Αν ο Τραμπ είναι πραγματικά αποφασισμένος να «περιορίσει» την Κίνα, όπως λέει, δεν μπορεί να αποφύγει την πραγματικότητα και το πλέγμα των στρατηγικών συμμαχιών των ΗΠΑ στην Ανατολική Ασία που έχει διαμορφωθεί πολύ πριν απ’ αυτόν. Πιθανότατα οι άνθρωποι στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ να του το έχουν επισημάνει αυτό, ότι δηλαδή δεν είναι εφικτό να πετύχει τον «περιορισμό» της κινεζικής ανάδυσης δίχως τη συνδρομή των δύο πιστών και αφοσιωμένων συμμάχων -και εταίρων- της Αμερικής στην Ανατολική Ασία, της Νότιας Κορέας και της Ιαπωνίας. Μόνο που τελευταία η συμμαχική αυτή σχέση δοκιμάζεται.
Οι σκληρές εμπορικές και αντιμεταναστευτικές πολιτικές του μεγιστάνα πληγώνουν το λαϊκό αίσθημα στη Νότια Κορέα, ειδικά μετά την έφοδο των «ομοσπονδιακών» στο εργοστάσιο της Hyundai στην Τζόρτζια, που προκάλεσε αλγεινή εντύπωση στη νοτιοκορεατική κοινή γνώμη. Η πολιτική κατάσταση στη Σεούλ παραμένει εύθραυστη και το «ρήγμα» πολιτικής και κυβερνητικής αστάθειας που ενεργοποίησε η περσινή κήρυξη στρατιωτικού νόμου από τον καθαιρεθέντα Πρόεδρο Γιουν Σουκ Γεόλ δεν έχει ακόμη ηρεμήσει.
Στην Ιαπωνία, οι δασμοί του Τραμπ υποσκάπτουν την πολιτική σταθερότητα και οδηγούν σε κυβερνητική κρίση κλονίζοντας την παραδοσιακή πολιτική παντοδυναμία της φιλελεύθερης και φιλοαμερικανικής Δεξιάς η οποία κυριαρχεί μεταπολεμικά. Ενδεικτικά, η τελευταία κυβέρνηση του Φιλελεύθερου Δημοκρατικού Κόμματος (LDP) υπό την πρωθυπουργία του Σιγκέρου Ισίμπα δεν «έβγαλε» ούτε έναν χρόνο, πιεζόμενη ασφυκτικά, εκτός από τα εσωτερικά σκάνδαλα, από την κόπωση του κόσμου κι από το αυξανόμενο βάρος των δασμών του Τραμπ.
Τα πράγματα είναι απλά: η στρατιωτική πτυχή της αμερικανικής πολιτικής στον Ινδο-Ειρηνικό είναι κομβικής σημασίας για την αποτελεσματικότητά της. Επειδή οι δασμοί επιβάλλονται με φόντο την άνοδο της Κίνας και καθώς τόσο η Ιαπωνία όσο και η Νότια Κορέα δεν είναι μόνο οικονομικοί σύμμαχοι αλλά και αναντικατάστατοι στρατιωτικοί πυλώνες της αμερικανικής στρατηγικής, οποιαδήποτε διατάραξη του εν λόγω status θα μπορούσε να κάνει ζημιά στους ευρύτερους σχεδιασμούς και στις επιδιώξεις της Ουάσιγκτον.
Σιωπηλή δύναμη
Μπορεί η Ιαπωνία να ακολουθεί το πασιφιστικό δόγμα μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι έχουν αποδυναμωθεί οι στρατιωτικές ικανότητές της. Το αντίθετο μάλιστα, τα τελευταία χρόνια έχουν ενδυναμωθεί σημαντικά και θεαματικά. Το ιαπωνικό Ναυτικό είναι μια δύναμη και ένας αποτρεπτικός παράγοντας που οποιοσδήποτε ανταγωνιστής στην περιοχή διαπράξει το λάθος να αγνοήσει ή να υποτιμήσει θα βρεθεί προ εκπλήξεως.
Η Ιαπωνική Ναυτική Δύναμη Αυτοάμυνας (JMSDF) θεωρείται από πολλούς αναλυτές ως το πιο ικανό Πολεμικό Ναυτικό σε όλη την Ασία έπειτα από εκείνο των ΗΠΑ. Διαθέτει συνολικά 114 πολεμικά πλοία, εκ των οποίων 46 αντιτορπιλικά και φρεγάτες, πολλά από τα οποία είναι εξοπλισμένα με το προηγμένο σύστημα αντιπυραυλικής άμυνας Aegis. Τα πιο ισχυρά από τα πολεμικά πλοία επιφανείας της Ιαπωνίας είναι τα αντιτορπιλικά κατευθυνόμενων βλημάτων κατηγορίας Kongo. Τα τέσσερα σκάφη -«Kongo», «Kirishima», «Myoko» και «Chokai»- έχουν πάρει τα ονόματά τους από θωρηκτά και καταδρομικά του Αυτοκρατορικού Ιαπωνικού Ναυτικού, μια πρακτική που κάποτε ήταν ταμπού, αλλά σήμερα γίνεται όλο και πιο δημοφιλής καθώς η μνήμη του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου ξεθωριάζει. Διαθέτει ακόμη δύο «ελικοπτεροφόρα» αντιτορπιλικά κλάσης Izumo, τα οποία έχουν ουσιαστικά μετατραπεί σε μικρά αεροπλανοφόρα ικανά να μεταφέρουν stealth μαχητικά F-35B. Ένας ισχυρός στόλος ανθυποβρυχιακού πολέμου, κρίσιμος για την αντιμετώπιση της επεκτεινόμενης υποβρυχιακής δύναμης της Κίνας, αποτελεί επίσης μέρος της ιαπωνικής ναυτικής ισχύος.
Ο στρατηγικός ρόλος του ιαπωνικού Ναυτικού είναι να «αρνηθεί» τη θαλάσσια κυριαρχία τής Κίνας στη Νοτιοανατολική Ασία. Ενώ η Ιαπωνία αποφεύγει να ηγείται ναυτικών περιπολιών στη Θάλασσα της Νότιας Κίνας λόγω των περιορισμών που επιβάλλει το πασιφιστικό σύνταγμά της, το ιαπωνικό Ναυτικό συμμετέχει συστηματικά σε περιπολίες «προστασίας της ελεύθερης ναυσιπλοΐας» -ουσιαστικά επιδείξεις ισχύος- μαζί με τις αμερικανικές και τις αυστραλιανές δυνάμεις. Για την πολιτική των ΗΠΑ στον Ινδο-Ειρηνικό, το Ναυτικό της Ιαπωνίας αποτελεί «βασικό άξονα εμφιάλωσης» -σύμφωνα με την ορολογία των στρατηγιστών- των κινεζικών δυνάμεων στο ανατολικό τμήμα της Θάλασσας της Νότιας Κίνας σχηματίζοντας «ανάχωμα» ήδη από την πρώτη αλυσίδα νησιών του συμπλέγματος Σπάροου.
Πιο κοντά στο ΝΑΤΟ
Ο μεγάλος σεισμός των 9 Ρίχτερ στις 11 Μαρτίου 2011 ήταν μια ευκαιρία για το ιαπωνικό Ναυτικό να δείξει τις ικανότητές του. Ο αντιναύαρχος Χιρόμι Τακασίμα, διοικητής της Ναυτικής Περιφέρειας Γιοκοσούκα, ανέλαβε αμέσως προσωρινά τη διοίκηση ολόκληρης της δύναμης του MSDF και διέταξε όλα τα διαθέσιμα πλοία να κατευθυνθούν βόρεια, προς τη ζώνη του σεισμού. Το πρώτο πλοίο απέπλευσε μόλις 45 λεπτά μετά τη δόνηση. Άλλα δεκαεπτά πλοία γεμάτα με προμήθειες αναχώρησαν μέσα σε δεκαοκτώ ώρες, κάποια απ’ αυτά μόνο με μερικώς ανακληθέντα πληρώματα. Αυτή η ικανότητα ταχείας κινητοποίησης χωρίς καμία προειδοποίηση ήταν μία από τις καλύτερες αποδείξεις του επαγγελματισμού και της αποτελεσματικότητας του ιαπωνικού Ναυτικού.
Η Ιαπωνία είναι σημαντική για τις ΗΠΑ για ακόμη έναν λόγο: είναι μία από τις τέσσερις χώρες της ομάδας IP4 (Ιαπωνία, Νότια Κορέα, Αυστραλία, Νέα Ζηλανδία), δηλαδή των δυτικών συμμάχων στον Ινδο-Ειρηνικό, που έχει αναπτύξει τους πλέον ισχυρούς δεσμούς με το ΝΑΤΟ. Είναι ο μακροβιότερος μη Ευρωπαίος εταίρος της Συμμαχίας. Η συνεργασία σε πρακτικό επίπεδο μεταξύ των δύο πλευρών χρονολογείται από την εποχή των τρομοκρατικών επιθέσεων της 11ης Σεπτεμβρίου 2001, όταν η Ιαπωνία παρείχε μη μάχιμη υποστήριξη στις αμερικανικές επιχειρήσεις στο Ιράκ και στο Αφγανιστάν. Το σημείο εκκίνησης της εμβάθυνσης αυτής της σχέσης είναι η κοινή θέση ότι η ασφάλεια είναι «αδιαίρετη» και ότι τα γεγονότα που δημιουργούν αστάθεια σε ένα μέρος του κόσμου μπορούν να -και θα- επηρεάσουν άλλα. Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε, στην πρώτη του επίσκεψη στην Ιαπωνία τον Απρίλιο, μετά την ανάληψη των καθηκόντων του τον περασμένο Οκτώβριο, δήλωσε ότι η ασφάλεια της ευρωατλαντικής περιοχής είναι πιο συνδεδεμένη από ποτέ με εκείνη του Ινδο-Ειρηνικού.
Κορεάτικος πυλώνας
Εν κατακλείδι, η Ιαπωνία και το Ναυτικό της είναι κρίσιμοι και αναντικατάστατοι παράγοντες στην προσπάθεια των ΗΠΑ να «περιορίσουν» την Κίνα. Η γεωγραφική θέση της Ιαπωνίας είναι εξίσου σημαντική, καθώς ελέγχει στρατηγικές θαλάσσιες οδούς και «σημεία συμφόρησης» για το Πεκίνο, γεγονός που της προσδίδει τεράστια στρατηγική σημασία.
Αναλόγως, αν και σε μικρότερη κλίμακα, η Νότια Κορέα συμπληρώνει με την αυξανόμενη στρατιωτική επέκτασή της και την αναδυόμενη αμυντική βιομηχανία της το ισοζύγιο της αμερικανικής ισχύος στην Ανατολική Ασία και στον Ινδο-Ειρηνικό. Με έναν αμυντικό προϋπολογισμό της τάξης των περίπου 50 δισ. δολαρίων ετησίως, η χώρα κατατάσσεται στις δέκα κορυφαίες παγκοσμίως όσον αφορά τις στρατιωτικές δαπάνες, ενώ είναι μία από τις δυτικές οικονομίες με τον πλέον στρατοκεντρικό χαρακτήρα. Σε μεγάλο βαθμό η ενίσχυση των στρατιωτικών ικανοτήτων της Σεούλ είναι αποτέλεσμα της σχέσης αντιπαλότητάς της με τη Βόρεια Κορέα και των απαιτήσεων που αυτή δημιουργεί σε επίπεδο αποτροπής.
Η χώρα διαθέτει έναν καλά εξοπλισμένο και εκπαιδευμένο στρατό με δύναμη άνω του μισού εκατομμυρίου, με προηγμένα συστήματα πυροβολικού και πυραύλων που στοχεύουν στην αντιμετώπιση της Πιονγιάνγκ. Το Ναυτικό της Νότιας Κορέας είναι σαφώς μικρότερο από εκείνο της Ιαπωνίας αλλά εκσυγχρονίζεται γρήγορα. Περιλαμβάνει αντιτορπιλικά της κλάσης Sejong the Great (ιστορικός βασιλιάς της Κορέας τον 13ο αιώνα), από τα πιο προηγμένα στην Ασία, εξοπλισμένα επίσης με αντιπυραυλικά συστήματα Aegis. Η χώρα έχει επίσης φιλοδοξίες για την απόκτηση ελαφρού αεροπλανοφόρου ικανού να φέρει τα «αόρατα» μαχητικά F-35B. Αν και γενικά πιο επιφυλακτική όσον αφορά τον στόχο του «περιορισμού» της Κίνας, δεδομένης της οικονομικής αλληλεξάρτησής της απ’ αυτή, η Νότια Κορέα αποτελεί επίσης «αντιπρόσωπο» προβολής της αμερικανικής ισχύος στην Ανατολική Ασία συμπληρώνοντας ζωτικά το περιφερειακό σύστημα ασφαλείας και εξισορρόπησης.
Η Συνθήκη Αμοιβαίας Άμυνας που υπογράφηκε το 1953, στο τέλος του Πολέμου της Κορέας, δεσμεύει τις Ηνωμένες Πολιτείες σε στρατιωτική υποστήριξη της Σεούλ σε περίπτωση που δεχθεί επίθεση. Περίπου 28.500 Αμερικανοί στρατιώτες σταθμεύουν σήμερα στη χώρα. Η οικονομική σχέση έχει επίσης αναβαθμιστεί θεαματικά μετά τη Συμφωνία Ελεύθερων Συναλλαγών ΗΠΑ-Νότιας Κορέας (KORUS FTA), η οποία τέθηκε σε εφαρμογή το 2012. Το 2024 η Νότια Κορέα ήταν ο έβδομος μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος των Ηνωμένων Πολιτειών σε συνδυασμένο εμπόριο αγαθών και υπηρεσιών και οι Ηνωμένες Πολιτείες ήταν ο δεύτερος μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της Νότιας Κορέας μετά την Κίνα.
Ρίσκο και συνέπειες στις αμερικανοϊαπωνικές σχέσεις
Σήμερα πολιτικές του Τραμπ κεντρικές στην ατζέντα του, στην ιδεολογική αφήγησή του και στην απεύθυνσή του στο εκλογικό ακροατήριο -προστατευτισμός, μετανάστευση- έχουν φέρει τους δύο παραδοσιακούς συμμάχους της Ουάσιγκτον στην Ασία στην ίδια κατάσταση με άλλους σε διαφορετικές περιοχές του κόσμου, κυριευμένους από αμηχανία, αβεβαιότητα, σκεπτικισμό. Ακόμη χειρότερα, επιδρούν αρνητικά όχι μόνο στο λαϊκό αίσθημα αλλά και στην ίδια την πολιτική και κυβερνητική σταθερότητα προκαλώντας περιδίνηση στην εσωτερική πολιτική σκηνή. Η περίπτωση της Ιαπωνίας είναι ενδεικτική.
Παρά το γεγονός ότι προσπάθησε να προσελκύσει διπλωματικά την Ουάσιγκτον και να «εξευμενίσει» τον Τραμπ, και ως έναν βαθμό το πέτυχε, ο Ιάπωνας πρωθυπουργός Σιγκέρου Ισίμπα υποχρεώθηκε να παραιτηθεί την περασμένη εβδομάδα. Ο εμφύλιος στο εσωτερικό του κόμματός του όσο και τα «μαθηματικά» της κάλπης του Ιουλίου -όπου το LDP υπέστη ιστορική ήττα- είχαν δημιουργήσει αφόρητη πίεση. Λίγο νωρίτερα είχε καταφέρει να «αποσπάσει» μια εμπορική συμφωνία με την Ουάσιγκτον. Τις τελευταίες εβδομάδες είχε επίσης κατορθώσει να πείσει τον Τραμπ να μειώσει τους δασμούς στην Ιαπωνία από 25% σε 15%. Μάλιστα, με προσωπική επιστολή του στον μεγιστάνα εξέφραζε την επιθυμία να συνεργαστεί μαζί του χάριν μιας νέας «χρυσής εποχής» της συμμαχίας Ιαπωνίας-ΗΠΑ προσκαλώντας τον Αμερικανό Πρόεδρο να επισκεφθεί το Τόκιο.
Τα κόμματα της αντιπολίτευσης άδραξαν την ευκαιρία για να εξαπολύσουν μύδρους κατά της κυβέρνησης, επικρίνοντάς τη σφοδρά τόσο για τη συμφωνία της με τον Τραμπ όσο και για τον όλο χειρισμό τής εμπορικής διπλωματίας από το κυβερνών κόμμα, χαρακτηρίζοντάς την «οικονομική συνθηκολόγηση» που θέτει σε κίνδυνο μακροπρόθεσμα την εθνική κυριαρχία της Ιαπωνίας. Με την ακρίβεια να έχει ξεφύγει εδώ και καιρό, τα σκάνδαλα με το πολιτικό χρήμα στους κόλπους του LDP να έχουν πάρει εκρηκτική μορφή και την οικονομία σε περιοχή χαμηλών προσδοκιών, η πίεση από τους δασμούς του Τραμπ φαίνεται πως ήταν το τελευταίο καρφί στο «φέρετρο» της πρωθυπουργίας του Ισίμπα. Οι δημοσκοπήσεις αποτυπώνουν ανησυχία και σκεπτικισμό, με το 57% των Ιαπώνων να τάσσεται υπέρ των αντιποίνων κατά των αμερικανικών δασμών. Πολλοί φοβούνται πως ο προστατευτισμός του Τραμπ θα αποσταθεροποιήσει το διεθνές εμπόριο και κατά συνέπεια τη χώρα τους. Οι θετικές απόψεις για τις ΗΠΑ μειώθηκαν δραματικά, από το 72% επί Ομπάμα, σε 41% επί Τραμπ.
Συγκρουόμενοι στόχοι στη Νότια Κορέα
Παρόμοιο είναι το κλίμα στη Νότια Κορέα. Η άγρια επιδρομή της ICE, της Υπηρεσίας Μετανάστευσης και Τελωνείων των ΗΠΑ, την περασμένη εβδομάδα στο γιγάντιο εργοστάσιο της Hyundai που κατασκευάζει μπαταρίες για ηλεκτροκίνητα οχήματα στην πολιτεία της Τζόρτζια, με συλλήψεις εκατοντάδων Κορεατών εργατών, προκάλεσε αλγεινή εντύπωση και δημόσια κατακραυγή στην Κορέα. Η Σεούλ επαναπάτρισε γρήγορα τους συλληφθέντες εργάτες της μην κρύβοντας την ενόχλησή της για την αμερικανική ενέργεια.
Η επιδρομή ήταν η μεγαλύτερη επιχείρηση επιβολής του νόμου που έχει γίνει ποτέ σε μόνο μία τοποθεσία σε όλη την ιστορία των ερευνητικών ενεργειών του υπουργείου Εσωτερικής Ασφάλειας. Σχεδόν 500 εργαζόμενοι συνελήφθησαν και κρατήθηκαν. Το περιστατικό και οι σοκαριστικές εικόνες εκατοντάδων, κυρίως Νοτιοκορεατών, εργαζομένων αλυσοδεμένων να στέκονται όρθιοι μπροστά στους πάνοπλους πράκτορες της ICE πυροδότησαν διπλωματική κρίση, δοκιμάζοντας τις ήδη εύθραυστες σχέσεις μεταξύ των δύο εμπορικών εταίρων και συμμάχων. Η έξαρση των αντιαμερικανικών αισθημάτων στη Νότια Κορέα ήρθε ως φυσικό επακόλουθο. Και όχι μόνο αυτό. Η επιδρομή στο εργοστάσιο της Τζόρτζια θα μπορούσε να επηρεάσει τις μελλοντικές επενδύσεις της Νότιας Κορέας στις ΗΠΑ, προειδοποίησε την Πέμπτη ο Πρόεδρος της χώρας Λι Τζάε Μιούνγκ, προσθέτοντας ότι οι επιπτώσεις της ενέργειας έχουν δημιουργήσει μια «πολύ συγκεχυμένη» κατάσταση στις κορεατικές εταιρείες. Διευκρίνισε μάλιστα ότι η σύγχυση είναι τέτοια, που οι υπεύθυνοί τους αναρωτιούνται αν τελικά αξίζει να επενδύσουν στις ΗΠΑ…
Ο Λι, που έχει δεσμευτεί να διατηρήσει τις συμμαχίες της χώρας του, είχε προειδοποιήσει στην ορκωμοσία του πριν από τρεις μήνες ότι το παγκόσμιο εμπορικό χάος απειλεί την επιβίωση της Νότιας Κορέας. Οι αναλυτές χαρακτηρίζουν ήδη την κατάσταση στις σχέσεις της Ουάσιγκτον με τη Σεούλ «σιωπηλή κρίση». Ενώ η στρατιωτική συνεργασία παραμένει ανεπηρέαστη μέχρι στιγμής, οι οικονομικές και πολιτικές τριβές που επιδεινώνονται από τις εμπορικές διαφορές διαβρώνουν την εμπιστοσύνη στη διμερή στρατηγική συμμαχία.
Οπως σχολιάζει εύστοχα το Reuters, όταν δύο αντικείμενα συγκρούονται μεταξύ τους, ασκούν ίσες και αντίθετες δυνάμεις το ένα στο άλλο. Το ίδιο φαίνεται πως ισχύει και για τους ολοένα πιο αντικρουόμενους στόχους του Προέδρου Τραμπ για τον περιορισμό της μετανάστευσης από τη μία και την επαναφορά της βιομηχανίας υψηλής τεχνολογίας στις ΗΠΑ από την άλλη. Είναι αυτονόητο ότι η αντίφαση αυτή μπορεί κάλλιστα να μεταφερθεί και στο πεδίο των στρατηγικών συμμαχιών, τις οποίες συνεχίζει να έχει ανάγκη η Αμερική, σήμερα ίσως περισσότερο από ποτέ.
