Η δολοφονία του Τσάρλι Κερκ, του δεξιού ακτιβιστή προώθησης της εκστρατείας και της ατζέντας Τραμπ στο νεότερο εκλογικό ακροατήριο, αν μη τι άλλο ήρθε να προσθέσει ένα ακόμη επικίνδυνο και απρόβλεπτο καταλυτικό στοιχείο στην περιρρέουσα τοξική πολιτική πραγματικότητα της σημερινής Αμερικής.
Με το γεγονός ακόμη νωπό στη μνήμη και την κυβέρνηση να μην έχει αντιδράσει μέχρι στιγμής στο βαθμό που θα περίμενε κάποιος, η χώρα δείχνει να βρίσκεται σε κατάσταση βασανιστικής αναμονής. Η αίσθηση ότι κάτι δυνητικά σημαντικό θα συμβεί προσεχώς, είναι κυρίαρχη και διάχυτη.
Για ορισμένους αναλυτές, τα χαρακτηριστικά της πρόσφατης πολιτικής δολοφονίας- άλλης μιας στο μακρύ ιστορικό πολιτικής βίας με την οποία είναι διαποτισμένη όλη η αμερικανική ιστορία- το νεαρό της ηλικίας του θύματος, η δύναμη του λόγου του, το επικοινωνιακό ταλέντο του και η πολιτική εγγύτητά του με το Τραμπ, αποτελούν στοιχεία που θα μπορούσαν να καθιερώσουν τον βίαιο θάνατό του ως άλλη μια κομβική και τραυματική στιγμή στο συλλογικό υποσυνείδητο της Αμερικής.
Η πιθανότητα η δολοφονία του Κερκ να πυροδοτήσει ανεξέλεγκτες καταστάσεις παραμένει μεγάλη καθώς συνέβη σε μια συγκυρία που η αμερικανική κοινωνία μαστίζεται από τις πιο πλέον δηλητηριώδεις διαιρέσεις, πολιτικές, κοινωνικές, οικονομικές, των τελευταίων δεκαετιών. Μια «περίεργη» εποχή όπου κάθε πολιτική νίκη ή ήττα μπορεί να φαντάζει στα μάτια της μιας ή της άλλης πλευράς ως εκείνη που θα κρίνει την ύπαρξη της, ακόμη χειρότερα την ύπαρξη της ίδιας της χώρας…
Μεγεθύνοντας τον εξτρεμισμό
Όπως επισημαίνει το CNN, ζούμε σε μια εποχή που ακτιβιστές και κομματικές προσωπικότητες απ' όλο το πολιτικό φάσμα έχουν προσωπικά και οικονομικά κίνητρα για να τροφοδοτούν τη διχόνοια στον αμερικανικό λαό και τα εργαλεία των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, απλά μεγεθύνουν τον εξτρεμισμό τους. Αυτό αποτελεί σημαντικό εμπόδιο για όσους πραγματικά θέλουν να ηρεμήσουν τα πράγματα. Και δεν είναι περίεργο που οι νομοθέτες και οι διαμορφωτές της κοινής γνώμης επανεξετάζουν τώρα το θέμα της έκθεσής τους στο κοινό συντελώντας σε μια διαδικασία απομόνωσης η οποία θα μπορούσε να περιορίσει περαιτέρω λειτουργικά την αμερικανική δημοκρατία.
Την ίδια ώρα εντείνεται ο φόβος ότι η δολοφονία του Κερκ θα προκαλέσει περισσότερη βία ή αντίποινα εναντίον άλλων πολιτικών ομάδων ή προσωπικοτήτων, ή θα καταπνίξει τον ανοιχτό δημόσιο διάλογο. Μια από τις πρώτες αντιδράσεις είχε τη μορφή εκστρατείας από ορισμένους εξέχοντες υποστηρικτές του Τραμπ προκειμένου να αποκαλυφθούν και να “διαπομπευθούν” άτομα που φέρεται να επαίνεσαν ή να δικαιολόγησαν τη δολοφονία του ακτιβιστή στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Το επόμενο βήμα θα είχε τη μορφή μιας προσπάθειας να απολυθούν από τις δουλειές τους εφόσον εργάζονται σε κλάδους που με τον έναν ή τον άλλο τρόπο σχετίζονται με τη κυβέρνηση, δηλαδή τον ακαδημαϊκό χώρο, τις μεταφορές, την εκπαίδευση, την υγεία ή άλλους τομείς. Ο Σον Παρνέλ, επικεφαλής εκπρόσωπος του Πενταγώνου, προειδοποίησε εξάλλου με ανάρτησή του ότι ειρωνικά ή επαινετικά σχόλια για τη δολοφονία του Κερκ είναι «απαράδεκτα» στις τάξεις του στρατού. «Μηδενική ανοχή σημαίνει μηδενική ανοχή», έγραψε χαρακτηριστικά.
Επικίνδυνη δυναμική
Ωστόσο, πολλοί αναλυτές θεωρούν ότι υπάρχει πλέον σημαντικός κίνδυνος κλιμάκωσης της «θερμής» πολιτικής βίας. Η δυναμική που θα μπορούσε να προκαλέσει την έκρηξή της και την ανεξέλεγκτη γενίκευσή της παραμένει ανοδική όσο κι αν η ζωή στη χώρα δείχνει να ακολουθεί τη συνηθισμένη ρουτίνα της.
Η λογική των αντιποίνων θα μπορούσε εύκολα να κυριαρχήσει σε τοπικό ή περιφερειακό επίπεδο, πόσο μάλλον όταν η μία πλευρά μπει στον πειρασμό να εκλάβει τη δολοφονία ως πολιτικά υποκινούμενη ενέργεια, προσχεδιασμένη και συμβολική, με στόχο να τη φιμώσει, ή πολύ χειρότερα, να την εξοντώσει πολιτικά. Όταν μια εξέχουσα πολιτική προσωπικότητα δολοφονείται δημόσια, το γεγονός αποκτά αυτόματα συμβολικό φορτίο. Μετατρέπεται σε κάτι που τείνει να μεγεθύνει τις συναισθηματικές και πολιτικές αντιδράσεις. Εύκολα μπορεί να σηματοδοτήσει ένα σημείο καμπής για τη συσπείρωση της πολιτικής ομάδας που στοχοποιήθηκε βαθαίνοντας ακόμη περισσότερη την πόλωση.
Ο πειρασμός για τους συμπαθούντες ή τους εξτρεμιστές να απαντήσουν με ανάλογη βία γίνεται μεγάλος, ίσως και ασυγκράτητος. Η αντίληψη του ότι «αν μπορούν να το κάνουν σ’ αυτόν, μπορεί να το κάνουν και σε εμάς», ή «πρέπει να δείξουμε δύναμη», τείνει να επικρατεί να διαδίδεται σε όλα τα επίπεδα.
Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι μια τέτοια λογική όταν κυριαρχήσει και γενικευθεί είναι δύσκολο μετά να συγκρατηθεί. Ερευνητές που ασχολούνται με την εγχώρια τρομοκρατία και τους οποίους επικαλείται το Reuters εφιστούν τη προσοχή σε μια σύγκλιση παραγόντων πίσω από την αυξανόμενη πολιτική βία που μαστίζει σήμερα τις ΗΠΑ: Οικονομική ανασφάλεια, ανασφάλεια για τις μεταβαλλόμενες φυλετικές και εθνοτικές δημογραφικές τάσεις, ανησυχία για τον ολοένα πιο εμπρηστικό τόνο του πολιτικού λόγου.
Blame game
Οι παραδοσιακές ιδεολογικές διαιρέσεις που κάποτε επικεντρώνονταν σε πολιτικές διαφωνίες έχουν μεταλλαχθεί σήμερα σε μια βαθύτερη, πιο προσωπική εχθρότητα. Αυτός ο θυμός οξύνεται και μεγεθύνεται από ένα μείγμα απόσπασης της προσοχής, δυνητικής παραπλάνησης και περιορισμού του πολιτικο-κοινωνικού οπτικού πεδίου”: Αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, θεωρίες συνωμοσίας, προσωπικές απογοητεύσεις.
Σύμφωνα με περυσινή έρευνα του Reuters, μεταξύ της εισβολής στο Καπιτώλιο στις 6 Ιανουαρίου 2021 και των προεδρικών εκλογών του 2024, καταγράφηκαν τουλάχιστον 300 κρούσματα πολιτικής βίας στις ΗΠΑ γεγονός που σηματοδοτεί τη πιο σημαντική και παρατεταμένη κλιμάκωση του φαινομένου από τη δεκαετία του 1970.
«Η ακραία πολιτική βία γίνεται ολοένα και περισσότερο ο κανόνας στη χώρα μας και η δολοφονία του Τσάρλι Κερκ αποτελεί ένδειξη ενός πολύ μεγαλύτερου και πιο ευρύτερου φαινομένου: Οι πράξεις βίας γίνονται όλο και πιο συχνές ακόμη και χωρίς σαφή ιδεολογία ή κίνητρο», υπογραμμίζει ο Τζον Λιούις, ερευνητής στο Πρόγραμμα για τον Εξτρεμισμό στο Πανεπιστήμιο Τζορτζ Ουάσιγκτον.
Η εμπρηστική ρητορική και η τακτική του «blame game» (το παιχνίδι επίρριψης ευθυνών) μπορούν επίσης να επιδεινώσουν το κλίμα και να προετοιμάσουν το έδαφος για μια ανοιχτή ρήξη. Μετά από γεγονότα αυτής της μορφής, πολιτικές περσόνες, μέσα ενημέρωσης, Social media τείνουν να αποδίδουν ευθύνες- μερικές φορές σχετικά υπεύθυνα, άλλες όχι- φουντώνοντας την οργή, πολλαπλασιάζοντας τις θεωρίες συνωμοσίας, ή τις εκκλήσεις για δικαιοσύνη ή ίσως και εκδίκηση. Οι ειδήσεις διαδίδονται σήμερα αστραπιαία. Βίντεο, φήμες, παραπληροφόρηση, μιμίδια, επιταχύνουν το πόσο γρήγορα οι άνθρωποι σχηματίζουν γνώμη, άποψη, βγάζουν συμπεράσματα, κινητοποιούνται και μερικές φορές ενεργούν.
Ο «αστάθμητος παράγοντας»
Η ταχύτητα και η κλίμακα των σύγχρονων επικοινωνιακών καναλιών καθιστούν πραγματικά τη κλιμάκωση της πολιτικής βίας πολύ πιο πιθανή σήμερα απ’ ότι στο παρελθόν. Μοιραία, όταν τέτοιες συνθήκες επικρατήσουν, ή ακόμη χειρότερα γενικευθούν, η εμπιστοσύνη σ’ οτιδήποτε “υποδηλώνει” την οργανωμένη κοινωνία- κυβέρνηση, θεσμοί, υπηρεσίες επιβολής του νόμου- καταρρέει οδηγώντας σ’ ένα κυρίαρχο αίσθημα πανταχού και πανταχόθεν απειλής και συνεπακόλουθης ριζοσπαστικοποίησης.
Δεδομένων όλων αυτών, με την Αμερική διχασμένη σήμερα πιο βαθιά από ποτέ (;) η πιθανότητα για περισσότερη πολιτική βία βραχυπρόθεσμα, δηλαδή τους επόμενους μήνες, παραμένει αντικειμενικά μεγάλη. Ωστόσο, από πολλές πλευρές εκφράζονται σοβαρές επιφυλάξεις για το κατά πόσον αυτή η εκτιμώμενη έξαρση θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια ανοιχτή εμφύλια σύγκρουση μεγάλης κλίμακας. Τα αναχώματα και οι ασφαλιστικές δικλείδες της αμερικανικής δημοκρατίας — σύνταγμα, θεσμοί, νομικό σύστημα, υπερκομματικές πολιτικές προσωπικότητες - παραμένουν στη θέση τους είτε έχοντας ουσιαστικό, είτε συμβολικό ρόλο.
Εξάλλου το ότι η μεγάλη πλειοψηφία των Αμερικανών παραμένουν προσηλωμένοι σ’ αυτό που θεωρούν ως αρχές της δημοκρατίας και δεν υιοθετούν τη βία, προσφέρουν κάποιες ελπίδες. Σε κάθε περίπτωση, ένα επικίνδυνο σπιράλ βίας προσεχώς φαντάζει πιθανό αλλά δεν μπορεί να θεωρηθεί αναπόφευκτο. Το σημείο κλειδί παραμένει το ίδιο όπως πάντα σε όλη την ανθρώπινη ιστορία: Πώς θα αντιδράσουν οι άνθρωποι, ο καθένας ατομικά και όλοι μαζί συλλογικά…
