Οι τελευταίες ενεργειακές συμφωνίες Βρυξελλών και Ουάσιγκτον που περιλαμβάνονται στο μεγάλο ντιλ του Ιουλίου με το οποίο διευθετήθηκε στο ζήτημα των δασμών αλλάζει τον ενεργειακό χάρτη της Ευρώπης και σηματοδοτεί την απαρχή ενός νέου στάτους ισορροπιών ισχύος και οικονομικών συσχετισμών στην ήπειρο.
Οι συμφωνίες χαιρετίστηκαν ποικιλοτρόπως και από πολλούς παράγοντες ως ιστορικές και καθοριστικής σημασίας για την ευρωπαϊκή ενεργειακή ασφάλεια.
Το αμερικανικό LNG, το υγροποιημένο φυσικό αέριο που μεταφέρεται δια θαλάσσης, φαίνεται πως τα επόμενα χρόνια, δηλαδή ως το 2028, θα αντικαταστήσει σχεδόν πλήρως τις προμήθειες μέσω αγωγών από τη Ρωσία.
Η μετατόπιση αυτή αντιστοιχεί σε μια δραματική όσο και ανέλπιστη αλλαγή δεδομένων με τις ΗΠΑ να πετυχαίνουν ένα πάγιο στόχο της ενεργειακής και εμπορικής πολιτικής τους τα τελευταία χρόνια αξιοποιώντας την ευνοϊκή γεωπολιτική συγκυρία αλλά και το αποτέλεσμα της επίμονης πολιτικής μόχλευσης τους. Η "σύνδεση" της Ευρώπης με την αμερικανική ενεργειακή βιομηχανία είναι πλέον γεγονός.
Υπενθυμίζεται ότι πριν ακόμη ξεσπάσει ο πόλεμος στην Ουκρανία, τόσο η πρώτη κυβέρνηση Τραμπ όσο και η επόμενη του προέδρου Μπάιντεν, είχαν σηκώσει κόκκινη κάρτα στους Ευρωπαίους για το πρότζεκτ του Nord Stream 2 ζητώντας τους ανοιχτά αν όχι να… κατεβάσουν ρολά στο εγχείρημα, οπωσδήποτε να “προσμετρούν” τις ΗΠΑ και το αμερικανικό LNG στα ενεργειακά σχέδια τους. Για την Ουάσιγκτον, ήταν “θέμα τιμής”- μεταφορικά και κυριολεκτικά- ο εταίρος τους στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού να βάλει τέλος στο παρατεταμένο οικονομικό φλερτ με την Μόσχα και να ευθυγραμμιστεί με τα αμερικανικά συμφέροντα.
Ζήτημα «τιμής»
Οι παρεμβάσεις εκείνες είχαν ξενίσει τότε πολλούς εντός των ευρωπαϊκών πολιτικών και επιχειρηματικών κύκλων καθώς θεωρήθηκαν ευθείες και πρωτοφανείς παρεμβάσεις που έρχονταν σε διαφωνία με κάθε έννοια επιχειρηματικής πρακτικής. Ωστόσο, αυτό κάθε άλλο παρά πιο “κόσμιες” έκανε τις αμερικανικές αξιώσεις.
Με βάση τη συμφωνία του καλοκαιριού, οι ΗΠΑ δέχθηκαν να μειώσουν οριζόντια τους δασμούς τους στις εισαγωγές από την ΕΕ από 30% σε 15% για σχεδόν όλα τα αγαθά που υπόκεινται σε αμοιβαίους δασμούς. Σε αντάλλαγμα, η ΕΕ δεσμεύτηκε να εμβαθύνει την οικονομική σχέση της με τις ΗΠΑ μ’ ένα πακέτο 600 δισεκατομμυρίων δολαρίων σε νέες επενδύσεις έως το 2028, επιπλέον των περίπου 100 δισ. που οι ευρωπαϊκές εταιρείες επενδύουν ήδη στην Αμερική κάθε χρόνο. Η ΕΕ θα άρει επίσης αυτό που η Ουάσιγκτον θεωρεί “σημαντικά εμπορικά εμπόδια”, συμπεριλαμβανομένης της κατάργησης όλων των δασμών στις εισαγωγές βιομηχανικών αγαθών από τις ΗΠΑ.
Στον πυρήνα της συμφωνίας «δέσποζε» όπως ήταν αναμενόμενο η ενέργεια.
Η αμερικανική πλευρά απέσπασε την δέσμευση της ΕΕ να αυξήσει σημαντικά τις αγορές αμερικανικού πετρελαίου, LNG και πυρηνικών καυσίμων από περίπου 90-100 δισεκατομμύρια δολάρια το 2024 σε 250 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως τα επόμενα τρία χρόνια! Αυτό ανεβάζει τη συνολική αξία των ευρωπαϊκών εισαγωγών ενέργειας από τις ΗΠΑ στα 750 δισεκατομμύρια έως το 2028, δηλαδή στο τέλος της θητείας Τραμπ.
Υπό την ευρωπαϊκή οπτική, η συμφωνία είχε περισσότερο πρακτικές διαστάσεις: Θα βοηθήσει την ΕΕ να “ξεκόψει” από το ρωσικό αέριο, κατά συνέπεια και από τη στρατηγική εξάρτησή της από μια “αντίπαλη” χώρα η οποία θεωρείται τώρα εν δυνάμει απειλή.
Ωστόσο δεν συμμερίζονται όλοι την άποψη αυτή, όχι μόνο για τους προφανείς λόγους.
Οι επικριτές του ντιλ επιμένουν ότι τα συμφωνηθέντα βασίζονται σε μη ρεαλιστικά δεδομένα και σε ψευδαισθήσεις καθώς η ευρωπαϊκή ζήτηση για LNG υπερβαίνει κατά πολύ την παραγωγική και εξαγωγική ικανότητα των ΗΠΑ ενώ έρχεται σε αντίθεση με τη φιλόδοξη κλιματική ατζέντα της ΕΕ για δραστική μείωση της χρήσης υδρογονανθράκων.
Περιβαλλοντικό αποτύπωμα
Όπως διαπιστώνεται από νεότερα δεδομένα, ο περιβαλλοντικός αντίκτυπος της καύσης LNG είναι σημαντικός. Θεωρούμενο εδώ και καιρό ως «καύσιμο μετάβασης», νέα έρευνα με τη βοήθεια δορυφορικών παρατηρήσεων έδειξε ότι η έκλυση μεθανίου από την καύση LNG ενδεχομένως να είναι πολύ μεγαλύτερη από ό,τι έχει εκτιμηθεί ως τώρα. Παρά την έκλυση μικρότερων ποσοτήτων διοξειδίου του άνθρακα οι αυξημένες εκπομπές μεθανίου μπορεί να έχουν ισχυρότερη βραχυπρόθεσμη επίδραση στην παγκόσμια υπερθέρμανση.
Σε αυτό θα πρέπει να συνυπολογιστεί και το ενεργειακό αποτύπωμα της όλης ενεργοβόρας διαδικασίας υγροποίησης, μεταφοράς με τάνκερ και στη συνέχεια επαναεριοποίησης του LNG προκειμένου τα τροφοδοτηθούν τα δίκτυα. Η αυξανόμενη εξάρτηση από το υγροποιημένο αέριο κινδυνεύει να θέσει σε κίνδυνο τους κλιματικούς στόχους της ΕΕ, προειδοποιούν οι αναλυτές.
Επιπλέον, οι τιμές των αδειών εκπομπών άνθρακα στην ΕΕ αναμένεται να αυξηθούν δραματικά τα επόμενα χρόνια, ασκώντας περαιτέρω πίεση στις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας που παράγεται από ορυκτά καύσιμα. Ο αντίκτυπος θα είναι επιβαρυντικός σε όλο το φάσμα της ευρωπαϊκής οικονομίας επηρεάζοντας την ανταγωνιστικότητα του μπλοκ. Η τιμή για μια άδεια άνθρακα της ΕΕ είναι σήμερα 83,26 δολάρια ανά μετρικό τόνο CO2, με βάση τις τιμές συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης από την 1η Δεκεμβρίου 2025. Η τιμή ακολουθεί ανοδική τάση με μεταβολή σε ετήσια βάση κατά 21,73%, από 59,7 στα 83,37 δολάρια. Το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS-ΣΕΔΕ) της ΕΕ ορίζει ένα μειούμενο ανώτατο όριο στις εκπομπές το οποίο ως αποτέλεσμα σπρώχνει τις τιμές των αδειών προς τα πάνω. Σημειώνεται ότι το ΣΕΔΕ αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο της κλιματικής πολιτικής της Ε.Ε. και βασικό οικονομοτεχνικό εργαλείο για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.
Παράπλευρες συνέπειες
Αλλά εκτός απ’ αυτό υπάρχει κάτι άλλο που “τρομάζει” τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής: Η πιθανότητα η Ευρώπη να αντικαταστήσει τη μια εξάρτηση της από μια άλλη, του ρωσικού αερίου από το αμερικανικό LNG.
«Οι ανησυχίες αυτές είναι θεμιτές. Η μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα της συμφωνίας ΗΠΑ-ΕΕ παραμένει αβέβαιη, ιδίως αν μια μελλοντική κυβέρνηση στην Ουάσιγκτον αλλάξει πορεία, όπως έκανε προηγουμένως η κυβέρνηση Μπάιντεν σταματώντας τις νέες εγκρίσεις εξαγωγών LNG», γράφει στο newsletter της δεξαμενής σκέψης GIS η Κάρολ Νάκλ ιδρύτρια και διευθύντρια του Crystol Energy.
Με τη συμφωνία να φαντάζει περισσότερο ως διακήρυξη προθέσεων και το τελικό αποτέλεσμά της αμφίβολο και υπαγορεύσιμο προφανώς από τις τάσεις στην αγορά, υπάρχουν ορισμένοι που βλέπουν να διαμορφώνεται μια κατάσταση πραγμάτων ίσως περισσότερο παρακινδυνευμένη, τουλάχιστον από πλευράς κόστους, σε σύγκριση με το στάτους των προμηθειών από τη Ρωσία.
Μ’ άλλα λόγια, το LNG, συμπεριλαμβανομένων του αμερικανικού, διαπραγματεύεται και διακινείται παγκοσμίως με όρους ελεύθερης αγοράς. Αυτό σημαίνει ότι οι εξαγωγείς, βάζοντας ως προτεραιότητα τις πωλήσεις σε καλύτερες τιμές, έχουν γενικά το δικαίωμα να ανακατευθύνουν τις αποστολές τους εκεί απ’ όπου θα πάρουν καλύτερη προσφορά.
Αυτό όμως μπορεί να μειώσει τη διασφάλιση παραδόσεων μακροπρόθεσμα στην Ευρώπη υπό δυσμενείς συνθήκες στις αγορές κι αυτός είναι ένας κίνδυνος που τον έχουν επισημάνει οι αναλυτές. Λόγω της ίδιας της φύσης της αγοράς, οι ευρωπαϊκές χώρες θα μπορούσαν να βρεθούν εκτεθειμένες στην αστάθεια των παγκόσμιων τιμών, ακόμη και αν διαφοροποιήσουν στο μέγιστο βαθμό τις πηγές προμηθειών τους. Είναι αυτονόητο πως η προσφορά υγροποιημένου αερίου είναι λιγότερο εγγυημένη από ό,τι στο πλαίσιο μιας μακροπρόθεσμης σύμβασης προμηθειών μέσω αγωγών.
Εν κατακλείδι, η προμήθεια υγροποιημένου φυσικού αερίου από τις παγκόσμιες αγορές κι όχι μέσω κλειστών συστημάτων αγωγών σημαίνει πρακτικά πως η Ευρώπη γίνεται ευάλωτη στις διακυμάνσεις των τιμών στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας. Κι αυτό έρχεται σε μια πραγματικά δύσκολη οικονομική συγκυρία για τους πολίτες της ενώ την ίδια ώρα το κόστος αντιμετώπισης και προσαρμογής στην κλιματική κρίση αυξάνεται σταθερά.
