Ήταν αναμενόμενο ότι ο πόλεμος στο Ιράν θα ενέπλεκε -αργά ή γρήγορα- και άλλες συνισταμένες του τοπικού ισοζυγίου ισχύος, ενεργοποιώντας μακροχρόνιες συμμαχίες, δυνάμεις δι’ αντιπροσώπων και ανεπίλυτες, χρόνιες εθνοτικές εντάσεις.
Λίβανος, Συρία και Κούρδοι έχουν αναδειχθεί τα τρία κρίσιμα δευτερεύοντα μέτωπα σε αυτό που γίνεται όλο και περισσότερο μια ευρύτερη περιφερειακή σύγκρουση. Κάθε ένα μέτωπο αντικατοπτρίζει μια διαφορετική διάσταση: Ο Λίβανος ως το ισχυρότερο πεδίο μάχης δι’ αντιπροσώπων του Ιράν, η Συρία ως ο υλικοτεχνικός διάδρομος που συνδέει την Τεχεράνη με τους συμμάχους της, και οι Κούρδοι ως το πιθανό σημείο εσωτερικής πίεσης εντός του ίδιου του Ιράν.
Το βόρειο μέτωπο
Η πιο έντονη κλιμάκωση καταγράφεται κατά μήκος των συνόρων Ισραήλ-Λιβάνου. Η Χεζμπολάχ φέρεται να έχει αναπτύξει επίλεκτους μαχητές της από τη δύναμη «Ραντβάν» στον Νότιο Λίβανο για να αντιμετωπίσει τα προελαύνοντα ισραηλινά στρατεύματα. Σύμφωνα με το Reuters, οι μαχητές αυτοί επέστρεψαν σε μια περιοχή νότια του ποταμού Λιτάνι, την οποία είχαν εγκαταλείψει σχεδόν πλήρως μετά τον πόλεμο του 2024. Η αποστολή τους, κατά τις πηγές που γνωρίζουν περισσότερα, είναι να εμποδίσουν κινήσεις ισραηλινών αρμάτων και να ενισχύσουν τις αμυντικές θέσεις σε πόλεις όπως η Χιγιάμ, κοντά στα σύνορα.
Η κίνηση αυτή ακολούθησε την απόφαση της Χεζμπολάχ να μπει στον πόλεμο. Το υποστηριζόμενο από το Ιράν σιιτικό κίνημα εκτόξευσε πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη προς το Βόρειο Ισραήλ, περιγράφοντας τα πλήγματα αυτά ως αντίποινα για την αμερικανο-ισραηλινή επίθεση και τη δολοφονία του Χαμενεΐ.
Το Ισραήλ απάντησε γρήγορα, εξαπολύοντας σφοδρές αεροπορικές επιδρομές σε όλο τον Νότιο Λίβανο και στέλνοντας πρόσθετες χερσαίες δυνάμεις στις παραμεθόριες περιοχές. Ισραηλινοί αξιωματούχοι λένε ότι ο στόχος της επιχείρησης είναι να αποτραπούν επιθέσεις στις κοινότητες στα βόρεια του Ισραήλ απωθώντας τους μαχητές της Χεζμπολάχ μακριά από τα σύνορα.
Για το Ιράν, η Χεζμπολάχ αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της στρατηγικής της στην περιφερειακή αποτροπή. Ιδρυμένη το 1982 με την υποστήριξη των Φρουρών της Επανάστασης, η ομάδα έχει εξελιχθεί σε έναν από τους πιο καλά οπλισμένους μη κρατικούς στρατούς στον κόσμο. Η Τεχεράνη έχει εργαστεί δεκαετίες μετατρέποντας τη Χεζμπολάχ σε μια δύναμη ικανή να απειλήσει το Ισραήλ στα βόρεια σύνορά του σε περίπτωση που το ίδιο το Ιράν δεχθεί επίθεση. Αυτή η δυναμική εκτυλίσσεται τώρα σε πραγματικό χρόνο.
Ωστόσο, η Χεζμπολάχ μπαίνει στη σύγκρουση στρατιωτικά αποδυναμωμένη. Περίπου 5.000 από τους μαχητές της σκοτώθηκαν στον πόλεμο του 2024 με το Ισραήλ, συμπεριλαμβανομένων πολλών μελών της δύναμης «Ραντβάν». Οι ισραηλινές επιθέσεις που στοχεύουν θέσεις της Χεζμπολάχ και κέντρα εκπαίδευσής της συνεχίζονται σχεδόν καθημερινά από τότε που η σύγκρουση έληξε με κατάπαυση του πυρός, η οποία επιτεύχθηκε με μεσολάβηση των ΗΠΑ.
Επομένως, η αναζωπύρωση των μαχών ενέχει σημαντικούς κινδύνους και για τις δύο πλευρές. Για το Ισραήλ, ένας πόλεμος πλήρους κλίμακας με τη Χεζμπολάχ θα μπορούσε να απασχολήσει τον στρατό του σε πολλαπλά μέτωπα. Για τον Λίβανο, που ήδη αντιμετωπίζει οικονομική κατάρρευση και πολιτική παράλυση, η προοπτική ακόμη μιας καταστροφικής σύγκρουσης απειλεί τη χώρα με περαιτέρω αστάθεια. Η απόφαση του Μακρόν την Παρασκευή να στείλει στρατιωτικό εξοπλισμό στη λιβανική κυβέρνηση, προφανώς υπαγορεύεται από αυτή τη δυσοίωνη προοπτική.
Ο στρατηγικός διάδρομος
Πάντως, ενώ ο Λίβανος αποτελεί το πιο ορατό πεδίο αντιπαράθεσης, η Συρία παραμένει ο στρατηγικός συνεκτικός ιστός που συνδέει το Ιράν με το περιφερειακό δίκτυο των συμμάχων του. Για χρόνια, το Ιράν χρησιμοποιεί το συριακό έδαφος για να μεταφέρει όπλα και στρατιωτικό εξοπλισμό στη Χεζμπολάχ, στον Λίβανο. Η διαδρομή -που συχνά περιγράφεται ως «χερσαία γέφυρα», εκτεινόμενη από το Ιράν μέσω του Ιράκ και της Συρίας προς τη Μεσόγειο- έχει επιτρέψει στην Τεχεράνη να προμηθεύει τους πληρεξουσίους της με πυραύλους, drones και άλλα προηγμένα συστήματα.
Το Ισραήλ επιδιώκει εδώ και καιρό να διαταράξει αυτό το δίκτυο. Τα τελευταία χρόνια έχει πραγματοποιήσει συχνές αεροπορικές επιδρομές εναντίον εγκαταστάσεων που συνδέονται με το Ιράν εντός της Συρίας, συμπεριλαμβανομένων αποθηκών και κόμβων logistics, που εικάζεται ότι χρησιμοποιούνται για τη μεταφορά όπλων στη Χεζμπολάχ.
Αυτό η πτυχή αφορά και την τρέχουσα σύγκρουση διαμορφώνοντας καθοριστικά τη δυναμική της. Οι τελευταίες ισραηλινές επιδρομές φέρεται να στοχεύουν συνοριακά περάσματα και οδούς ανεφοδιασμού που πιστεύεται ότι χρησιμοποιούνται για μεταφορές όπλων μεταξύ Συρίας και Λιβάνου. Σημειώνεται πως η συριακή κυβέρνηση, υπό τον εκλεκτό του Τραμπ Αλ Σαράα, έχει αναπτύξει χιλιάδες στρατεύματα κοντά στα σύνορα με τον Λίβανο, ανησυχώντας ότι η σύγκρουση θα μπορούσε να επεκταθεί και στη Συρία.
Σε κάθε περίπτωση, ο ρόλος της Δαμασκού στην τρέχουσα συγκυρία είναι καθοριστικής σημασίας. Ο έλεγχος των διαδρόμων εφοδιασμού και επιμελητειακής υποστήριξης των πληρεξουσίων της Τεχεράνης στα βόρεια του Ισραήλ μπορεί να αποδειχθεί εξίσου σημαντικός με τις ίδιες τις μάχες. Χωρίς τη Συρία, η ικανότητα του Ιράν να υποστηρίξει στρατιωτικά τη Χεζμπολάχ θα περιοριστεί δραστικά. Και οποιαδήποτε παρατεταμένη ισραηλινή εκστρατεία εναντίον αυτών των γραμμών ανεφοδιασμού θα μπορούσε να αποδυναμώσει τη μακροπρόθεσμη ικανότητα της Χεζμπολάχ να απειλεί το Ισραήλ.
Το κουρδικό χαρτί
Αν ο Λίβανος και η Συρία αντιπροσωπεύουν για το Ιράν εξωτερικά μέτωπα, οι κουρδικές περιοχές κατά μήκος των δυτικών συνόρων του Ιράν θα μπορούσαν να αποτελέσουν ένα σοβαρό εσωτερικό μέτωπο. Στα πρώτα χτυπήματα ΗΠΑ-Ισραήλ, οι αναλυτές σημείωσαν μια «ανεξήγητη» πληθώρα βομβαρδισμών σε ιρανικές υποδομές ασφαλείας σε επαρχίες με κουρδική πλειοψηφία, όπως το Σαναντάτζ, το Κερμανσάχ και το Μπανέ. Στο στόχαστρο μπήκαν εγκαταστάσεις που συνδέονται με τους Φρουρούς της Επανάστασης, τις υπηρεσίες πληροφοριών και τις συνοριακές δυνάμεις.
Δυτικοί αναλυτές «είδαν» γρήγορα σε αυτά τα χτυπήματα την πρόθεση των επιτιθέμενων να δημιουργήσουν «χώρο» για τις κουρδικές ένοπλες ομάδες να αναλάβουν δράση επιτόπου κατά των Ιρανών. Η ιδέα δεν είναι εντελώς νέα. Οι κουρδικές πολιτοφυλακές λειτουργούν εδώ και καιρό κατά μήκος των ορεινών δυτικών συνόρων του Ιράν, αν και έχουν σε μεγάλο βαθμό αποφύγει τη συνεχή σύγκρουση με την Τεχεράνη τα τελευταία χρόνια. Αρκετές από αυτές τις ομάδες -συμπεριλαμβανομένων του Δημοκρατικού Κόμματος του Ιρανικού Κουρδιστάν και του Κόμματος Ελεύθερης Ζωής του Κουρδιστάν- έχουν ιστορικά επιδιώξει διάφορες μορφές αυτονομίας ή ανεξαρτησίας.
Πρόσφατα, οι κουρδικές πολιτικές παρατάξεις άρχισαν να συντονίζονται στενότερα. Τον Φεβρουάριο ανακοίνωσαν μια νέα συμμαχία, γνωστή ως Συνασπισμός Πολιτικών Δυνάμεων του Ιρανικού Κουρδιστάν, η οποία συγκεντρώνει αρκετές οργανώσεις που προηγουμένως λειτουργούσαν αυτόνομα. Η πιθανότητα οι Κούρδοι μαχητές να ανοίξουν ένα νέο μέτωπο εντός του Ιράν έχει προκαλέσει τόσο εικασίες όσο και ανησυχία σε όλη την περιοχή.
Για την Ουάσιγκτον και τους συμμάχους της, οι κουρδικές δυνάμεις θα μπορούσαν ενδεχομένως να περιορίσουν τις ιρανικές μονάδες ασφαλείας, σε μια στιγμή που η Τεχεράνη βρίσκεται ήδη υπό πίεση από τις συνεχείς αεροπορικές επιδρομές. Για τους ίδιους τους Κούρδους, η σύγκρουση μπορεί να αποτελέσει μία ευκαιρία όχι τόσο για την ατζέντα της αυτονομίας όσο για την εδραίωσή τους ως υπολογίσιμου γεωπολιτικού παράγοντα στην περιοχή. Όμως, οι κίνδυνοι είναι σοβαροί.
Οι Κούρδοι ηγέτες παραμένουν επιφυλακτικοί στο να βασίζονται υπερβολικά σε εξωτερικές ισχυρές δυνάμεις. Η ιστορία τους περιλαμβάνει οδυνηρά παραδείγματα εξωτερικής υποστήριξης που εξανεμίστηκαν μόλις μετατοπίστηκαν οι γεωπολιτικές προτεραιότητες. Η βραχύβια Κουρδική Δημοκρατία του Μαχαμπάντ το 1946 -που ιδρύθηκε υπό σοβιετική προστασία και διαλύθηκε γρήγορα μετά την αποχώρηση της Μόσχας- παραμένει μια ισχυρή προειδοποίηση από την Ιστορία.
Η σύγκρουση έχει ήδη εξαπλωθεί πέρα από τα σύνορα της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Το Ιράν και οι συμμαχικές του πολιτοφυλακές έχουν εξαπολύσει επιθέσεις με ρουκέτες και μη επανδρωμένα αεροσκάφη εναντίον στόχων στην περιοχή του Κουρδιστάν του Ιράκ, συμπεριλαμβανομένων περιοχών κοντά στην Ερμπίλ όπου σταθμεύουν αμερικανικά στρατεύματα.
Εν μέσω Τεχεράνης, Ουάσιγκτον και ισχυρών γειτονικών παραγόντων που τους αντιμετωπίζουν με καχυποψία και εχθρότητα, οι Κούρδοι δεν έχουν άλλη επιλογή από εκείνη της ιδιαίτερα προσεκτικής πλοήγησης.
