Είναι ένας πολιτικός ελιγμός που έχει επιχειρηθεί από πολλούς κατά το παρελθόν, χωρίς να αποδίδει πάντα τα προσδοκώμενα αποτελέσματα. Δεν αρκεί να ρίξεις μια κυβέρνηση για να ενισχύσεις τη θέση σου. Και αυτό ήταν το σκληρό μάθημα που πήρε ο «προφήτης» της ευρωπαϊκής Ακροδεξιάς Γκερτ Βίλντερς στις τελευταίες βουλευτικές εκλογές στην Ολλανδία.
Ο Βίλντερς αποτελεί εδώ και χρόνια κάτι πολύ περισσότερο από περιθωριακή φιγούρα στην ολλανδική πολιτική σκηνή. Η ρητορική, οι θέσεις, η προπαγάνδα του έχουν λειτουργήσει ως καταλυτική δύναμη και πρότυπο για πολλές εθνικιστικές δυνάμεις σε όλη την Ευρώπη. Το Κόμμα της Ελευθερίας (PVV) δεν εντάχθηκε απλώς στο ρεύμα της Ακροδεξιάς - το μπόλιασε και το ενίσχυσε με νέα εργαλεία, γλώσσα και δίκτυα συνεργασίας.
Ο ηγέτης του Κόμματος της Ελευθερίας ήταν από τους πρώτους Ευρωπαίους ακροδεξιούς πολιτικούς που συνδύασαν με τόση επιτυχία το εθνικιστικό μήνυμα με τη δαιμονοποίηση του Ισλάμ, διαμορφώνοντας έτσι ένα προσωπικό «brand» το οποίο στη συνέχεια εξελίχθηκε σε υπόδειγμα για άλλες παρεμφερείς δυνάμεις.
Ισλάμ κατά... Ολλανδών
Διαβάζοντας ίσως καλύτερα από κάθε άλλον τα μηνύματα περί «σύγκρουσης των πολιτισμών» που ακολούθησαν την επίθεση στους Δίδυμους Πύργους και τους επακόλουθους πολέμους σε Αφγανιστάν και Ιράκ, ο Βίλντερς υποστήριξε πως το Ισλάμ «δεν είναι θρησκεία αλλά ιδεολογία» και μάλιστα «μια ολοκληρωτική ιδεολογία όπως ο ναζισμός ή ο κομμουνισμός». Για να στηρίξει μάλιστα την αντίληψή του, δημιούργησε το 2008 το φιλμ «Fitna», το οποίο παρέθετε επιλεγμένα εδάφια του Κορανίου μαζί με εικόνες βίας για να υποστηρίξει ότι «το Ισλάμ ενθαρρύνει τρομοκρατία». Όλα αυτά συνδέθηκαν με το άλλο βασικό του μήνυμα: Η «ισλαμοποίηση» απειλεί την εθνική ταυτότητα των Ολλανδών - αλλά και κατ’ επέκταση όλων των «γηγενών» Ευρωπαίων, και οι μουσουλμάνοι μετανάστες, ακόμη και δεύτερης γενιάς, θα αποτελούν πάντα «ξένο σώμα».
Από αυτή την άποψη ο Βίλντερς ήταν ο πρώτος που εξοικείωσε τόσο πολύ τις ευρωπαϊκές κοινωνίες με την αντιισλαμική ρητορική. Αντί να χάσει χρόνο προσπαθώντας να ορίσει τι ακριβώς συνθέτει σήμερα την εθνική ταυτότητα των Ολλανδών, επέλεξε την εύκολη λύση να ορίσει ως «μη ολλανδικό» οτιδήποτε «ξένο», από τις μουσουλμανικές μαντίλες ως το Κοράνι.
Το άκρο που βρέθηκε στο Κέντρο
Παρά το γεγονός ότι αρχικά οι προτάσεις θεωρήθηκαν ακραίες, σταδιακά κατόρθωσαν να μπολιάσουν το κυρίως ρεύμα της ολλανδικής και ευρωπαϊκής πολιτικής. Οι θέσεις του έγιναν σταδιακά οικείες για ένα μεγάλο μέρος των πολιτών, ενώ η σταθερή προβολή του Βίλντερς από ΜΜΕ και μέσα κοινωνικής δικτύωσης τις νομιμοποίησε. Μια αρχικά περιθωριακή ατζέντα μετατράπηκε έτσι σε κεντρικό άξονα της πολιτικής αντιπαράθεσης.
Στις εκλογές του Νοεμβρίου 2023 το Κόμμα της Ελευθερίας σημείωσε ιστορική νίκη. Αναδείχθηκε πρώτη πολιτική δύναμη στη χώρα, κάτι που συνέβαινε για πρώτη φορά στην ιστορία της Ολλανδίας, καταλαμβάνοντας 37 έδρες στη Βουλή των 150 μελών (περίπου 23,5 % των ψήφων).
Παρά τη νίκη του ο Βίλντερς δεν κατάφερε να σχηματίσει κυβέρνηση. Οι διαπραγματεύσεις για την αναζήτηση κυβερνητικών εταίρων ναυάγησαν σύντομα εξαιτίας των θέσεων για τη μετανάστευση και το Ισλάμ. Ο κατακερματισμός όμως των πολιτικών δυνάμεων της χώρας και κυρίως η ανοχή της παραδοσιακής ολλανδικής Δεξιάς επέτρεψαν τελικά τη συμμετοχή του στον κυβερνητικό συνασπισμό.
Η ολλανδική εκδοχή της «πολυκατοικίας» έμελλε όμως να γκρεμιστεί πολύ γρήγορα. Από την πρώτη στιγμή το PVV πίεζε για δρακόντεια μέτρα κατά της μετανάστευσης και του ασύλου, ζητώντας κλειστά κέντρα φιλοξενίας και αυστηρούς ελέγχους στα σύνορα. Όταν οι υπόλοιποι κυβερνητικοί εταίροι αρνήθηκαν να υιοθετήσουν τις πιο ακραίες προτάσεις, ο Βίλντερς απέσυρε τη στήριξή του - οδηγώντας στην πτώση της κυβέρνησης και στην προκήρυξη πρόωρων εκλογών.
Για την ιστορία αναφέρουμε το σχέδιο «10 σημείων» για το Μεταναστευτικό που είχε υποβάλει ο Βίλντερς μιας και αναμένεται να βρούμε αρκετά σημεία του σε εκλογικά προγράμματα άλλων ευρωπαϊκών κομμάτων. Συγκεκριμένα, πρότεινε το πάγωμα όλων των αιτήσεων ασύλου στη χώρα, τη διακοπή προσπαθειών για την επανένωση οικογενειών προσφύγων, απελάσεις Σύρων υπηκόων με προσωρινές βίζες με το αιτιολογικό ότι η Συρία αποτελεί πλέον «ασφαλή χώρα», χρήση στρατού για τη φύλαξη των συνόρων προκειμένου να αποτραπεί η είσοδος νέων αιτούντων άσυλο, αφαίρεση ολλανδικής υπηκοότητας για τους δράστες βίαιων εγκλημάτων, τερματισμό μετανάστευσης από ισλαμικές χώρες.
Ενα παράδειγμα που επιμένει
Ο εκβιασμός όμως εξελίχθηκε σε μπούμερανγκ. Το Κόμμα της Ελευθερίας κατέγραψε σημαντικές απώλειες στις κάλπες της Τετάρτης και το προβάδισμα πέρασε πλέον στο κεντρώο D66. Η υποχώρηση του πολιτικού οχήματος του Βίλντερς δεν σηματοδότησε πάντως κάποια στροφή προς τα αριστερά: οι περισσότερες ψήφοι που χάθηκαν για το Κόμμα της Ελευθερίας διαχύθηκαν σε μικρότερα ακροδεξιά κόμματα της χώρας.
Το όλο και πιο συχνά επαναλαμβανόμενο «πείραμα» της συγκατοίκησης της παραδοσιακής Δεξιάς με την Ακροδεξιά είχε έτσι άδοξο τέλος στην Ολλανδία. Σε κάποιες άλλες χώρες της Ευρώπης συνεχίζεται με μεγαλύτερη ή μικρότερη επιτυχία.
Στην Ιταλία, στην Ουγγαρία και στη Σλοβακία ακροδεξιά, μετα-φασιστικά κόμματα στα πρότυπα του Κόμματος της Ελευθερίας αποτελούν τον βασικό κορμό των κυβερνήσεων. Στη Φινλανδία, στη Σουηδία, στη Σλοβακία είναι πολύτιμοι κυβερνητικοί εταίροι.
Ακόμα και σε χώρες όπως η Γαλλία και η Γερμανία τα κόμματα της Ακροδεξιάς δίνουν πλέον την εικόνα κυβερνητικών δυνάμεων εν αναμονή, που με την παρουσία και την απήχησή τους στρέφουν τις παραδοσιακές δυνάμεις προς όλο και πιο σκληρές θέσεις για τη μετανάστευση. Και αυτή είναι μια σκέψη που θα πρέπει να παρηγορεί τον Βίλντερς. Ότι ο σπόρος που φύτεψε ρίζωσε τόσο βαθιά.
