Η ενεργειακή κρίση που πυροδοτεί ο πόλεμος στο Ιράν κατανέμεται κάθε άλλο παρά ισότιμα. Και αποκαλύπτει με ωμότητα ποιος πληρώνει σήμερα το τίμημα και ποιος παραμένει -προσωρινά τουλάχιστον- προστατευμένος. Την ώρα που οι αγορές στη Νέα Υόρκη απορροφούν με σχετική άνεση το σοκ, στην Ασία η καθημερινότητα βυθίζεται στο χάος με ελλείψεις καυσίμων, ακυρώσεις πτήσεων και κυβερνήσεις που προσπαθούν απεγνωσμένα να διαχειριστούν μια κρίση που δεν προκάλεσαν αλλά καλούνται να πληρώσουν.
Σχεδόν ένα μήνα μετά την έναρξη των πολεμικών επιχειρήσεων στον Περσικό Κόλπο, η εικόνα στην ασιατική ήπειρο παραπέμπει σε ανοιχτή κρίση. Η διακοπή της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ έχει πλήξει κατευθείαν τις έντονα εξαρτημένες από το πετρέλαιο της Μέσης Ανατολής τοπικές οικονομίες. Οι τιμές των καυσίμων εκτοξεύονται, με τα αεροπορικά καύσιμα να σπάνε κάθε προηγούμενο ρεκόρ και να οδηγούν σε μαζικές ακυρώσεις πτήσεων σε ολόκληρη την περιοχή.
Η πίεση δεν περιορίζεται μόνο στις μεταφορές. Στην Ινδία, η κυβέρνηση αναγκάζεται να ανακατευθύνει προμήθειες υγραερίου προς τα νοικοκυριά, στερώντας καύσιμα από τη βιομηχανία. Στο Νεπάλ επιβάλλεται δελτίο, στις Φιλιππίνες περιορίζεται η εργάσιμη εβδομάδα και στο Μπαγκλαντές κλείνουν πανεπιστήμια για να μειωθεί η κατανάλωση ενέργειας. Στο Βιετνάμ και την Ταϊλάνδη, οι ελλείψεις στα πρατήρια και οι ουρές οδηγών αποτυπώνουν την ταχύτητα με την οποία η κρίση μεταφέρεται στην καθημερινή ζωή.
Η ένταση του σοκ εξηγείται από την ίδια τη δομή της αγοράς. Οι ασιατικές οικονομίες εισάγουν κατά μέσο όρο πάνω από το ένα τρίτο της ενέργειας που καταναλώνουν, ενώ σε χώρες όπως η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα η εξάρτηση αγγίζει σχεδόν το σύνολο των αναγκών τους. Το μεγαλύτερο μέρος αυτών των ροών διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ, από όπου κατευθύνεται προς την Ασία περίπου το 80% του πετρελαίου που διακινείται μέσω της περιοχής. Με την κίνηση να έχει σχεδόν καταρρεύσει, η πίεση μεταφέρεται ακαριαία σε ολόκληρο το σύστημα.
Και η κρίση δεν σταματά φυσικά στην Ασία. Στην Ευρώπη, η εξάρτηση από εισαγόμενη ενέργεια -ιδίως το φυσικό αέριο- μεταφράζεται ήδη σε έντονες πιέσεις στις αγορές και σε επιβράδυνση της οικονομικής δραστηριότητας. Οι χρηματιστηριακές απώλειες είναι μεγαλύτερες από εκείνες της Ασίας, ενώ οι προοπτικές ανάπτυξης επιδεινώνονται επίσης αισθητά.
Και όμως, μέσα σε αυτή τη γενικευμένη αποσταθεροποίηση, η αμερικανική οικονομία εμφανίζει σαφώς μεγαλύτερη αντοχή. Οι απώλειες στις αγορές είναι περιορισμένες και η ανάπτυξη παραμένει ισχυρή. Η ενεργειακή αυτάρκεια, ιδίως σε φυσικό αέριο, λειτουργεί ως ασπίδα απέναντι στις διεθνείς αναταράξεις.
Τα στοιχεία των διεθνών οργανισμών επιβεβαιώνουν την ασυμμετρία. Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο διατηρεί θετικές προβλέψεις για την αμερικανική οικονομία, ενώ υποβαθμίζει τις προοπτικές για την Ευρώπη, την Ιαπωνία και άλλες μεγάλες οικονομίες. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου προειδοποιεί ότι η άνοδος των τιμών ενέργειας θα επιβραδύνει το διεθνές εμπόριο, με το μεγαλύτερο βάρος να πέφτει εκτός Βόρειας Αμερικής.
Δεν υπάρχουν επομένως πολλά περιθώρια για παρερμηνείες. Ο πόλεμος που ξεκίνησε η Ουάσιγκτον δεν πλήττει πρωτίστως εκείνη που τον διεξάγει, αλλά τις οικονομίες που εξαρτώνται από τις ροές ενέργειας που η ίδια διέκοψε. Το κόστος του πολέμου μετακυλίεται στον υπόλοιπο κόσμο με τη χώρα που προκάλεσε το σοκ να παραμένει στο απυρόβλητο. Ο πόλεμος μπορεί αυτή τη φορά να μην είναι δι’ αντιπροσώπων. Ο λογαριασμός όμως είναι.
