσοδα.
Σύμφωνα με τους αναλυτές, αν η ουκρανική στρατιωτική πίεση συνεχίσει να εντείνεται, οι οικονομικές συνέπειες θα μπορούσαν να γίνουν για τη Ρωσία σχεδόν εξίσου στρατηγικά σημαντικές με τις εξελίξεις στο πεδίο της μάχης. Με τη φύση του σύγχρονου πολέμου να έχει αλλάξει, η αντοχή και η επικράτηση μπορεί τελικά να είναι μια κούρσα αναπλήρωσης μέσων αλλά και επινόησης ελιγμών. Η πλευρά που είναι σε θέση να αναπληρώνει γρηγορότερα τα αποθέματα πυραύλων, drones, καυσίμων και πυρομαχικών είναι σε θέση να καθορίσει την έκβαση της σύγκρουσης πολύ πριν το κάνουν οι εξελίξεις στα μέτωπα. Αυτό εξηγεί γιατί η Κριμαία έχει γίνει τώρα το επίκεντρο του πολέμου.
Για το Κίεβο, η Κριμαία δεν θεωρείται πλέον απλώς μια κατεχόμενη περιοχή που αναμένει την απελευθέρωσή της. Έχει γίνει ο υλικοτεχνικός κόμβος μέσω του οποίου η Ρωσία διατηρεί μεγάλο μέρος της στρατιωτικής παρουσίας της σε όλη τη Νότια Ουκρανία. Οι ουκρανικές επιθέσεις σε οδούς εφοδιασμού, λιμάνια και ναυτιλιακές οδούς στη Θάλασσα του Αζόφ στοχεύουν όχι στην πολιτική απομόνωση της Κριμαίας, αλλά στο να την καταστήσουν στρατηγικά μη βιώσιμη για την πολεμική προσπάθεια της Ρωσίας.
Κρίσιμος μετασχηματισμός
Ο ουκρανικός πόλεμος έχει ίσως εξελιχθεί στην πρώτη σύγκρουση της Ιστορίας όπου τα σχετικά φθηνά αυτόνομα οπλικά συστήματα διαμορφώνουν τη δυναμική της σύγκρουσης περισσότερο από τα άρματα μάχης, τη συμβατική αεροπορία ή το βαρύ πυροβολικό. Η Τεχνητή Νοημοσύνη, ο ηλεκτρονικός πόλεμος, η καινοτομία των drones είναι τα καθοριστικά στοιχεία που κρίνουν ποια πλευρά έχει το πλεονέκτημα. Το αυξανόμενο ουκρανικό οπλοστάσιο σε drones μεγάλου βεληνεκούς και πυραύλους τύπου Κρουζ αντικατοπτρίζει την προσπάθεια να αντισταθμιστεί η αριθμητική υπεροχή της Ρωσίας και η ισχύς πυρός των δυνάμεών της. Ο στόχος του Κιέβου είναι να επιβάλει στη Μόσχα δυσανάλογο οικονομικό και επιχειρησιακό κόστος με επιθέσεις ακριβείας, υψηλού συμβολισμού και ψυχολογικού αντίκτυπου εναντίον στρατηγικά πολύτιμων στόχων.
Την ίδια ώρα, η απόφαση της Ευρωπαϊκής Ένωσης να προχωρήσει σε κοινή παραγωγή επιθετικών drones με την Ουκρανία φαίνεται πως ενισχύει αυτή την στρατηγική επιλογή. Παράλληλα, αντανακλά την αναγνώριση της Ουκρανίας ως ενός «εργαστηρίου» στρατιωτικής καινοτομίας με συσσωρευμένη εμπειρία που μπορεί να αναδιαμορφώσει τον ευρωπαϊκό αμυντικό σχεδιασμό για τα επόμενα χρόνια. Ωστόσο, η αναβαθμισμένη στρατηγική στόχευση δεν μπορεί από μόνη της να αλλάξει τη δομική πραγματικότητα της σύγκρουσης. Η Ρωσία διατηρεί σημαντικά πλεονεκτήματα σε ανθρώπινο δυναμικό και βιομηχανική παραγωγική ικανότητα. Οι ουκρανικές πόλεις παραμένουν εξαιρετικά ευάλωτες σε επιθέσεις από αέρος αφού τα δυτικά αναχαιτιστικά είναι ανεπαρκή σε αριθμό. Ταυτόχρονα, η Ρωσία συνεχίζει να προελαύνει, αν και αργά, προς την ισχυρά οχυρωμένη ουκρανική αμυντική ζώνη στο Ντονέτσκ.
Παράλληλα, το Κίεβο αντιμετωπίζει επίμονες εσωτερικές προκλήσεις. Οι συζητήσεις για τον επικείμενο ανασχηματισμό του Ζελένσκι και για το κατά πόσο θα συμπεριλάβει σ’ αυτόν τον 35χρονο υπουργό Άμυνας Μιχαήλ Φεντόροφ αντικατοπτρίζουν ευρύτερες εντάσεις σε ό,τι αφορά τις στρατηγικές επιλογές σε σχέση με τη διαχείριση των στρατιωτικών πόρων.
Εν κατακλείδι, το κατά πόσο η εντεινόμενη εκστρατεία της Ουκρανίας κατά της οικονομικής και υλικοτεχνικής υποδομής της Ρωσίας μπορεί να φτάσει στο αποκορύφωμά της πριν η ίδια η στρατηγική βομβαρδισμών της Ρωσίας διαλύσει την ανθεκτικότητα της Ουκρανίας αποτελεί αυτή τη στιγμή το κεντρικό ερώτημα της σύγκρουσης - και το δυσεπίλυτο αίνιγμα αυτού του πολέμου.
