Είναι δύσκολο να παραβλέψει κάποιος την ειρωνεία της στιγμής όταν ο Τραμπ εμφανίστηκε την περασμένη εβδομάδα ενώπιον του νεοσύστατου Συμβουλίου Ειρήνης προειδοποιώντας το Ιράν ότι «πολύ άσχημα πράγματα» θα συμβούν αν δεν υπάρξει μια συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμά του εντός των επομένων δεκαπέντε ημερών. Ένας Πρόεδρος που αρέσκεται να παρουσιάζεται ως «ειρηνοποιός» και θέλει οπωσδήποτε να πάρει το Νόμπελ Ειρήνης απειλεί τώρα ανοιχτά μια κυρίαρχη χώρα ότι θα τη βομβαρδίσει. «Υποθέτω ότι μπορώ να πω πως το σκέφτομαι» απάντησε το απόγευμα της Παρασκευής σε δημοσιογράφους στον Λευκό Οίκο που τον ρώτησαν σχετικά. Οι ΗΠΑ στέλνουν συνεχώς δυνάμεις, μέσα και εξοπλισμό στη Μέση Ανατολή εδώ κι εβδομάδες, αεροπλανοφόρα, αόρατα μαχητικά, πολεμικά σκάφη, στην πιο σημαντική συγκέντρωση δυνάμεών τους στην περιοχή από την εποχή της εισβολής στο Ιράκ, το 2003.
Ο Αμερικανός ΥΠΕΞ Μάρκο Ρούμπιο πρόκειται να συναντηθεί με τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου προσεχώς, ενώ Αμερικανοί και Ιρανοί διαπραγματευτές εναλλάσσονται μεταξύ επίσημων συσκέψεων και παρασκηνιακών παζαριών. Οι τιμές του πετρελαίου αρχίζουν πάλι να ανεβαίνουν, ενώ οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις καλούν τους πολίτες τους να εγκαταλείψουν το Ιράν.
Στη λογική του «περιορισμένου πλήγματος»
Παρά τις εικασίες, λίγοι αξιωματούχοι στην Ουάσιγκτον μιλούν σοβαρά για εισβολή στο Ιράν. Η συζήτηση επικεντρώνεται σε ένα περιορισμένο χτύπημα που δεν θα απειλήσει την βιωσιμότητα του καθεστώτος αλλά θα το αναγκάσει να υποκύψει στις αμερικανικές -και ισραηλινές- αξιώσεις.
Υπενθυμίζεται ότι τον περασμένο Ιούνιο οι ΗΠΑ και το Ισραήλ έπληξαν ιρανικές πυρηνικές και στρατιωτικές εγκαταστάσεις, σε μια επιχείρηση που ο Τραμπ ισχυρίστηκε ότι «αποδεκάτισε» το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα. Αυτό, φυσικά, δεν επιβεβαιώθηκε ποτέ. Γι’ αυτό η Ουάσιγκτον θέλει μια συμφωνία που θα βάλει τέλος σε αυτό το κεφάλαιο. Η θέση της είναι ανυποχώρητη: Το Ιράν δεν πρέπει να αποκτήσει πυρηνικό όπλο και, κατά την άποψη ορισμένων, πρέπει να εγκαταλείψει εντελώς τον εμπλουτισμό ουρανίου.
Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αρακτσί αμφισβητεί ότι στις τελευταίες συνομιλίες ζητήθηκε μηδενικός εμπλουτισμός και λέει ότι η Τεχεράνη δεν θα δεχτεί κάτι τέτοιο. Αντ’ αυτού, υπόσχεται μια αντιπρόταση εντός των επόμενων ημερών βασισμένη σε «μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης» προκειμένου να διασφαλιστεί η ειρηνική χρήση του εμπλουτισμένου ουρανίου. Όμως ο χρόνος κυλά και το χάσμα μεγαλώνει. Η Ουάσιγκτον δεν θέλει μόνο να «πνίξει» το πυρηνικό πρόγραμμα αλλά και να βάλει αυστηρούς περιορισμούς στο οπλοστάσιο των βαλλιστικών πυραύλων του Ιράν και στο περιφερειακό δίκτυο των πληρεξουσίων του. Η Τεχεράνη θεωρεί αυτά τα ζητήματα κόκκινες γραμμές. Το πιο πιθανό αποτέλεσμα του διαφαινόμενου εν δυνάμει αδιεξόδου θα είναι ένα περιορισμένο ισχυρό χτύπημα που ενδεχομένως θα στοχεύσει πυρηνικές υποδομές, πυραυλικές εγκαταστάσεις ή κόμβους διοίκησης, ακολουθούμενο από νέο κύκλο διαπραγματεύσεων υπό τροποποιημένη ατζέντα, εξυπηρετεί τη λογική της καταναγκαστικής διπλωματίας που επικρατεί στην Ουάσιγκτον.
Το ρίσκο
Βέβαια, το πράγμα δεν είναι τόσο απλό. Ο Τραμπ θα πρέπει να εξηγήσει στο κοινό του τις αντιφάσεις της πολιτικής του. Ενώ το 2024 έκανε προεκλογική εκστρατεία υπέρ της αποδέσμευσης των ΗΠΑ από τους «ατελείωτους πολέμους», ένα μήνυμα που είχε μεγάλη απήχηση στην εκλογική βάση του, από τότε που επέστρεψε στην εξουσία έχει επαναφέρει την αμερικανική εξωτερική πολιτική στα χνάρια των προκατόχων του με αμερικανικές στρατιωτικές εμπλοκές στη Συρία, στη Βενεζουέλα και -πιθανώς- τώρα στο Ιράν. Ακόμη χειρότερα, αυτό γίνεται πλέον χωρίς το φρένο του Κογκρέσου που περιόριζε τους προηγούμενους Προέδρους.
Μια παρατεταμένη πολεμική εμπλοκή στο Ιράν θα δοκίμαζε την εκλογική αφοσίωση των ψηφοφόρων του ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών. Ταυτόχρονα, η ρητορική του Τραμπ έχει αυξήσει τις προσδοκίες. Προειδοποιώντας επανειλημμένα την Τεχεράνη και υποστηρίζοντας τους Ιρανούς διαδηλωτές, έχει περιορίσει τα περιθώρια ελιγμών του. Μια υποχώρησή του τώρα θα φάνταζε ως αδυναμία αλλά και ένας πόλεμος πλήρους κλίμακας θα έπληττε το πολιτικό κεφάλαιό του.
Αυτό που κάνει τα πράγματα ιδιαίτερα απρόβλεπτα είναι η επικινδυνότητα της διαπραγμάτευσης μέσω της απειλής χρήσης βίας. Και οι δύο πλευρές επιδίδονται στην διπλωματία ενώ προετοιμάζονται για μάχη. Η Αμερική πιστεύει ότι η πίεση θα βελτιώσει τη θέση της επιμένοντας ότι δεν επιδιώκει πόλεμο. Το καίριο ερώτημα πλέον είναι αν μια θερμή αντιπαράθεση μπορεί να παραμείνει ελεγχόμενη από τη στιγμή που θα πυροδοτηθεί. Σε έναν χώρο γεμάτο από εύφλεκτα υλικά ένας λάθος υπολογισμός μπορεί να αποβεί μοιραίος.
